{"id":709,"date":"2017-08-30T07:14:54","date_gmt":"2017-08-30T07:14:54","guid":{"rendered":"http:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=709"},"modified":"2025-11-04T14:44:47","modified_gmt":"2025-11-04T14:44:47","slug":"using-health-psychology-in-your-everyday-practice","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2017\/08\/using-health-psychology-in-your-everyday-practice\/","title":{"rendered":"Psychologia zdrowia w codziennej praktyce"},"content":{"rendered":"<p><strong>Karen Morgan, Perdana University Royal College of Surgeons in Ireland Medical School, Kuala Lumpur, Malezja<\/strong><\/p>\n<p><strong>Robbert Sanderman, University of Groningen and Health and Technology University of Twente, Holandia<\/strong><\/p>\n<p><strong>Co jest praktycznego w psychologii zdrowia?<\/strong><\/p>\n<p>Psychologia zdrowia to m\u0142oda, dynamiczna i szybko rozwijaj\u0105ca si\u0119 dyscyplina psychologii. Psychologowie zdrowia skupiaj\u0105 si\u0119 na zastosowaniu teorii i bada\u0144 psychologicznych do:<\/p>\n<ul>\n<li>promowania i utrzymanie zdrowia oraz zapobiegania chorobom,<\/li>\n<li>zrozumienia, w jaki spos\u00f3b ludzie reaguj\u0105 na chorob\u0119, radz\u0105 sobie z ni\u0105 i odzyskuj\u0105 zdrowie,<\/li>\n<li>personalizowania oddzia\u0142ywa\u0144 i interwencji,<\/li>\n<li>poprawy system\u00f3w opieki zdrowotnej i polityki zdrowotnej.<\/li>\n<\/ul>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Psychologia zdrowia szuka zatem odpowiedzi na pytanie, co sprzyja okre\u015blonym zachowaniom zdrowotnym i jak mo\u017cna je zmienia\u0107 w po\u017c\u0105danym kierunku. Analizuje r\u00f3wnie\u017c, jak przekonania i emocje s\u0105 powi\u0105zane z tymi zachowaniami i ich konsekwencjami. Psychologowie zdrowia pracuj\u0105 zatem w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach i z r\u00f3\u017cnymi grupami odbiorc\u00f3w. Obejmuj\u0105 one pacjent\u00f3w, ich opiekun\u00f3w i rodziny oraz wi\u0119ksze spo\u0142eczno\u015bci, pracownik\u00f3w s\u0142u\u017cby zdrowia, systemy opieki zdrowotnej i instytucje. Tym samym, niekt\u00f3re podstawowe koncepcje z zakresu psychologii zdrowia s\u0105 odpowiednie dla ka\u017cdego, kto ma kontakt z pacjentami lub zajmuje si\u0119 zmian\u0105 jakichkolwiek nawyk\u00f3w zdrowotnych.<\/p>\n<p><strong>Promowanie i utrzymywanie zdrowia oraz zapobieganie chorobom<\/strong><\/p>\n<p>Na ca\u0142ym \u015bwiecie szybko wzrasta obci\u0105\u017cenie chorobami przewlek\u0142ymi, przynajmniej jednak w pewnym stopniu proces ten nie jest nieunikniony. Badania epidemiologiczne wykaza\u0142y na przyk\u0142ad, \u017ce pierwotne zapobieganie (np. zmniejszanie czynnik\u00f3w ryzyka chor\u00f3b sercowo-naczyniowych) jest skuteczniejsze ni\u017c wt\u00f3rne zapobieganie zgonom z powodu chor\u00f3b uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia u os\u00f3b ju\u017c chorych. Psychologia zdrowia ma ogromny wk\u0142ad w redukcj\u0119 czynnik\u00f3w ryzyka chor\u00f3b cywilizacyjnych, identyfikuj\u0105c okre\u015blone zachowania w populacji (np. palenie tytoniu, niew\u0142a\u015bciwa dieta, brak aktywno\u015bci fizycznej, uczestniczenie lub nie w badaniach przesiewowych) i oddzia\u0142ywuj\u0105c na ich zmian\u0119.