Autor: Amanda L. Rebar, Uniwersytet Karoliny Po\u0142udniowej, USA<\/p>\n\n\n\n
Aktywno\u015b\u0107 fizyczna jest coraz cz\u0119\u015bciej zalecana jako element opieki nad zdrowiem psychicznym – i to nie bez powodu. Dowody s\u0105 przekonuj\u0105ce: regularna aktywno\u015b\u0107 fizyczna mo\u017ce \u0142agodzi\u0107 objawy depresji i l\u0119ku<\/a>, poprawia\u0107 samopoczucie<\/a> oraz stanowi\u0107 uzupe\u0142nienie terapii psychologicznej i farmakologicznej<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Istnieje jednak praktyczne pytanie le\u017c\u0105ce u podstaw promowania aktywno\u015bci fizycznej na rzecz zdrowia psychicznego: w jaki spos\u00f3b mo\u017cemy wspiera\u0107 ludzi w byciu aktywnymi,skoro pogorszenie stanu zdrowia psychicznego mo\u017ce os\u0142abia\u0107 zar\u00f3wno motywacj\u0119, jak i zdolno\u015b\u0107 do jej podejmowania? <\/p>\n\n\n\n Kiedy objawy staj\u0105 si\u0119 przeszkodami w aktywno\u015bci fizycznej<\/strong><\/p>\n\n\n\n Coraz wi\u0119cej bada\u0144 wskazuje, \u017ce objawy zaburze\u0144 zdrowia psychicznego nie s\u0105 jedynie przeszkod\u0105 w podejmowaniu aktywno\u015bci fizycznej, lecz stanowi\u0105 istotny element tego procesu, wp\u0142ywaj\u0105c zar\u00f3wno na motywacj\u0119, jak i zdolno\u015b\u0107 do bycia aktywnym<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W przypadku os\u00f3b do\u015bwiadczaj\u0105cych depresji, l\u0119ku lub wysokiego poziomu stresu same objawy mog\u0105 w znacznym stopniu kszta\u0142towa\u0107 zachowania zwi\u0105zane z aktywno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105. Depresja<\/a> mo\u017ce odbiera\u0107 energi\u0119, sprawia\u0107, \u017ce codzienne obowi\u0105zki wydaj\u0105 si\u0119 bardziej obci\u0105\u017caj\u0105ce, a tak\u017ce ogranicza\u0107 przyjemno\u015b\u0107 czerpan\u0105 z aktywno\u015bci, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142em satysfakcji. L\u0119k<\/a> mo\u017ce z kolei powodowa\u0107, \u017ce sytuacje spo\u0142eczne, nowe otoczenie, a nawet fizyczne odczucia towarzysz\u0105ce \u0107wiczeniom staj\u0105 si\u0119 niekomfortowe lub wywo\u0142uj\u0105 poczucie zagro\u017cenia. Stres natomiast mo\u017ce skupia\u0107 uwag\u0119 na bie\u017c\u0105cych problemach i obowi\u0105zkach, pozostawiaj\u0105c niewiele przestrzeni psychicznej na realizacj\u0119 d\u0142ugoterminowych cel\u00f3w zdrowotnych.<\/p>\n\n\n\n Wspieranie aktywno\u015bci fizycznej w obliczu zmieniaj\u0105cych si\u0119 objaw\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n W ten spos\u00f3b objawy zaburze\u0144 psychicznych mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 nie tylko na samopoczucie, lecz tak\u017ce na zdolno\u015b\u0107 do podejmowania dzia\u0142a\u0144 sprzyjaj\u0105cych zdrowiu psychicznemu. \u015awiadomo\u015b\u0107 tego faktu pozwala przesun\u0105\u0107 punkt ci\u0119\u017cko\u015bci z samego zalecania aktywno\u015bci fizycznej na wspieranie os\u00f3b w jej podejmowaniu i utrzymywaniu.<\/p>\n\n\n\n W jaki zatem spos\u00f3b specjali\u015bci mog\u0105 pomaga\u0107 osobom w utrzymaniu aktywno\u015bci fizycznej, gdy objawy utrudniaj\u0105 jej podejmowanie?<\/p>\n\n\n\n Dobrym punktem wyj\u015bcia jest \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce stan zdrowia psychicznego<\/a> rzadko pozostaje niezmienny. Objawy mog\u0105 nasila\u0107 si\u0119 lub \u0142agodnie\u0107 wraz z up\u0142ywem czasu, podobnie jak zdolno\u015b\u0107 danej osoby do podejmowania aktywno\u015bci fizycznej. Osoba, kt\u00f3ra w jednym tygodniu jest aktywna i zaanga\u017cowana, w kolejnym mo\u017ce mie\u0107 znacznie wi\u0119ksze trudno\u015bci z podj\u0119ciem tej samej aktywno\u015bci. Takie wahania cz\u0119sto wynikaj\u0105 ze zmieniaj\u0105cego si\u0119 nasilenia objaw\u00f3w i okoliczno\u015bci \u017cyciowych, a nie z braku motywacji czy zaanga\u017cowania.