{"id":846,"date":"2018-03-07T08:21:36","date_gmt":"2018-03-07T08:21:36","guid":{"rendered":"http:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=846"},"modified":"2025-11-04T14:40:40","modified_gmt":"2025-11-04T14:40:40","slug":"planning-theory-and-evidence-based-behavior-change-interventions-intervention-mapping","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2018\/03\/planning-theory-and-evidence-based-behavior-change-interventions-intervention-mapping\/","title":{"rendered":"Planowanie interwencji zmiany zachowania, opartych na teorii i dowodach: Mapowanie interwencji"},"content":{"rendered":"

Gerjo Kok, Maastricht University, Holandia; University of Texas at Houston, USA<\/strong><\/p>\n

Obecnie przeprowadza si\u0119 wiele kampanii i interwencji na rzecz poprawy zdrowia publicznego i zmiany zachowa\u0144 zdrowotnych, cz\u0119sto jednak nie s\u0105 one oparte ani na podstawach teoretycznych, ani empirycznych. Ten wpis b\u0119dzie skr\u00f3towo przedstawia\u0142, jak psychologowie zdrowia pracuj\u0105 nad stworzeniem interwencji i czym to si\u0119 r\u00f3\u017cni (na plus) od podobnych dzia\u0142a\u0144 powszechnie podejmowanych w innych obszarach.<\/p>\n

<\/p>\n

Etapy<\/strong><\/p>\n

Planowanie interwencji zmiany zachowania jest procesem wieloetapowym, kt\u00f3ry cz\u0119sto przebiega wed\u0142ug schematu dwa kroki do przodu, jeden w ty\u0142. Co szczeg\u00f3lnie istotne, ka\u017cdy kolejny etap interwencji opiera si\u0119 na dokonaniach z poprzedniej fazy, czyli b\u0142\u0105d pope\u0142niony w jednej fazie mo\u017ce prowadzi\u0107 do b\u0142\u0119d\u00f3w i nieadekwatnych decyzji w kolejnych fazach. Z tego powodu tak zwane mapowanie interwencji (ang. Intervention Mapping<\/a>) okre\u015bla sze\u015b\u0107 etap\u00f3w rozwoju interwencji<\/a>, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 profesjonali\u015bcie sprawne stworzenie interwencji opartej na teorii i dowodach empirycznych.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>Krok 1: Okre\u015blenie potrzeb <\/strong><\/p>\n

Podczas tego etapu zesp\u00f3\u0142, tworzony przez wszystkie zainteresowane strony, wraz z odbiorcami oddzia\u0142ywa\u0144, ekspertami, badaczami i przysz\u0142ymi realizatorami, definiuje problem. Obejmuje to identyfikacj\u0119 behawioralnych i \u015brodowiskowych przyczyn problemu, jak i jego uwarunkowa\u0144. Czynniki te mo\u017cna przedstawi\u0107 w \u201elogicznym modelu\u201d problemu – jak ten przedstawiony poni\u017cej dotycz\u0105cy dzia\u0142a\u0144 prewencyjnych w zakresie chor\u00f3b przenoszonych drog\u0105 p\u0142ciow\u0105 i HIV u m\u0142odzie\u017cy – daj\u0105cym obraz relacji poszczeg\u00f3lne element\u00f3w wzgl\u0119dem siebie.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Krok 2: Identyfikowanie cel\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Kiedy problem i jego przyczyny zostan\u0105 jasno zdefiniowane, mo\u017cna przej\u015b\u0107 do kolejnego etapu planowania interwencji – okre\u015blania jej celu i oczekiwanych wynik\u00f3w. Polega to na wskazaniu, w jaki spos\u00f3b zmieni\u0107 zachowania jednostki i czynniki \u015brodowiskowe, by redukowa\u0107 istniej\u0105cy problem. Na przyk\u0142adzie modelu powy\u017cej, gdzie celem interwencji by\u0142o promowanie stosowania prezerwatyw, interwencja powinna zwi\u0119kszy\u0107 postrzegane ryzyko seksu bez zabezpieczenia z r\u00f3wnoczesnym zwi\u0119kszeniem postrzegania stosowania prezerwatyw jako \u015brodka redukuj\u0105cego to ryzyko. Interwencja powinna te\u017c wp\u0142ywa\u0107 bezpo\u015brednio na partnera, je\u015bli to mo\u017cliwe, w po\u0142\u0105czeniu ze wzrostem w\u0142asnej skuteczno\u015bci m\u0142odzie\u017cy w negocjowaniu stosowania prezerwatyw. Wreszcie, w zale\u017cno\u015bci od obowi\u0105zuj\u0105cych norm spo\u0142ecznych, mo\u017cna tak\u017ce u\u0142atwia\u0107 dost\u0119p do o\u015brodka planowania rodziny.<\/p>\n

