Autorzy: Amanda O’Connor, Claire Blewitt i Helen Skouteris, Uniwersytet Monash, Melbourne, Australia.

Równość w zdrowiu oznacza sprawiedliwą i uczciwą szansę na osiągnięcie dobrego zdrowia przez każdą osobę, niezależnie od jej pozycji społeczno-ekonomicznej, pochodzenia etnicznego, płci czy innych uwarunkowań społecznych. Jednak obecne trendy globalne wskazują na pogłębiające się różnice w dostępie do opieki zdrowotnej. Różnice w oczekiwanej długości życia między krajami, często spowodowane strukturalnymi słabościami systemów opieki zdrowotnej, systemowym rasizmem i uprzedzeniami oraz nierównymi warunkami społecznymi, ekonomicznymi i środowiskowymi, mogą trwać ponad trzy dekady, a nierówności wewnątrz krajów rosną również między grupami społecznymi.

Te pierwotne przyczyny mogą wydawać się odległe od naszej codziennej pracy. Jednak pracownicy ochrony zdrowia często pracują pod presją czasu, ograniczonymi zasobami i według ścisłych protokołów. Wydawać się może się w, że równość jest głównie kwestią polityki lub systemu. Niemniej jednak, równość kształtuje się również w codziennych kontaktach z systemem ochrony zdrowia, w sposobie organizacji usług, w sposobie przebiegu komunikacji, podejmowaniu decyzji oraz w tym, którzy pacjenci mogą skorzystać z dostępnej opieki.

Każda konsultacja, ścieżka opieki i działania na rzecz poprawy usług działa jak mała interwencja. Decyzje dotyczące systemów umawiania wizyt, ścieżek skierowań, materiałów edukacyjnych dla pacjentów, narzędzi cyfrowych i procedur monitorowania mogą albo zmniejszyć, albo pogłębić rozwarstwienie społeczne. Gdy zasada równości nie jest wyraźnie uwzględniona, standardowe procedury często sprawdzają się najlepiej w przypadku grup już uprzywilejowanych. Natomiast gdy równość jest uwzględniana od samego początku, rutynowa opieka staje się bardziej dostępna, akceptowalna i skuteczniejsza dla szerszego grona pacjentów.

Podejście skoncentrowane na równości w opiece zdrowotnej zaczyna się od celowej refleksji i planowania. Zespoły powinny jasno określić swoje rozumienie równości i omówić, co oznacza sprawiedliwy dostęp i sprawiedliwe efekty w kontekście ich konkretnych usług. Proces ten obejmuje identyfikację grup pacjentów, które są mniej skłonne do uczestnictwa, przestrzegania zaleceń lub odnoszenia korzyści, a także analizę barier praktycznych, takich jak język, znajomość zagadnień zdrowotnych, transport, dostęp cyfrowy, koszty, stygmatyzacja lub wcześniejsze negatywne doświadczenia z opieką zdrowotną. Planowanie równości oznacza również rozpoznanie mocnych stron pacjentów i społeczności, a nie tylko zagrożeń i deficytów, oraz wyciąganie wniosków z wcześniejszych działań na rzecz poprawy. Na przykład, dostęp do opieki dla dzieci z otyłością w ośrodkach peryferyjnych i wiejskich może zostać poprawiony dzięki telemedycynie, rozszerzeniu roli pielęgniarek w podstawowej opiece zdrowotnej oraz modelom pracy zespołowej pracowników ochrony zdrowia.

Kolejną podstawową zasadą jest docenianie doświadczenia życiowego. Pacjenci są ekspertami w radzeniu sobie z własnymi schorzeniami i okolicznościami. Ich doświadczenia związane z usługami ujawniają bariery i możliwości, których same wskaźniki kliniczne nie są w stanie uwidocznić. Pracownicy ochrony zdrowia mogą wzmacniać równość, tworząc ustrukturyzowane i stałe sposoby słuchania opinii pacjentów, za pośrednictwem partnerów pacjentów (tj. pacjentów lub opiekunów, którzy są formalnie zapraszani do współpracy z personelem w projektowaniu, ewaluacji lub zarządzaniu usługami w oparciu o ich doświadczenia życiowe), grup doradczych, systemów informacji zwrotnej i działań współprojektowych, a także zapewniając, aby ten wkład miał istotny wpływ na sposób świadczenia usług i komunikacji. Na przykład praca z młodymi ludźmi z doświadczeniem choroby psychicznej doprowadziła do opracowania planu działania dla sektora zdrowia psychicznego młodzieży w zakresie wspierania wspólnego projektowania, wdrażania i ewaluacji usług psychospołecznych świadczonych w społeczności.

