{"id":975,"date":"2018-07-30T14:59:54","date_gmt":"2018-07-30T14:59:54","guid":{"rendered":"http:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=975"},"modified":"2025-11-04T14:37:31","modified_gmt":"2025-11-04T14:37:31","slug":"self-regulation-from-theory-to-practice-supporting-your-patients-goals-for-change","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2018\/07\/self-regulation-from-theory-to-practice-supporting-your-patients-goals-for-change\/","title":{"rendered":"Od teorii do praktyki: Samoregulacja a wspieranie pacjent\u00f3w w osi\u0105ganiu cel\u00f3w zdrowotnych"},"content":{"rendered":"<p><strong>Stan Maes i V\u00e9ronique De Gucht, Leiden University, Holandia<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>W ci\u0105gu kliku dekad rola pacjenta w systemie opieki zdrowotnej ewaluowa\u0142a od &#8220;podporz\u0105dkowania si\u0119 re\u017cimowi medycznemu &#8220;, co oznacza\u0142o pe\u0142ne pos\u0142usze\u0144stwo, do &#8220;samozarz\u0105dzania&#8221;, czyli odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asny stan zdrowia. W ostatnim czasie prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 to na powstanie koncepcji &#8220;samoregulacji&#8221;, rozumianej jako proces obejmuj\u0105cy samodzielne wyznaczanie osobistych cel\u00f3w zwi\u0105zanych ze zdrowiem oraz takie kierowanie w\u0142asn\u0105 aktywno\u015bci\u0105, by te cele osi\u0105gn\u0105\u0107. Dla zilustrowania ci\u0105g\u0142o\u015bci procesu samoregulacji, wybrali\u015bmy staro\u017cytny symbol Uroborosa (tj. w\u0119\u017ca zjadaj\u0105cego w\u0142asny ogon), aby obrazowa\u0142 poruszan\u0105 w tym wpisie tematyk\u0119.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Samoregulacja przebiega fazowo: (1) \u015bwiadomo\u015b\u0107 celu i jego wyznaczanie, (2) aktywne d\u0105\u017cenie do celu oraz (3) osi\u0105gni\u0119cie celu, jego utrzymanie lub wycofanie. W kolejnych paragrafach zilustrujemy te fazy na przyk\u0142adzie Jana, kt\u00f3ry przeszed\u0142 zawa\u0142 serca.<\/p>\n<p><strong>Faza 1<\/strong><\/p>\n<p>W pierwszej fazie powinno nast\u0105pi\u0107 u\u015bwiadomienie sobie oraz wyznaczenie realistycznych i osobi\u015bcie wa\u017cnych cel\u00f3w zwi\u0105zanych ze zdrowiem (jego zmian\u0105). Na przyk\u0142ad, mo\u017cna zapyta\u0107 Jana: &#8220;Co dla Ciebie oznacza\u0142oby wyzdrowienie&#8221;. Odpowied\u017a mo\u017ce brzmie\u0107, \u017ce dla niego wa\u017cne s\u0105 piesze w\u0119dr\u00f3wki z wnukiem. Pierwszym etapem mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c wyznaczenie przez Jana takiego celu, jak &#8220;rozpocz\u0119cie kr\u00f3tkich spacer\u00f3w po mojej okolicy&#8221;. Wa\u017cne jest, aby taki cel by\u0142 ustalony samodzielnie i by by\u0142 mo\u017cliwy do osi\u0105gni\u0119cia, czyli uwzgl\u0119dnia\u0142 poziom aktualnego funkcjonowania danej osoby. Taki spos\u00f3b formu\u0142owania cel\u00f3w zwi\u0119ksza zar\u00f3wno poczucie odpowiedzialno\u015bci za ich realizacj\u0119, jak i przekonanie, \u017ce s\u0105 one \u0142atwiejsze do osi\u0105gni\u0119cia ni\u017c cele narzucone przez innych. Wywiad motywuj\u0105cy mo\u017ce by\u0107 tutaj u\u017cyteczn\u0105 technik\u0105 pomocy osobom o niskiej motywacji do zmiany zachowania.<\/p>\n<p><strong>Faza 2<\/strong><\/p>\n<p>Druga faza zmiany zachowa\u0144 zdrowotnych polega na d\u0105\u017ceniu do ju\u017c ustalonego celu. Na tym etapie wysi\u0142ki powinny by\u0107 ukierunkowane na przej\u015bcie od intencji (sfera poznawcza) do konkretnych dzia\u0142a\u0144 (sfera behawioralna). Potrzebny jest w\u00f3wczas przemy\u015blany plan, kt\u00f3ry precyzyjnie okre\u015bla, kiedy, gdzie i jak nale\u017cy dzia\u0142a\u0107. W naszym przyk\u0142adzie dla Jana mo\u017ce on wygl\u0105da\u0107 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201eOd przysz\u0142ego tygodnia b\u0119d\u0119 chodzi\u0142 z \u017con\u0105 na zakupy do pobliskiego sklepu spo\u017cywczego, w poniedzia\u0142ki, \u015brody i pi\u0105tki o godz. 15.00&#8243;. Plany dzia\u0142ania takie jak ten, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo wszystkie wspomniane parametry, zwi\u0119kszaj\u0105 prawdopodobie\u0144stwo osi\u0105gni\u0119cia cel\u00f3w zwi\u0105zanych z aktywno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105, zdrowym od\u017cywianiem si\u0119 i innymi zachowaniami zdrowotnymi.