Imeandikwa na Astin Sokang, Universitas Kristen Krida Wacana, Indonesia; Triana Kesuma Dewi, Universitas Airlangga, Indonesia; Yuhang Zhu, Shandong Second Medical University, China; Gill ten Hoor, Maastricht University, The Netherlands
Kwa watu wazima, COVID-19 husababisha tu ugonjwa wa kawaida, kama uchovu, kukohoa, au homa ndogo. Hata hivyo, kwa watu wenye magonjwa ya msingi, maambukizi yanaweza kusababisha kulazwa hospitalini au matatizo makubwa. Utambuzi wa mapema wa wagonjwa hawa ni muhimu, kwa sababu matibabu huwa na ufanisi zaidi yanapoanzishwa mapema baada ya kuanza kwa dalili.
Takwimu za hivi majuzi zinaonyesha kwa uthabiti kwamba hatari ya COVID-19 huongezeka kwa umri na kwa hali za kiafya kama magonjwa ya moyo na mishipa, kisukari, unene kupita kiasi, magonjwa sugu ya mapafu, saratani, na upungufu wa kinga mwilini. Wazee na watu wenye magonjwa mengi ya msingi wako hatarini zaidi kwa matokeo mabaya.
Ingawa tiba za antiviral zina ufanisi zaidi kuzuia matokeo mabaya zinapoanzishwa ndani ya siku tano tangu dalili zilipoanza, utambuzi wa haraka wa wagonjwa walio katika hatari kubwa bado ni muhimu, kwa kuwa tiba matibabu yaliyocheleweshwa bado yanaweza kufaidi vikundi vilivyo hatarini kwa kurudia kwa yenye kuenea kwa virusi kwa muda mrefu.
Kwa nini wagonjwa wenye hatari mara nyingine hupitwa bila kutambuliwa
Licha ya mwongozo wa matibabu, wagonjwa wanaostahiki hawatambuliki kwa wakati ili wapate matibabu ya mapema. Wataalamu wa afya mara nyingi huzingatia ukali wa dalili badala ya hatari ya msingi. Wagonjwa wanaowasilisha dalili za kawaida hawashawishi mara moja tathmini zaidi, hata kama wana vigezo vinavyoongeza uwezekano wa matatizo.
Zaidi ya hayo, hatari mara nyingi hutokana na hatari mara nyingi hutokana na sababu nyingi za wastani badala ya hali moja ya hatari kubwa. Mwongozo wa matibabu unasisitiza kwamba idadi ya magonjwa ya msingi huongeza hatari ya ugonjwa mkali, ikibainisha umuhimu wa kutathmini wasifu wa hatari kwa ujumla, kwa mfano umri mkubwa, shinikizo la damu, na uzito kupita kiasi, badala ya kuzingatia hali moja pekee.
Muda mfupi katika mazingira ya kliniki yenye shughuli nyingi pia unaweza kuchangia. Wataalamu wa afya mara nyingi wanapaswa kufanya maamuzi kwa msingi wa taarifa ndogo, kama historia za mgonjwa zisizokamilika au rekodi za matibabu ambazo hazionyeshi wazi vigezo vya hatari. Kwa hivyo, ishara muhimu zinaweza kupitwa wakati vigezo vya hatari havionekani mara moja.
Vizuizi vya kimuundo na tabia pia huathiri anayepewa huduma kwa wakati. Utafiti wakati wa janga umeonyesha kwamba makundi ya wachache wa rangi na kabila, pamoja na watu walio katika hali duni ya kiuchumi, walipata viwango vya juu vya maambukizi, kulazwa hospitalini, na vifo. Tofauti hizi zinahusiana kwa sehemu na utofauti wa upatikanaji wa huduma za afya na matibabu.
Wagonjwa wenyewe pia wanaweza kuchelewesha kutafuta huduma. Watu wengi hufikiri kwamba dalili za kawaida zina maana ya hatari ndogo, au hawajui kwamba matibabu yana ufanisi zaidi yanapofungwa mapema. Bila mwongozo wazi kutoka kwa wataalamu, wagonjwa hawa wanaweza kuwasili kuchelewa kwa ajili ya matibabu kuwa na ufanisi.
Pia, mabadiliko ya mtazamo wa hatari kwa muda yanaweza kuchangia. Mapema katika janga, uelewa mkubwa wa hatari ulisababisha tabia ya tahadhari zaidi. Kadri hali ilivyokuwa bora, kesi za kawaida zinaweza kuonekana zisizo za dharura, jambo linalopunguza motisha ya kutathmini hatari kwa mfumo, kwa wagonjwa na wataalamu wa afya.
Jinsi sayansi ya tabia inavyoweza kusaidia utambuzi bora
Kwa mwonekano wa kwanza, changamoto inaweza kuonekana kuwa ya kliniki tu. Hata hivyo, sayansi ya tabia inatoa zana za vitendo ambazo zinaweza kuwasaidia wataalamu kutambua kwa uthabiti wagonjwa wenye hatari. Wataalamu wa afya mara nyingi hufanya kazi chini ya mzigo mkubwa wa kifikra. Kuweka uamuzi rahisi kupitia vikumbusho na orodha za ukaguzi kunaweza kupunguza utegemezi kwa kumbukumbu na hisia kwa kuwaongoza kupitia ukaguzi uliopangwa wa vigezo muhimu vya hatari. Rekodi za afya za kielektroniki (zinapopatikana) pia zinaweza kusaidia utambuzi wa mapema. Arifa za kiotomatiki zinazoweka alama kwa wagonjwa wenye vigezo vya hatari vinavyojulikana, kama umri, magonjwa sugu, au upungufu wa kinga, zinaweza kuwahimiza wataalamu kutathmini haraka uhalali wa matibabu.
