{"id":807,"date":"2018-01-07T20:10:20","date_gmt":"2018-01-07T20:10:20","guid":{"rendered":"http:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=807"},"modified":"2025-11-04T14:41:48","modified_gmt":"2025-11-04T14:41:48","slug":"social-support-and-health-behavior-how-to-move-from-well-intentioned-to-skilled-support","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2018\/01\/social-support-and-health-behavior-how-to-move-from-well-intentioned-to-skilled-support\/","title":{"rendered":"Wsparcie spo\u0142eczne i zachowania zdrowotne: jak przej\u015b\u0107 od dobrych intencji do adekwatnych dzia\u0142a\u0144"},"content":{"rendered":"

Urte Scholz, University of Zurich & Gertraud (Turu) Stadler, University of Aberdeen<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>Wsparcie spo\u0142eczne traktowane jest jako jednoznacznie pozytywne dzia\u0142ania. Bo co mo\u017ce by\u0107 niew\u0142a\u015bciwego w pomaganiu? Na przyk\u0142ad wtedy, gdy kto\u015b ugotuje ci zdrowy posi\u0142ek, je\u015bli starasz si\u0119 zmieni\u0107 swoj\u0105 diet\u0119. Albo gdy kto\u015b ci\u0119 pocieszy, kiedy w\u0142a\u015bnie znowu nie uda\u0142o ci si\u0119 rzuci\u0107 palenia. Przytoczone sytuacje budz\u0105 jednak od razu przeczucie, \u017ce dobre intencje mog\u0105 tutaj nie wystarczy\u0107. Partner przygotowuj\u0105cy zdrowe posi\u0142ki lub siostra zasypuj\u0105ca poradami dietetycznymi mog\u0105 prowadzi\u0107 do przekonania, \u017ce kto\u015b inny wie lepiej, co jest dla ciebie dobre. Czy w og\u00f3le prosi\u0142a\u015b ich o pomoc? Czy oni nie wierz\u0105 w to, \u017ce sam mo\u017cesz je\u015b\u0107 zdrowo? Czy zatem udzielanie wsparcia spo\u0142ecznego, gdy kto\u015b usi\u0142uje zmieni\u0107 swoje zachowanie, jest zawsze dobre?<\/p>\n

Celem tego tekstu jest pokazanie praktykom, jak doradza\u0107 klientom, by ci efektywnie szukali u\u017cytecznego wsparcia spo\u0142ecznego. Zacznijmy jednak od zdefiniowania, czym jest, a czym nie jest wsparcie spo\u0142eczne.<\/p>\n

<\/p>\n

Czym jest wsparcie spo\u0142eczne?<\/strong><\/p>\n

Wsparcie spo\u0142eczne jest pomoc\u0105 dostarczan\u0105 osobie konfrontuj\u0105cej si\u0119 z trudn\u0105 sytuacj\u0105 lub wyzwaniem, takim jak na przyk\u0142ad wprowadzanie zdrowszej diety. Wsparcie ma na celu rozwi\u0105zanie problemu lub chocia\u017c obni\u017cenie poziomu stresu zawi\u0105zanego z tym problemem. Mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy aspekty wsparcia spo\u0142ecznego, kt\u00f3re cz\u0119sto pozostaj\u0105 \u015bci\u015ble ze sob\u0105 powi\u0105zane. Pierwszy to wsparcie emocjonalne, do kt\u00f3rego mo\u017cna zaliczy\u0107 pocieszanie kogo\u015b i sprawianie, \u017ce czuje si\u0119 kochany, rozumiany i obj\u0119ty opiek\u0105, gdy przejmuje si\u0119 tym, jak trudna jest dla niego zmiana diety. Kolejne to wsparcie praktyczne, polegaj\u0105ce na podj\u0119ciu konkretnego dzia\u0142ania, \u017ceby pom\u00f3c, np. kupno odpowiednich produkt\u00f3w spo\u017cywczych. Trzecie to wsparcie informacyjne, kt\u00f3re mo\u017ce si\u0119 przejawia\u0107 w udzielaniu porad, np. w jaki spos\u00f3b spo\u017cywa\u0107 wi\u0119cej warzyw. O ile wsparcie mo\u017ce pochodzi\u0107 od w\u0142a\u015bciwie od dowolnej osoby, badania wykaza\u0142y, \u017ce najcz\u0119\u015bciej udzielane jest przez bliskich: partner\u00f3w, rodzin\u0119 i przyjaci\u00f3\u0142. Istotnym \u017ar\u00f3d\u0142em wsparcia dla os\u00f3b z problemami zdrowotnymi s\u0105 tak\u017ce pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia lub osoby w podobnej sytuacji zdrowotnej.<\/p>\n

Ponadto mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwa rodzaje wsparcia: wsparcie spodziewane w przysz\u0142o\u015bci oraz wsparcie otrzymane w przesz\u0142o\u015bci. Na przyk\u0142ad, palacz pr\u00f3buj\u0105cy rzuci\u0107 na\u0142\u00f3g mo\u017ce wyobra\u017ca\u0107 sobie wsparcie, jakie otrzyma od innych. Ten typ wsparcia okre\u015bla si\u0119 mianem postrzeganego wsparcia spo\u0142ecznego<\/em>. Jest ono bardziej zwi\u0105zane z optymistycznym postrzeganiem przysz\u0142o\u015bci ni\u017c z faktycznymi interakcjami wspieraj\u0105cymi. Postrzegane wsparcie spo\u0142eczne mo\u017ce by\u0107 oceniane nieco na wyrost, poniewa\u017c oczekiwania te niekoniecznie podlegaj\u0105 testowaniu w rzeczywisto\u015bci. Drugi spos\u00f3b ujmowania wsparcia dotyczy ju\u017c tego, jakie wsparcie osoba realnie otrzyma\u0142a, radz\u0105c sobie z konkretnym problemem. Podstaw\u0105 jego oceny s\u0105 wspomnieniadotycz\u0105ce otrzymywanego wsparcia, na przyk\u0142ad przypomnieniu sobie, kto faktycznie pom\u00f3g\u0142 nam w przestrzeganiu zdrowszej diety w zesz\u0142ym tygodniu. Oba wymienione wsparcia niekoniecznie s\u0105 ze sob\u0105 silnie zwi\u0105zane. Mo\u017cna przecie\u017c oczekiwa\u0107, \u017ce bliska osoba pomo\u017ce nam w trudnej sytuacji, ale mimo najlepszych ch\u0119ci nie by\u0107 w stanie przypomnie\u0107 sobie \u017cadnej pomocy z jej strony w przy naszej ostatniej pr\u00f3bie zdrowszego jedzenia.<\/p>\n

