Dawn Holford, University of Bristol, Wielka Brytania, Linda Karlsson, University of Turku, Finlandia, Frederike Taubert, Erfurt University, Niemcy, Emma C. Anderson, University of Bristol, Wielka Brytania, Virginia C. Gould, University of Bristol, Wielka Brytania
Korygowanie błędnych przekonań na temat szczepień
Szczepienia są jednym z najskuteczniejszych narzędzi zdrowia publicznego – szacuje się, że co minutę ratują życie 6 osobom. Jednak szczepionki spotykają się również z oporem społecznym, a uporczywa dezinformacja podważa zaufanie publiczne do szczepień i stanowi wyzwanie dla pracowników ochrony zdrowia zajmujących się szczepieniami. Jak pracownicy systemu opieki zdrowotnej radzą sobie z zalewem fałszywych informacji na temat szczepionek? Co mogą powiedzieć pacjentom, którzy powołują się na te informacje jako powód, aby nie szczepić siebie lub swoich dzieci?
Chociaż kuszące może być reagowanie poprzez przytaczanie faktów, korygowanie błędnych przekonań na temat szczepionek – często podsycanych przez dezinformację – nie jest tak proste, jak dzielenie się większą ilością informacji opartych na faktach. Weźmy na przykład dawno obalony mit dotyczący szczepionek i autyzmu: pomimo dziesięcioleci badań i obszernych dowodów wskazujących na brak takiego związku, pracownicy ochrony zdrowia nadal spotykają się z tego typu obawami wśród rodziców. Mity takie jak ten są wyjątkowo „przylepne”, ponieważ odwołują się do ukrytych lęków, wykorzystując silne narracje, które na pierwszy rzut oka wydają się intuicyjnie prawdziwe. Mogą one być również używane przez osoby realizujące cele polityczne, zainteresowane utrzymywaniem tych mitów w obiegu publicznym.
Co więc mogą powiedzieć pracownicy ochrony zdrowia osobie, która ma błędne przekonania na temat szczepień? Najpierw należy zrozumieć, co motywuje daną osobę do takich przekonań. Wyobraźmy sobie dwoje rodziców, Tinę i Toma. Oboje obawiają się, że układ odpornościowy ich dzieci nie poradzi sobie ze wszystkimi zalecanymi szczepieniami. Jest to kolejne powszechne błędne przekonanie: w rzeczywistości szczepionki zawierają jedynie niewielką dawkę w porównaniu z prawdziwą chorobą. W przypadku Toma obawy wynikają z lęku przed niepożądanymi skutkami, jakie może wywołać szczepionka. W przypadku Tiny obawy wynikają z jej preferencji, aby jej dziecko miało silną „naturalną” odporność na choroby. Te głębsze przyczyny obaw są znane w psychologii jako „korzenie postawy” i mogą motywować ludzi do uporczywego trwania przy swoich błędnych przekonaniach nawet w obliczu możliwości korekty opartej na faktach.
Często mamy naturalną potrzebę, żeby od razu prostować błędne przekonania u innych. Jednak badania pokazują, że kiedy najpierw uznamy “korzenie” postawy danej osoby, będzie ona bardziej otwarta na korektę mitów dotyczących szczepionek, co może zwiększyć jej akceptację dla szczepień. Aby więc odpowiedzieć na obawy Toma, powinniśmy najpierw zapewnić go, że chęć ochrony swojego dziecka jest czymś normalnym. Natomiast aby odpowiedzieć na obawy Tiny, lepiej byłoby zacząć od uznania, że ogólnie rzecz biorąc, dobrze jest unikać niepotrzebnych leków. Po nawiązaniu kontaktu i zbudowaniu zaufania możemy przejść do wyjaśniania błędnych przekonań i przekazywania większej porcji informacji na temat szczepień.
Jak przygotować pracowników ochrony zdrowia do rozmów na temat szczepień?
Najlepszym sposobem w obliczu błędnych przekonań na temat szczepień jest indywidualne podejście oparte na dialogu. Kiedy ludzie mają możliwość rozmowy o szczepieniach z pracownikami ochrony zdrowia, którym ufają, może to naprawdę pomóc w zwiększeniu liczby szczepień. Przykładem takiego podejścia jest empatyczny wywiad “obalający”, czyli czteroetapowa strukturalizacja rozmów na temat szczepień, wykorzystująca opisane powyżej techniki oparte na dowodach naukowych, mające na celu budowanie zaufania i zwalczanie błędnych przekonań, przy jednoczesnym poszanowaniu “korzeni” indywidualnych postaw. Została ona stworzona w ramach projektu JITSUVAX i opiera się na innych podejściach opartych na dialogu, takich jak wywiad motywujący.