<\/p>\n<p>Psychologia zdrowia koncentruje si\u0119 na mechanizmach psychologicznych (np. wiedzy, postawach, przekonaniach) i wp\u0142ywach spo\u0142ecznych, kt\u00f3re mog\u0105 utrudnia\u0107 zmiany i prowadzi\u0107 do utrzymywania si\u0119 niezdrowych wzorc\u00f3w zachowa\u0144. Lepsze zrozumienie tych proces\u00f3w pomaga zidentyfikowa\u0107 optymalne sposoby wspierania ludzi &#8211; tak, aby pom\u00f3c im uwolni\u0107 si\u0119 od niezdrowych nawyk\u00f3w, czyli na przyk\u0142ad rzuci\u0107 palenie lub zwi\u0119kszy\u0107 spo\u017cycie owoc\u00f3w. Ostatnimi czasy systematycznie rozwijaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce wspomagaj\u0105ce te dzia\u0142ania aplikacje z obszaru tzw. e-zdrowia, a zwi\u0105zane z nimi techniki zmiany zachowa\u0144 otwieraj\u0105 bardzo interesuj\u0105ce mo\u017cliwo\u015bci dla zastosowa\u0144 psychologii zdrowia.<\/p>\n<p><strong>Jak \u017cy\u0107 z chorob\u0105, jak j\u0105 pokona\u0107<\/strong><\/p>\n<p>Choroba ma skutki psychologiczne, kt\u00f3re zwrotnie mog\u0105 mie\u0107 te\u017c wp\u0142yw na zdrowie. Osoby chore mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 stresu, l\u0119ku lub depresji oraz zmaga\u0107 si\u0119 z tym, co choroba mo\u017ce oznacza\u0107 dla ich to\u017csamo\u015bci. Psychologowie zdrowia staraj\u0105 si\u0119 zrozumie\u0107, jak najlepiej wspiera\u0107 osoby choruj\u0105ce. W tym celu badaj\u0105 z\u0142o\u017cone powi\u0105zania mi\u0119dzy przekonaniami, radzeniem sobie z chorob\u0105, efektami tego radzenia sobie oraz wa\u017cnymi zachowaniami zdrowotnymi (np. przestrzeganie zalece\u0144 lekarskich). Psychologowie zdrowia wnikliwie analizuj\u0105 zatem zar\u00f3wno same definicje poj\u0119\u0107, jak i sposoby ich pomiaru, na przyk\u0142ad: jak mo\u017cna mierzy\u0107 przestrzeganie zalece\u0144 lekarskich? Jaki jest &#8220;wystarczaj\u0105co dobry\u201d poziom przestrzegania tych zalece\u0144? Budowane teorie i modele s\u0142u\u017c\u0105 do wyja\u015bniania i przewidywania zachowa\u0144 pacjent\u00f3w oraz skutk\u00f3w tych zachowani dla ich zdrowia. Ponadto, stanowi\u0105 te\u017c podstaw\u0119 do projektowania interwencji w celu dokonania prozdrowotnych zmian w tych zachowaniach. Psychologowie zdrowia r\u00f3wnie\u017c staraj\u0105 si\u0119 dowiedzie\u0107, dlaczego i dla kogo te interwencje s\u0105 bardziej skuteczne.<\/p>\n<p><strong>Spersonalizowanie oddzia\u0142ywa\u0144 i interwencji<\/strong><\/p>\n<p>Powiedzmy, \u017ce chcemy si\u0119 dowiedzie\u0107 si\u0119, jak zmiana w zakresie identyfikowania cel\u00f3w lub umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142ecznych mo\u017ce prowadzi\u0107 do poprawy samokontroli lub generowania wsparcia spo\u0142ecznego. Takie ustalenia wymagaj\u0105 znalezienia potencjalnych mediator\u00f3w tej zmiany. Mediatory rzucaj\u0105 \u015bwiat\u0142o na to, na kt\u00f3re sk\u0142adniki trzeba oddzia\u0142ywa\u0107, gdy chcemy osi\u0105gn\u0105\u0107 po\u017c\u0105dany efekt ko\u0144cowy. Dodatkowo mo\u017cna w\u00f3wczas sprawdza\u0107, co dzia\u0142a najlepiej dla kogo. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce interwencja poznawczo-behawioralna lub oparta na uwa\u017cno\u015bci (ang. mindfulness) pomaga chorym na raka poradzi\u0107 sobie z konsekwencjami tej choroby, ale s\u0105 osoby, kt\u00f3rym te oddzia\u0142ywania w og\u00f3le nie pomagaj\u0105. Badania umo\u017cliwiaj\u0105 sprawdzenie, czy s\u0105 to pacjenci z okre\u015blonymi cechami (np. p\u0142e\u0107, wiek czy osobowo\u015b\u0107), co w konsekwencji pozwala na spersonalizowanie pomocy psychologicznej \u2013 interwencja mo\u017ce by\u0107 \u201euszyta na miar\u0119\u201d.