<\/p>\n<p>Dodatkowo, wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w osi\u0105ganiu celu odgrywaj\u0105 trzy mechanizmy regulacyjne. Pierwszym z nich jest <em>otrzymywanie informacji zwrotnych<\/em>, co obejmuje monitorowanie i ocen\u0119 post\u0119p\u00f3w. Jan m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 poproszony o zapisywanie podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144, co umo\u017cliwia\u0142oby sprawdzenie stopnia realizacji celu. W trakcie kolejnych wizyt zapiski te by\u0142yby omawiane, aby zidentyfikowa\u0107 osi\u0105gni\u0119ty sukces lub te\u017c problemy do pokonania.<\/p>\n<p>Do drugiej grupy mechanizm\u00f3w regulacyjnych zalicza si\u0119 <em>procesy<\/em> <em>antycypacyjne<\/em>, kt\u00f3re obejmuj\u0105 oczekiwane wyniki (tj. jak dana osoba wyobra\u017ca sobie konsekwencje podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144) i przekonania o w\u0142asnej skuteczno\u015bci (tj. czy dana osoba my\u015bli, \u017ce mo\u017ce podj\u0105\u0107 skuteczne dzia\u0142ania). Oczekiwane wyniki i poczucie w\u0142asnej skuteczno\u015bci s\u0105 wzmacniane przez obserwacj\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3re odnios\u0142y sukces, jak i przez progres w osi\u0105ganiu celu oraz zach\u0119t\u0119 do dzia\u0142ania. Klinicy\u015bci powinni zatem zapewni\u0107 osobie zmieniaj\u0105cej swoje zachowanie kontakt z innymi osobami, kt\u00f3re z powodzeniem osi\u0105gn\u0119\u0142y por\u00f3wnywalne cele, zar\u00f3wno po to, aby zwi\u0119ksza\u0107 jej szanse na ich osi\u0105gni\u0119cie, jak i zapewni\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania wsparcia w ich realizacji.<\/p>\n<p>Ostatni z mechanizm\u00f3w regulacyjnych polega na <em>aktywowaniu proces\u00f3w kontrolnych<\/em>, co pozwala kontynuowa\u0107 wysi\u0142ki pomimo wyst\u0105pienia przeszk\u00f3d lub konkurencyjnych cel\u00f3w. Odwr\u00f3cenie uwagi od wyznaczonego celu, np. przez jakie\u015b wydarzenie \u017cyciowe, mo\u017ce utrudnia\u0107 jego osi\u0105gni\u0119cie, a w konsekwencji prowadzi\u0107 do obni\u017cenia nastroju. Je\u015bli si\u0119 tak stanie, klinicysta pracuj\u0105cy z Janem mo\u017ce zaproponowa\u0107 wsparcie w radzeniu sobie z tymi emocjami i pomoc w radzeniu sobie z pora\u017ck\u0105, traktuj\u0105c j\u0105 jako okazj\u0119 do nauki.<\/p>\n<p><strong>Faza 3<\/strong><\/p>\n<p>Trzecia faza dotyczy osi\u0105gni\u0119cia zamierzonego celu, jego utrzymania lub wycofania si\u0119 z d\u0105\u017cenia do niego. Osi\u0105gni\u0119cie zamierzonego celu zdrowotnego nie jest ko\u0144cem, ale raczej nowym pocz\u0105tkiem. W tej fazie mo\u017cna zatem zach\u0119ca\u0107 osoby do wyznaczania kolejnych cel\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105cych dalszy post\u0119p (np. bardziej wymagaj\u0105ce \u0107wiczenia fizyczne, zwi\u0119kszanie ilo\u015bci powt\u00f3rze\u0144 itp.). Je\u015bli jednak wyznaczony cel oka\u017ce si\u0119 nieosi\u0105galny, cz\u0119sto m\u0105drzejszym rozwi\u0105zaniem jest wycofanie si\u0119 z niego i wybranie innego, bardziej realistycznego. Wracaj\u0105c do naszego przyk\u0142adu, Jan m\u00f3g\u0142by zatem nadal d\u0105\u017cy\u0107 do osi\u0105gni\u0119cia swojego rzeczywistego celu zwi\u0119kszania aktywno\u015bci fizycznej, a raczej wyznaczy\u0107 nowy cel, taki jak p\u00f3j\u015bcie z psem na kr\u00f3tki codzienny spacer. Wzmacnianie poczucie w\u0142asnej skuteczno\u015bci i wsparcie spo\u0142eczne nadal okazuj\u0105 si\u0119 tutaj wa\u017cnymi predyktorami utrzymania dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n<p>Wiele bada\u0144 wskazuje na skuteczno\u015b\u0107 interwencji opartych na samoregulacji w zakresie zmiany zachowa\u0144 zdrowotnych, zar\u00f3wno w populacji ludzi zdrowych, jak i w\u015br\u00f3d pacjent\u00f3w z chorobami przewlek\u0142ymi (np. utrata wagi w cukrzycy typu 2, aktywno\u015b\u0107 fizyczna pacjent\u00f3w z reumatoidalnym zapaleniem staw\u00f3w, zmiana stylu \u017cycia w rehabilitacji kardiologicznej, czy r\u00f3wnowa\u017cenie aktywno\u015bci i wypoczynku w zespole przewlek\u0142ego zm\u0119czenia).