Jednak prowadzenie pełnego szacunku dialogu z pacjentami na temat szczepień nie zawsze jest łatwe. Pracownicy ochrony zdrowia mogą obawiać się wywołania konfliktu podczas rozmowy. Wielu z nich nie przechodzi szkoleń przygotowujących do takich rozmów. A nawet jeśli przechodzą takie szkolenia lub otrzymują stosowne wytyczne, zazwyczaj dotyczą one podejścia opartego na przekazywaniu pacjentom faktów, co w rzeczywistości może przynosić skutki odwrotne do zamierzonych. W projekcie JITSUVAX przeprowadzono wywiady z pracownikami ochrony zdrowia, którzy opisali swoje potrzeby w zakresie konkretnego wsparcia i gotowych do wykorzystania sposobów w radzeniu sobie z błędnymi przekonaniami pacjentów na temat szczepień.
Na tej podstawie w ramach projektu JITSUVAX opracowane zostały narzędzia wspierające pracowników ochrony zdrowia w stosowaniu empatycznego wywiadu “obalającego” obejmujące:
- Zasoby internetowe pomagające pracownikom służby zdrowia zrozumieć 11 kluczowych postaw leżących u podstaw błędnych przekonań na temat szczepień.
- Wytyczne dotyczące stosowania empatycznego wywiadu “obalającego” w celu efektywnej rozmowy na temat szczepień.
- Szkolenie dla pracowników ochrony zdrowia w zakresie prowadzenia takiego wywiadu.
Przeprowadziliśmy warsztaty z pracownikami ochrony zdrowia w różnych krajach Europy, którzy w efekcie odnotowali znaczną i trwałą poprawę umiejętności i pewności siebie w rozmowach na temat szczepień. W Rumunii pracownicy ochrony zdrowia przeszkoleni w zakresie empatycznego wywiadu “obalającego” i wywiadu motywującego mieli po konsultacjach wzrost umówionych wizyt w celu szczepień w porównaniu do pracowników nie przeszkolonych.
Nasze doświadczenia odzwierciedlają ustalenia Światowej Organizacji Zdrowia, zgodnie z którymi szkolenia z zakresu umiejętności komunikacyjnych dla pracowników systemu ochrony zdrowotnej pomagają budować ich pewność siebie w rozmowach na temat szczepień i są opłacalną inwestycją.
Praktyczne zalecenia
Dla praktyków:
- Jako pracownik ochrony zdrowia posiadasz wyjątkowe zaufanie, jeśli chodzi o porady medyczne. Pamiętaj, że Twoje rozmowy mogą mieć kluczowe znaczenie dla decyzji pacjentów dotyczących szczepień.
- Zrozumienie “korzeni” postawy pacjentów może pomóc Ci w rozmowie. Możesz potraktować to jako diagnozę okoliczności, aby dowiedzieć się, jak podejść do obaw pacjenta. Techniki pomocne na tym etapie obejmują zadawanie pytań otwartych (np. „Jakie informacje pomogłyby Ci podjąć decyzję?”) zamiast zamkniętych („Czy mogę udzielić Ci kilku informacji?”) oraz aktywne słuchanie poprzez odzwierciedlanie tego, co mówi pacjent.
- Istnieją skuteczne, oparte na dowodach sposoby obalania mitów dotyczących szczepień przy jednoczesnym utrzymaniu dobrych relacji. Poszukaj szkoleń z tych technik, aby wzmocnić pewność siebie i umiejętności prowadzenia takich rozmów.
- Możesz obawiać się, że rozmowa z pacjentami zajmie więcej czasu niż możesz przeznaczyć na konsultację. Podejścia komunikacyjne, takie jak empatyczny wywiad oparty na obalaniu mitów, zapewniają techniki pozwalające maksymalnie wykorzystać rozmowę, nawet jeśli masz tylko kilka minut. Lepiej jest budować zaufanie i przygotować grunt pod przyszłe dyskusje niż przekazywać informacje, które nie zostaną dobrze przyjęte.
- Ćwicz nabyte umiejętności i techniki komunikacyjne – im częściej je stosujesz, tym lepszy się w nich stajesz.
Przetłumaczone przez: Zuzanna Kwissa-Gajewska i Ewa Gruszczyńska