Krok 3: Projektowanie interwencji<\/strong><\/p>\n

Na tym etapie opracowano ju\u017c sp\u00f3jn\u0105 i mo\u017cliw\u0105 do zrealizowania interwencj\u0119. Wybrano r\u00f3wnie\u017c oparte na teorii metody interwencji i praktyczne sposoby zmiany (determinant\u00f3w) zachowania. Opracowane zosta\u0142y tak\u017ce za\u0142o\u017cenia i zakres programu oraz jego sk\u0142adowe i ich sekwencja. Mapowanie interwencji rozr\u00f3\u017cnia techniki zmiany zachowa\u0144, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 skuteczne w zmianie determinant zachowania i\/lub przyczyn \u015brodowiskowych. Na przyk\u0142ad postrzeganie ryzyka mo\u017cna zwi\u0119kszy\u0107 za pomoc\u0105 przedstawieniami konkretnych historii. Poczucie w\u0142asnej skuteczno\u015bci z kolei mo\u017cna poprawi\u0107 poprzez modelowanie i odpowiednie informacje zwrotne. Lobbowanie mo\u017ce natomiast wp\u0142ywa\u0107 na podejmowane decyzje na poziomie polityki zdrowotnej. Wszystkie te metody dokonywania zmian wymagaj\u0105 prze\u0142o\u017cenia na konkretne dzia\u0142ania, uwzgl\u0119dniaj\u0105ce teorie psychologiczne i dotychczasowe wyniki bada\u0144 empirycznych. I tak dla modelowania okre\u015blonego zachowania wiadomo, \u017ce konieczna jest: identyfikacja z modelem, zauwa\u017cenie, \u017ce model jest nagradzany za swoje zachowanie, przekonanie o w\u0142asnej skuteczno\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015bci wykonania modelowanego zachowania oraz postrzeganie modelu jako wzorca osi\u0105galnego, a nie idealnego.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>Krok 4: Tworzenie interwencji <\/strong><\/p>\n

Ten etap jest faktycznym etapem przygotowywania si\u0119 do przeprowadzenia interwencji. Struktura interwencji jest dopracowywana oraz przygotowywane s\u0105 materia\u0142y, kt\u00f3re podlegaj\u0105 wst\u0119pnemu testowaniu celem opracowaniu ich optymalnej wersji. W ten spos\u00f3b, na przyk\u0142ad, opracowywano i wdra\u017cano holenderski program \u2018Long Live Love\u2019<\/a>, kt\u00f3ry skutecznie promowa\u0142 bezpieczny seks w\u015br\u00f3d nastolatk\u00f3w.<\/p>\n

Krok 5: Implementacja planu<\/strong><\/p>\n

Na tym etapie generowany jest plan wdro\u017cenia programu. Korzystaj\u0105c z etap\u00f3w mapowania interwencji, okre\u015blani s\u0105 potencjalni odbiorcy programu, definiowana jest konkretna zmiana, jaka ma nast\u0105pi\u0107 w wyniku implementacji programu w tym konkretnym kontek\u015bcie oraz planowane s\u0105 sposoby wdro\u017cenia. W opisywanym przyk\u0142adzie interwencja mia\u0142a by\u0107 kierowana do 14-15-letnich uczni\u00f3w w szko\u0142ach. Implementacja programu obejmowa\u0142a zatem szko\u0142y, a tym samym akceptacj\u0119 przez dyrektor\u00f3w i nauczycieli, poprawne przeprowadzenie programu przez nauczycieli oraz zinstytucjonalizowanie interwencji.<\/p>\n

Krok 6: Ocena efektywno\u015bci<\/strong><\/p>\n

Opracowanie interwencji nie ko\u0144czy tej drogi. Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c sprawdzenie, czy interwencja osi\u0105gn\u0119\u0142a swoje cele (tj. ocena jej skuteczno\u015bci) i czy interwencja zosta\u0142a wdro\u017cona zgodnie z za\u0142o\u017ceniami (tj. ocena procesu). Dzia\u0142ania w ramach krok\u00f3w 5 i 6 powinny rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 jak najwcze\u015bniej w procesie planowania. Uzyskane w ten spos\u00f3b informacje mog\u0105 by\u0107 bowiem wykorzystane do udoskonalenia i usprawnienia interwencji poprzez powr\u00f3t do wcze\u015bniejszych etap\u00f3w i powt\u00f3rzenie procesu.<\/p>\n

Szersza perspektywa<\/strong><\/p>\n

Planuj\u0105c interwencj\u0119 maj\u0105c\u0105 na celu zmian\u0119 zachowania zawsze nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o:<\/p>\n