Różnice w pozycji władzy są nieodłącznym elementem relacji w ochronie zdrowia, wynikającym z autorytetu zawodowego, ról instytucjonalnych oraz asymetrii wiedzy. Lekarze i zespoły opieki potrzebują regularnych okazji do refleksji nad tym, w jaki sposób założenia, stereotypy i presja czasu wpływają na ich osądy i interakcje. Ustrukturyzowana refleksja, dialog zespołowy oraz informacje zwrotne od różnorodnych pacjentów i współpracowników pomagają odkrywać „martwe punkty” i zmniejszać ryzyko, że uprzedzenia wpłyną na decyzje dotyczące opieki. Refleksja powinna być ciągła i wbudowana w rutynowe działania związane z poprawą jakości. Podkreślamy to w naszej pracy z organizacjami zajmującymi się dziećmi. Aby skutecznie wspierać dzieci dotknięte traumą, współpracujemy z różnymi dyscyplinami i sektorami,  zachęcamy również do głębokiej i ciągłej refleksji nad tym, jakie praktyki i polityki są potrzebne, aby wspierać równość w zakresie zdrowia i dobrostanu tej grupy pacjentów.

Opieka skoncentrowana na równości wzmacniana jest poprzez stosowanie odpowiednich perspektyw koncepcyjnych. Ramy uwzględniające społeczne uwarunkowania zdrowia, intersekcjonalność, dyskryminację strukturalną i opiekę uwarunkowaną kulturowo pomagają przełożyć równość z abstrakcyjnej wartości na praktyczne decyzje. Perspektywy te determinują sposób, w jaki specjaliści interpretują nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich, nieobecności na wizytach, trudności w komunikacji i zachowania ryzykowne, przesuwając uwagę z „pacjentów niestosujących się do zaleceń” na niedopasowane systemy i konteksty.

Nierówności w zdrowiu są generowane przez duże systemy, ale są też wzmacniane lub ograniczane poprzez liczne codzienne działania w placówkach opieki zdrowotnej. Stawianie równości na pierwszym miejscu nie jest zatem oderwane od dobrej opieki klinicznej; jest jej częścią.

Praktyczne zalecenia:

• Miej oczy i umysł otwarte. Poszerzaj swoją wiedzę na temat nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej oraz czynników strukturalnych, które je powodują. Zastanów się nad własną pozycją zawodową, założeniami i ewentualnymi ukrytymi uprzedzeniami oraz rozważ, w jaki sposób mogą one wpływać na komunikację, ocenę kliniczną i oczekiwania pacjentów. Włącz krótkie chwile refleksji do codziennej praktyki i spotkań zespołu.
• Aktywnie szukaj i słuchaj różnorodnych głosów pacjentów. Wyjdź poza standardowe ankiety satysfakcji. Twórz proste, powtarzalne okazje do wysłuchania opinii różnych grup pacjentów. Współpracuj szczególnie z osobami, które rzadziej uczęszczają na badania lub przerywają leczenie, aby zrozumieć bariery, które uniemożliwiają im holistyczną opiekę. Współpracuj z przedstawicielami pacjentów i organizacjami społecznymi i jasno pokaż, jak wysoko cenisz ich opinie i jak prowadzisz do modyfikacji usług.
• Myśl krytycznie o używanych narzędziach i procedurach. Ścieżki kliniczne, materiały edukacyjne, portale cyfrowe i narzędzia do zmiany zachowań są często projektowane z myślą o pacjentach o wysokiej wiedzy i bogatych zasobach. Sprawdź, czy Twoje materiały i procesy są zrozumiałe, adekwatne kulturowo i dostępne. Dostosuj język i formaty przekazu w razie potrzeby. Zapoznaj się i zaangażuj się na przykład w ramy i teorie równości od samego początku.
• Bądź przygotowana(y) do kwestionowania nierównych procedur i struktur. Zwróć uwagę na schematy dotyczące tego, jakie osoby nie stawiają się na wizyty, jakie kierowane są na badania i które odnoszą najmniejsze korzyści. Omów te obserwacje ze swoim zespołem i zapytaj ich oraz pacjentów, dlaczego te nierówne procedury mogą występować. Działaj na rzecz potrzeb tych pacjentów, tak jak je wyrażają. Może to obejmować elastyczny harmonogram, dostęp do tłumacza, metody outreachu i wspierającą alokację zasobów.
• Doceniaj różnorodne formy dowodów. Połącz wytyczne kliniczne i wskaźniki ilościowe z historiami pacjentów, spostrzeżeniami personelu pierwszej linii i wiedzą społeczności. Różne źródła dowodów razem dają dokładniejszy obraz tego, co sprawdza się u kogo w rzeczywistej opiece zdrowotnej.

Przetłumaczone przez: Zuzannę Kwissę-Gajewską i Ewę Gruszczyńską