{"id":2485,"date":"2022-06-01T11:38:22","date_gmt":"2022-06-01T11:38:22","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=2485"},"modified":"2025-11-04T14:02:20","modified_gmt":"2025-11-04T14:02:20","slug":"linking-the-elephant-to-the-rider-the-role-of-motivation","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/2022\/06\/linking-the-elephant-to-the-rider-the-role-of-motivation\/","title":{"rendered":"Fili Binicisine Ba\u011flamak: Motivasyonun Rol\u00fc"},"content":{"rendered":"

By Ant\u00f3nio Labisa Palmeira, CIDEFES – Universidade Lus\u00f3fona, Portugal; ISBNPA Executive Director<\/span><\/p>\n

Sa\u011fl\u0131kla ilgili davran\u0131\u015flar i\u00e7in uzun vadeli motivasyon farkl\u0131 kaynaklardan gelebilir. Davran\u0131\u015f bilimciler hala bu kaynaklar\u0131n nas\u0131l bir araya geldiklerini bulmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin, ben nerdeyse her g\u00fcn ko\u015fuya \u00e7\u0131k\u0131yorum ve bunu 30 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir yap\u0131yorum. Bu d\u00fczeni nas\u0131l ve neden korudum?<\/span><\/p>\n

Daniel Kahnemann<\/span><\/a> ikili motivasyon sistemlerinin \u00fczerinde durulmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer: i\u00e7g\u00fcd\u00fcler ve duygularla ilgilenen sistem 1 ve \u00f6l\u00e7\u00fcp bi\u00e7en, bilin\u00e7li olan\u00a0 sistem 2. Kahneman, sistem 2’nin beni ko\u015fmaya te\u015fvik etti\u011fini, \u00e7\u00fcnk\u00fc egzersizin sa\u011fl\u0131\u011fa olan yararlar\u0131n\u0131n fark\u0131nda oldu\u011fumu iddia eder. \u00d6te yandan <\/span>Ed Deci<\/span><\/a>, ko\u015fmak i\u00e7in i\u00e7sel motivasyonumun y\u00fcksek oldu\u011funu, de\u011ferlerim ve benli\u011fimle uyumlu oldu\u011fu ve bundan zevk ald\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ko\u015ftu\u011fumu \u00f6ne s\u00fcrebilir.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Bunlardan hangisi do\u011fru? Her ikisinin de do\u011fru oldu\u011funu ve di\u011fer baz\u0131 teorilerin de davran\u0131\u015f\u0131 korumay\u0131 a\u00e7\u0131klamada kritik olabilece\u011fini savunuyorum. Bu teoriler birlikte nas\u0131l i\u015fler ve bunlar\u0131 g\u00fcnl\u00fck hayatta nas\u0131l kullanabiliriz? \u00d6rne\u011fin, sistem 1 ve 2 bilgileri birbirleriyle nas\u0131l etkili bir \u015fekilde payla\u015fabilir? Bu mekanizmalar\u0131 anlayarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme aray\u0131\u015f\u0131ndaki hastalara yard\u0131mc\u0131 olabiliriz.<\/span><\/p>\n

Bu tart\u0131\u015fmada i\u00e7sel motivasyonun bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrecek ve bu fikri incelemek i\u00e7in Haidt’in <\/span>Fil ve Binicisi<\/span><\/a> hikayesini kullanaca\u011f\u0131m. Haidt’in metaforu, Fil’in fizyolojik olarak y\u00f6nlendirilen, davran\u0131\u015f\u0131 i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olarak etkileyen ve \u00f6rt\u00fck (bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131) bilgi par\u00e7alar\u0131n\u0131 kullanan sistem 1\u2019imiz oldu\u011funu belirten, yukar\u0131da sunulan ikili i\u015flem modeliyle uyumludur. Binici ise a\u00e7\u0131k (bilin\u00e7li) bilgi par\u00e7alar\u0131n\u0131 kullanan, art\u0131lara kar\u015f\u0131 eksiler \u015feklinde \u00e7al\u0131\u015fan 2. sistemimizdir.<\/span><\/p>\n

Binicinin kafas\u0131 hangi bilginin en iyisi oldu\u011fu konusunda kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, fil olaya dahil olur ve i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olarak i\u015fini yapar. \u00d6rne\u011fin, fil bir k\u0131tl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131nda evrimle\u015fti\u011finden, sizi y\u00fcksek kalorili yiyecekler yeme veya eforu minimumda tutma f\u0131rsat\u0131n\u0131 yakalamaya zorlayacakt\u0131r. Bug\u00fcn bolluk \u00e7a\u011f\u0131nda bu bir problemdir \u00e7\u00fcnk\u00fc binici, sa\u011fl\u0131kla ilgili davran\u0131\u015flar\u0131n nas\u0131l y\u00f6nlendirilece\u011fi konusunda \u00e7eli\u015fkili bilgilerle bo\u011fulmu\u015ftur. Sadece ka\u00e7 farkl\u0131 diyetin mevcut oldu\u011funu bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u2026 Bu bilgi bollu\u011fu, a\u015f\u0131r\u0131 yeme ve fiziksel hareketsizlik gibi sa\u011fl\u0131ks\u0131z al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n geli\u015fmesine katk\u0131da bulunur.\u00a0<\/span><\/p>\n