<\/p>\n\n\n\n Postrzeganie niepowodze\u0144 jako informacji zamiast pora\u017cki<\/strong><\/p>\n\n\n\n Takie podej\u015bcie zach\u0119ca osoby podejmuj\u0105ce aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 do tego, by nie traktowa\u0142y przerw jako pora\u017cki. Je\u015bli aktywno\u015b\u0107 nie przebiega zgodnie z planem, warto potraktowa\u0107 to jako \u017ar\u00f3d\u0142o informacji. Zamiast pyta\u0107, dlaczego komu\u015b nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 za\u0142o\u017conego planu, bardziej pomocne mo\u017ce by\u0107 zastanowienie si\u0119, co stan\u0119\u0142o na przeszkodzie. Czy cel by\u0142 zbyt ambitny w kontek\u015bcie objaw\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w danym tygodniu? Czy zm\u0119czenie sprawi\u0142o, \u017ce aktywno\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 zbyt wymagaj\u0105ca? Czy pojawi\u0142y si\u0119 inne, pilniejsze obowi\u0105zki? A mo\u017ce sama aktywno\u015b\u0107 nie sprawia\u0142a przyjemno\u015bci lub wydawa\u0142a si\u0119 przyt\u0142aczaj\u0105ca? Zrozumienie tych barier mo\u017ce pom\u00f3c specjalistom i pacjentom lepiej dostosowa\u0107 przysz\u0142e plany do aktualnych mo\u017cliwo\u015bci, zamiast ca\u0142kowicie z nich rezygnowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Ograniczanie polegania na motywacji i samokontroli<\/strong><\/p>\n\n\n\n Drug\u0105 wa\u017cn\u0105 konsekwencj\u0105 jest to, by nie opiera\u0107 wsparcia wy\u0142\u0105cznie na motywacji. Ta bowiem naturalnie ulega wahaniom, zw\u0142aszcza w okresach pogorszonego samopoczucia psychicznego. Specjali\u015bci mog\u0105 natomiast pom\u00f3c w tworzeniu warunk\u00f3w, kt\u00f3re u\u0142atwiaj\u0105 zar\u00f3wno rozpocz\u0119cie aktywno\u015bci fizycznej, jak i jej regularne podejmowanie. <\/p>\n\n\n\n Dostosowywanie cel\u00f3w aktywno\u015bci do zmieniaj\u0105cych si\u0119 potrzeb<\/strong><\/p>\n\n\n\n Elastycznie wyznaczane cele, jasno okre\u015blone plany dzia\u0142ania, sprzyjaj\u0105ce otoczenie oraz utrwalone nawyki mog\u0105 zmniejsza\u0107 zale\u017cno\u015b\u0107 od chwilowego poziomu motywacji. Na przyk\u0142ad, cele<\/a> powinny by\u0107 na tyle elastyczne, aby uwzgl\u0119dnia\u0107 zmieniaj\u0105ce si\u0119 nasilenie objaw\u00f3w, natomiast plany dzia\u0142ania <\/a>mog\u0105 pomaga\u0107 w powi\u0105zaniu aktywno\u015bci z konkretnymi sytuacjami, sygna\u0142ami i okazjami pojawiaj\u0105cymi si\u0119 w codziennym \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n Co istotne, takie podej\u015bcie nie oznacza obni\u017cania oczekiwa\u0144. Chodzi raczej o uznanie, \u017ce post\u0119p rzadko ma charakter liniowy. W trudniejszych okresach sukcesem mo\u017ce by\u0107 samo podtrzymanie rutyny, kr\u00f3tki spacer czy znalezienie mo\u017cliwego do zrealizowania sposobu na pozostanie w ruchu. Z kolei wtedy, gdy objawy s\u0105 mniej nasilone, mo\u017cna stopniowo zwi\u0119ksza\u0107 zakres cel\u00f3w i poziom aktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego przyjemno\u015b\u0107 ma znaczenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wreszcie, w promowaniu aktywno\u015bci fizycznej warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 wi\u0119cej uwagi temu, czy sprawia ona przyjemno\u015b\u0107. Najnowsze badania wskazuj\u0105, \u017ce aktywno\u015b\u0107 fizyczna podejmowana w czasie wolnym jest silniej zwi\u0105zana ze zdrowiem psychicznym ni\u017c aktywno\u015b\u0107 realizowana w innych obszarach \u017cycia<\/a>, co podkre\u015bla znaczenie kontekstu. Formy ruchu, kt\u00f3re s\u0105 przyjemne, maj\u0105 osobiste znaczenie i wynikaj\u0105 z w\u0142asnego wyboru, mog\u0105 by\u0107 \u0142atwiejsze do utrzymania i przynosi\u0107 wi\u0119ksze korzy\u015bci dla zdrowia psychicznego ni\u017c aktywno\u015bci podejmowane wy\u0142\u0105cznie dlatego, \u017ce s\u0105 uznawane za korzystne. Dlatego wspieranie ludzi w odnajdywaniu takich form ruchu, kt\u00f3re rzeczywi\u015bcie lubi\u0105 i ceni\u0105, mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie wa\u017cne jak pomaganie im w osi\u0105ganiu konkretnych cel\u00f3w zwi\u0105zanych z aktywno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n