<\/p>\n<p><strong>Poprawa system\u00f3w opieki zdrowotnej i polityki zdrowotnej<\/strong><\/p>\n<p>Spos\u00f3b, w jaki lekarze, piel\u0119gniarki i inni pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia wchodz\u0105 w interakcje z pacjentem, mo\u017ce mie\u0107 znacz\u0105cy wp\u0142yw na jego odpowied\u017a na chorob\u0119 i leczenie. Opr\u00f3cz pracy z pacjentami, opiekunami i rodzinami, psychologowie zdrowia mog\u0105 zatem wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z pracownikami s\u0142u\u017cby zdrowia. Psychologia zdrowia ma do odegrania wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w edukacji pracownik\u00f3w s\u0142u\u017cby zdrowia, promuj\u0105c podej\u015bcie skoncentrowane na pacjencie, poprawiaj\u0105ce jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjenta i u\u0142atwiaj\u0105ce mu podejmowanie autonomicznych decyzji w sprawach dotycz\u0105cych w\u0142asnego zdrowia. Obejmuje to badanie stylu komunikacji pracownik\u00f3w s\u0142u\u017cby zdrowia oraz poszukiwanie sposob\u00f3w dopasowania tego stylu do potrzeb pacjent\u00f3w w celu poprawy wynik\u00f3w leczenia. W wielu krajach jest to obligatoryjny element kszta\u0142cenia psychologicznego student\u00f3w medycyny.<\/p>\n<p><strong>Szukaj psycholog\u00f3w zdrowia<\/strong><\/p>\n<p>Je\u015bli masz do czynienia w Twojej pracy z opisanymi wy\u017cej problemami i chcesz by\u0107 informowana\/informowany o najnowszych osi\u0105gni\u0119ciach w tym obszarze, sugerujemy, aby \u015bledzi\u0107 nasz blog psychologii zdrowia. Ponadto je\u015bli potrzebujesz praktycznej pomocy w swojej pracy zawodowej, skontaktuj si\u0119 z Sekcj\u0105 Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego albo z wybran\u0105 uczelni\u0105 w kraju (uniwersytety i uniwersytety medyczne) posiadaj\u0105c\u0105 katedr\u0119 lub zak\u0142ad psychologii zdrowia kraju. Czego potrzebujesz? Mo\u017ce to by\u0107 zar\u00f3wno odpowied\u017a na nurtuj\u0105ce Ci\u0119 pytanie z Twojej praktyki klinicznej, jak i ekspercka konsultacja du\u017cego projektu oddzia\u0142ywa\u0144 czy te\u017c ch\u0119\u0107 nawi\u0105zania sta\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy. Psychologowie zdrowia s\u0142u\u017c\u0105 fachow\u0105 pomoc\u0105.<\/p>\n<p>T\u0142umaczone przez: Zuzanna Kwissa-Gajewska i Ewa Gruszczy\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Karen Morgan, Perdana University Royal College of Surgeons in Ireland Medical School, Kuala Lumpur, Malaysia and Robbert Sanderman, University of Groningen and Health and Technology University of Twente, The Netherlands. What is practical about health psychology? Health psychology is a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":724,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-709","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-interventions"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"pl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","fi","sv","tr","uk"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"my":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"fr":{"title":false,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"he":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lt":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ro":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ru":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/709","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=709"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/709\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4641,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/709\/revisions\/4641"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/724"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}