Al\u0131\u015fkanl\u0131klar, ilgili ipu\u00e7lar\u0131na otomatik bir yan\u0131tt\u0131r ve <\/span>davran\u0131\u015fsal beslenme ve fiziksel aktivitede<\/span><\/a> temel bir rol oynar. \u00d6rne\u011fin, g\u00fcnde sadece yemekle ilgili <\/span>220’den fazla kararla<\/span><\/a>, karar felcinden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in (mevcut se\u00e7eneklerin \u00e7oklu\u011fu nedeniyle hi\u00e7 karar verememek) al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 kullanmam\u0131z ve en sa\u011fl\u0131kl\u0131 se\u00e7im olmasa bile kendimizi bir \u015feylerle beslememiz daha iyi olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

O halde as\u0131l soru \u015fu: Nas\u0131l daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klar geli\u015ftirebiliriz?<\/b><\/p>\n

Bence dijital sa\u011fl\u0131k cihazlar\u0131 daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klar olu\u015fturmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir. \u00d6rne\u011fin <\/span>NoHoW projesi<\/span><\/a> kapsam\u0131nda grubumuz, ak\u0131ll\u0131 saatlere ve di\u011fer giyilebilir cihazlara ba\u011flanan, insanlar\u0131n \u201cFilsel\u201d (yani bedensel) durumlar\u0131 hakk\u0131nda s\u00fcrekli veri toplayan bir uygulama geli\u015ftirdi. Uygulama daha sonra bu bilgileri a\u00e7\u0131k\u00e7a ve do\u011frudan insanlar\u0131n g\u00f6rebilece\u011fi hale getirdi. Sonu\u00e7 olarak bu, biniciye yeni bir kaynak vermi\u015f oldu: bedensel durumlardan kendi kendini izleyen veri ak\u0131\u015f\u0131. Bu kaynak, \u00f6z-d\u00fczenleme s\u00fcre\u00e7lerini ve daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme <\/span>motivasyonunu<\/span><\/a> zenginle\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131labilir.<\/span><\/p>\n

Biniciye filin deneyimlediklerine ilk elden eri\u015fim sa\u011flama f\u0131rsat\u0131 sunmak, insanlar\u0131 kendi davran\u0131\u015flar\u0131 ile de\u011ferleri, inan\u00e7lar\u0131 ve hedefleri aras\u0131nda ba\u011flant\u0131lar kurma konusunda g\u00fc\u00e7lendirir. \u00d6rne\u011fin, ko\u015ftu\u011fumda filimsi bedenim bana kendimi g\u00fc\u00e7l\u00fc ve enerjik hissetti\u011fimi s\u00f6yl\u00fcyor. Ko\u015fu sonras\u0131 ak\u0131ll\u0131 saatimi kontrol etti\u011fimde o g\u00fcn i\u00e7in 10.000 ad\u0131m\u0131m\u0131 tamamlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Bu durumda, fil ve binici ayn\u0131 hizada oldu\u011fundan binicim durumun kontrol\u00fcn\u00fcn kendisinde oldu\u011funu hissediyor ve zihnim kendini g\u00fc\u00e7l\u00fc ve enerjik hissetmekle daha fazla ad\u0131m atmak aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 kuruyor. Bu, davran\u0131\u015f\u0131n bir d\u00fczen haline gelmesini g\u00fc\u00e7lendirir.<\/span><\/p>\n

Giyilebilir cihazlardan gelen verileri insanlar\u0131n bedensel ve duygusal durumlar\u0131yla ili\u015fkilendirmek a\u015fa\u011f\u0131daki etkilere sahip olabilir:\u00a0<\/span><\/p>\n

    \n
  1. Binici ve fil daha uyumlu hale gelecek ve b\u00f6ylece davran\u0131\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r.\u00a0<\/span><\/li>\n
  2. Binici ve fil ayn\u0131 hizada olmad\u0131\u011f\u0131nda insanlar\u0131 davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131 (etkilerini) yeniden de\u011ferlendirmeye y\u00f6nlendirebilir.\u00a0<\/span><\/li>\n
  3. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 davran\u0131\u015flar daha i\u00e7selle\u015ftirilebilir (yani, bu davran\u0131\u015flar kimli\u011finizin bir par\u00e7as\u0131 haline gelir ve ne oldu\u011funuz ve ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zla b\u00fct\u00fcnle\u015fir).<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Bunu ak\u0131lda tutarak, 30 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir ko\u015fumu nas\u0131l ve neden s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn cevab\u0131 daha net hale geliyor: Ko\u015fuyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc filim ve binicim ko\u015fum s\u0131ras\u0131nda ayn\u0131 hizadalar. Portekizcede bir deyi\u015f vard\u0131r: “Quem corre por gosto, n\u00e3o cansa”- yapmay\u0131 sevdi\u011finiz \u015feyler sizi yormaz. Benim i\u00e7in bu, i\u00e7sel motivasyonun fil ve biniciyi nas\u0131l birbirine ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fckemmel bir \u00f6rne\u011fidir.<\/span><\/p>\n