Mawasiliano wazi kuhusu hatari na umuhimu wa matibabu ya mapema yanaweza kusaidia utambuzi wa mapema. Wakati wagonjwa wanaelewa hatari yao, wanaweza kuwasiliana na watoa huduma za afya mapema baada ya kupata matokeo chanya, badala ya kuchelewesha hadi dalili ziwe mbaya.
Pia, kuuliza maswali yaliyolengwa (kwa mfano, “Ni nini kinaweza kukufanya usipate matibabu haraka?”) au kuonyesha wasiwasi kuhusu upatikanaji wa huduma kunaweza kusaidia kugundua vikwazo vilivyo fichwa. Kwa mfano, onyo la jumla kama “Unapaswa kufikiria kumwona daktari” mara nyingi halifanyi kazi kama mwongozo wa vitendo kama “Unaweza kuomba miadi katika kliniki yako ya karibu wiki hii; naweza kukusaidia kuipata ikiwa unahitaji”, linapohamasisha kutafuta huduma.
Mazoezi ya kutafakari pia yanaweza kusaidia kushughulikia upendeleo usiofahamika. Vikumbusho rahisi, kama kuuliza ikiwa ungeweza kutoa ushauri huo huo au kufanya uamuzi wa matibabu kwa mgonjwa mwingine mwenye wasifu wa kliniki ule ule, vinaweza kupunguza tofauti zisizokusudiwa katika huduma.
Muhimu kwa kuzingatia
Kuboresha utambuzi wa wagonjwa wenye hatari ya COVID-19 hakuhitaji mabadiliko makubwa ya mfumo. Mara nyingi, marekebisho madogo katika mtiririko wa kazi wa kliniki, taratibu za uchunguzi, na mazoea ya mawasiliano yanaweza kuleta tofauti kubwa. Kwa kuunganisha mwongozo wa kliniki na maarifa ya sayansi ya tabia, wataalamu wa afya wanaweza kuhakikisha wagonjwa wenye hatari wanatambuliwa kwa wakati na kupatiwa tathmini ya haraka kwa ajili ya matibabu. Katika muktadha wa COVID-19 na milipuko ya baadaye ya magonjwa ya kuambukiza, maboresho haya madogo katika mazoezi ya kliniki yanaweza kusaidia kuzuia magonjwa makubwa na, pengine, kuokoa maisha.
Mapendekezo ya vitendo
- Tumia orodha fupi ya uchunguzi wa hatari wakati wa mashauriano ya COVID-19
Wakati wa kila mashauriano au kabla ya mashauriano na mgonjwa anayepata matokeo chanya au kuonyesha dalili, tathmini kwa haraka vigezo vya hatari vinavyojulikana kama umri mkubwa, magonjwa ya moyo, kisukari, unene kupita kiasi, magonjwa sugu ya mapafu, saratani, au upungufu wa kinga. Hii inaweza kupunguza hatari ya kupuuzwa kwa wagonjwa hatarini, hasa wakati wa miadi yenye shughuli nyingi. - Zingatia hatari iliyojumlishwa badala ya hali moja pekee
Wagonjwa mara nyingi wana vigezo vingi vya hatari vya wastani badala ya hali moja ya juu. Unapopima uhalali wa matibabu ya antiviral, zingatia wasifu wa hatari kwa ujumla, ikijumuisha umri, magonjwa ya ziada, na muktadha wa kliniki, badala ya kuzingatia utambuzi mmoja. - Toa kipaumbele tathmini ya haraka ndani ya dirisha la matibabu
Matibabu ya mapema kwa COVID-19 yana ufanisi zaidi yanapofungwa mapema baada ya kuanza kwa dalili. Weka mtiririko wa kazi wazi ili wagonjwa wenye hatari waliopata matokeo chanya waweze kutathminiwa haraka kwa uhalali wa matibabu. Hii inaweza kujumuisha tathmini ya siku hiyo hiyo, njia maalum za triaji, au arifa za kiotomatiki katika rekodi za afya za kielektroniki inapowezekana. - Wasiliana hatari kwa uwazi na kwa hatua kwa wagonjwa
Wagonjwa wenye magonjwa sugu wanaweza wasijue kwamba wako katika hatari kubwa ya COVID-19 kali. Elezea jinsi hali maalum za kiafya zinavyoathiri hatari na wahimize kuwasiliana na watoa huduma za afya mara moja wanapopata matokeo chanya au kuanza dalili. - Sanifu maamuzi ya matibabu
Sanifu maamuzi ya matibabu kupitia njia za triaji za algorithimu na mifumo ya alama ya kliniki ili kuondoa hisia za kibinafsi na utegemezi wa heuristics. Kabla ya kuamua kwamba mgonjwa hahitaji tathmini zaidi au matibabu, simama kidogo na tafakari: “Je, ningechukua uamuzi ule ule kwa mgonjwa mwingine mwenye wasifu wa kiafya ule ule?” Tafakari iliyopangwa inaweza kusaidia kupunguza tofauti zisizokusudiwa katika huduma na kuhakikisha maamuzi yanategemea mahitaji ya kliniki badala ya dhana.
Imetafsiriwa na Mercy Mukoya