Umiej\u0119tne wspieranie w zmianie zachowa\u0144 zdrowotnych<\/strong><\/p>\n

Przegl\u0105d licznych bada\u0144 wskazuje na pozytywny efekt wsparcia spo\u0142ecznego dla zachowa\u0144 zdrowotnych. Jednak uwa\u017cniejsza analiza pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych bada\u0144 dotyczy\u0142a pierwszego rodzaju wsparcia opisywanego wy\u017cej – wsparcia postrzeganego<\/em>. Tym samym, pozytywne oczekiwanie<\/em> wsparcia systematycznie wi\u0105\u017ce si\u0119 z zachowaniami sprzyjaj\u0105cymi zdrowiu. Drugi rodzaj wsparcia, czyli aktualnie<\/em> otrzymywane wsparcie, znacznie rzadziej stanowi\u0142o g\u0142\u00f3wny przedmiot bada\u0144, a je\u015bli nawet, to otrzymywane wyniki okazywa\u0142y si\u0119 niejednoznaczne. W du\u017cej mierze wynika\u0142o to z trudno\u015bci wzbudzenia wsparcia w badanych interwencjach. Og\u00f3lnie jednak, wydaje si\u0119, \u017ce nie ma gwarancji, \u017ce udzielane w dobrej wierze wsparcie spo\u0142eczne jest faktycznie pomocne w zmianie<\/em> zachowa\u0144 zdrowotnych. Efektywno\u015b\u0107 wsparcia mo\u017ce zale\u017ce\u0107 od: l\u00a0\u00a0 tego, kto wsparcia udziela (czasem lepiej, gdy wsparcie pochodzi od przyjaci\u00f3\u0142 ni\u017c od ma\u0142\u017conk\u00f3w),l\u00a0\u00a0 p\u0142ci dawcy wsparcia (kobiety zdaj\u0105 si\u0119 skuteczniej udziela\u0107 wsparcia zar\u00f3wno kobietom, jak i m\u0119\u017cczyznom),l\u00a0\u00a0 dopasowania pomi\u0119dzy potrzebami wspieranego a udzielanym wsparciem,l\u00a0\u00a0 warunk\u00f3w spo\u0142ecznych, w jakich nast\u0119puje proces wymiany (czy w danej relacji wsparcie udzielane i dawane jest zr\u00f3wnowa\u017cone, czy te\u017c nie).<\/p>\n

Co wa\u017cne, istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c badania pokazuj\u0105ce, \u017ce otrzymywanie wsparcia mo\u017ce by\u0107 wr\u0119cz szkodliwe. Mo\u017ce ono przyczyni\u0107 si\u0119 do gorszego samopoczucia u biorcy lub przekonania, \u017ce nie jest on w stanie poradzi\u0107 sobie samodzielnie. Umiej\u0119tne wsparcie spo\u0142eczne – pochodz\u0105ce od os\u00f3b zaufanych, opowiadaj\u0105ce na potrzeby wspieranego i sprawiaj\u0105ce, \u017ce czuje si\u0119 on zrozumiany, doceniony i pod dobr\u0105 opiek\u0105, gdy usi\u0142uje zmienia\u0107 swoje nawyki \u2013 wydaje si\u0119 by\u0107 najlepsz\u0105 opcj\u0105. Tak udzielane wsparcie opiera si\u0119 na wzajemnej komunikacji obu stron, czyli biorcy i dawcy wsparcia. Osoba, kt\u00f3ra chce dokona\u0107 zmiany, powinna okre\u015bli\u0107 swoje potrzeby, a nast\u0119pnie jasno to wyrazi\u0107, aktywnie poszukuj\u0105c wparcia w\u015br\u00f3d os\u00f3b godnych zaufania, \u017ce w odpowiedni spos\u00f3b zareaguj\u0105 na ten komunikat. Osoba daj\u0105ca wsparcie powinna z kolei d\u0105\u017cy\u0107 do zaspokojenia tych potrzeb, zachowuj\u0105c przy tym szacunek dla wspieranego i wra\u017cliwo\u015b\u0107 na jego potrzeby.<\/p>\n

Wskaz\u00f3wki praktyczne <\/strong><\/p>\n

Co w takim razie powinno si\u0119 robi\u0107, \u017ceby efektywnie wesprze\u0107 osob\u0119, kt\u00f3ra chce zmieni\u0107 swoje zachowanie na sprzyjaj\u0105ce zdrowiu? Warto, aby praktycy doradzaj\u0105cy klientom zach\u0119cali ich do poszukiwania adekwatnego wsparcia i komunikowania swoich potrzeb osobom bliskim i pracownikom s\u0142u\u017cby zdrowia<\/strong>. Nale\u017cy tutaj pami\u0119ta\u0107 o nast\u0119puj\u0105cych wskaz\u00f3wkach:<\/p>\n