    Bu fikrin kan\u0131t\u0131 nispeten zay\u0131f (<\/span>burada<\/span><\/a> ve <\/span>burada<\/span><\/a>) ve ara\u015ft\u0131rmalar da hala ilk a\u015famalar\u0131nda say\u0131l\u0131r. Daha iyi sens\u00f6rlere ihtiya\u00e7 var ve uygulama i\u00e7eri\u011finin kan\u0131ta dayal\u0131 olmas\u0131 gerekiyor. NoHoW projesi bu endi\u015feler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak tasarland\u0131, ancak \u00e7ok daha fazla ara\u015ft\u0131rma gerekiyor. <\/span>APPtimizm’den<\/span><\/a> kaynaklanan sorunlar\u0131n da fark\u0131nda olmal\u0131y\u0131z: Hemen hemen her \u015fey i\u00e7in “bir uygulama” bulabilirsiniz, ancak bu, uygulaman\u0131n etkili olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez.<\/span><\/p>\n

    Pratik \u00d6neriler<\/b><\/p>\n

    Bir uygulaman\u0131n veya dijital davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fi m\u00fcdahalesinin, fil ve binicisinin sa\u011fl\u0131k davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 desteklemek i\u00e7in girecekleri etkile\u015fimi nas\u0131l etkileyebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken bunlar\u0131 akl\u0131n\u0131zda bulundurabilirsiniz.<\/span><\/p>\n

    Yeni teknolojiler hakk\u0131nda bilgi edinin:<\/b> Yeni \u00e7\u0131kan bilgi ve aletleri takip edin. Onlar\u0131n toplad\u0131klar\u0131 verilerin ne anlama geldi\u011fine ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye nas\u0131l yard\u0131mc\u0131 olabileceklerine odaklan\u0131n.<\/span><\/p>\n

    Yap\u0131 aray\u0131n:<\/b> Kalp at\u0131\u015f h\u0131z\u0131 de\u011fi\u015fkenli\u011fi nedir? Kardiyorespiratuar fitness nedir? Binici kendini yetkin hissetmeyi sever; bu bilgi par\u00e7alar\u0131, \u00e7abalamak i\u00e7in gereken yeterlili\u011fin yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturur. \u00c7o\u011fu uygulama bu kavramlar\u0131 a\u00e7\u0131klar, ara\u015ft\u0131rarak onlar hakk\u0131nda biraz daha bilgi edinin.<\/span><\/p>\n

    Duygusal ve ili\u015fkisel olarak g\u00fcvenli olan destekleyici ortamlar aray\u0131n:<\/b> Uygulamalar\u0131n giyilebilir bilgileri yarg\u0131lay\u0131c\u0131 olmayan, \u00f6zerk karar vermeyi ve i\u00e7sel motivasyonu art\u0131ran destekleyici bir ortamda kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenin. Giyilebilir veriler, rekabet\u00e7i d\u00fcellolar i\u00e7in para birimi olarak kullan\u0131labilse de (\u00f6rne\u011fin, Kalp At\u0131\u015f H\u0131z\u0131m De\u011fi\u015fkenli\u011fim sizinkinden daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr), bir davran\u0131\u015f s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc olarak rekabetin rol\u00fc belirsizdir ve bireyler aras\u0131nda \u00e7ok fazla de\u011fi\u015fkenlik vard\u0131r.<\/span><\/p>\n

    Bilgi iki ucu keskin bir k\u0131l\u0131\u00e7t\u0131r: <\/b>Dikkatli olun: Bilgi a\u015f\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flara yol a\u00e7abilir. Bilgileri davran\u0131\u015f\u0131n tek y\u00f6neticisi olarak de\u011fil, <\/span>bir kaynak olarak<\/span><\/a> kullan\u0131n.<\/span><\/p>\n

    Translated by [Alper Erdem]<\/span><\/p>\n

    Edited by [Selen Ozbek, MSc, National Editor]<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    By Ant\u00f3nio Labisa Palmeira, CIDEFES – Universidade Lus\u00f3fona, Portugal; ISBNPA Executive Director Long-term motivation for health-related behaviors can come from different sources. Behavioral scientists are still trying to work out how these sources fit together. For example, I go running […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2494,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[22,14,9,27],"tags":[],"class_list":["post-2485","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-behavioural-theory","category-e-health","category-habit","category-motivation"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"tr","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","fi","sv","tr","uk"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"my":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"he":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ro":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2485","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2485"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2485\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4561,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2485\/revisions\/4561"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2485"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2485"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2485"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}