<\/p>\n<figure id=\"attachment_1005\" aria-describedby=\"caption-attachment-1005\" style=\"width: 531px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-1005\" src=\"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Screenshot-2018-07-30-17.32.45-300x236.png\" alt=\"\" width=\"531\" height=\"418\" srcset=\"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Screenshot-2018-07-30-17.32.45-300x236.png 300w, https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Screenshot-2018-07-30-17.32.45-768x605.png 768w, https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Screenshot-2018-07-30-17.32.45-830x654.png 830w, https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Screenshot-2018-07-30-17.32.45-230x181.png 230w, https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Screenshot-2018-07-30-17.32.45-350x276.png 350w, https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Screenshot-2018-07-30-17.32.45-480x378.png 480w, https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Screenshot-2018-07-30-17.32.45.png 1018w\" sizes=\"(max-width: 531px) 100vw, 531px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1005\" class=\"wp-caption-text\">Rysunek: Cykl samoregulacji<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Wskaz\u00f3wki praktyczne:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Wspieraj osob\u0119 w sformu\u0142owaniu w\u0142asnego celu okre\u015blaj\u0105cego zmian\u0119 w zakresie problemu zdrowotnego (np. &#8220;Co oznacza\u0142oby dla Pani\/Pana powr\u00f3t do zdrowia?\u201d). Cele te powinny by\u0107 konkretne, wa\u017cne dla danej osoby, niezbyt \u0142atwe, ale te\u017c nie za trudne i osi\u0105galne w okre\u015blonych ramach czasowych.<\/li>\n<li>Pomagaj w tworzeniu planu dzia\u0142ania, pytaj\u0105c, co, kiedy, gdzie, jak i jak d\u0142ugo pacjent b\u0119dzie robi\u0142, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 cel.<\/li>\n<li>Popro\u015b o stworzenie &#8220;drabiny&#8221;, kt\u00f3ra wyra\u017anie definiuje poszczeg\u00f3lne etapy w kierunku stopniowego osi\u0105gania celu. Etapy te powinny \u0142atwo podlega\u0107 ocenie.<\/li>\n<li>Zwi\u0119kszaj samodzielno\u015b\u0107, pokazuj\u0105c przyk\u0142ady innych pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy osi\u0105gn\u0119li por\u00f3wnywalny cel, zach\u0119caj pacjenta do wysi\u0142ku i chwal go za post\u0119p w realizacji celu. Ucz, jak radzi\u0107 sobie z przeszkodami i powrotami do starych nawyk\u00f3w.<\/li>\n<li>Wspieraj utrzymywanie celu, a je\u015bli cel okazuje si\u0119 nieosi\u0105galny, pomagaj w jego przeformu\u0142owywaniu na bardziej przyst\u0119pny.<\/li>\n<\/ul>\n<p><em>Przet\u0142umaczy\u0142y: Zuzanna Kwissa-Gajewska, Ewa Gruszczy\u0144ska <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By Stan Maes &amp; V\u00e9ronique De Gucht, Leiden University, Netherlands Over the last decades, the role of individuals within the healthcare system has evolved from \u2018compliance with medical regimens\u2019, implying obedience; to \u2018self-management\u2019, denoting responsibility for the control of one\u2019s [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1029,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-975","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-self-regulation"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"pl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","fi","sv","tr","uk"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"my":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"he":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lt":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ro":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ru":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/975","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=975"}],"version-history":[{"count":31,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/975\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4627,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/975\/revisions\/4627"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1029"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=975"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=975"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=975"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}