{"id":5067,"date":"2026-07-06T07:21:49","date_gmt":"2026-07-06T07:21:49","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=5067"},"modified":"2026-07-06T07:56:44","modified_gmt":"2026-07-06T07:56:44","slug":"the-integrative-model-of-adjustment-to-continuous-challenges-imacc-understanding-and-supporting-biopsychosocial-adjustment","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2026\/07\/the-integrative-model-of-adjustment-to-continuous-challenges-imacc-understanding-and-supporting-biopsychosocial-adjustment\/","title":{"rendered":"Model integracyjny dostosowania do ci\u0105g\u0142ych wyzwa\u0144 (IMACC): zrozumienie i wspieranie adaptacji biopsychospo\u0142ecznej"},"content":{"rendered":"

Lis Dreijer Hammond, Uniwersytet w Aalborgu (DK); Christian Karlsen Hansen i Martin Lehmkuhl Kristensen, Centrum Rehabilitacji dla Uchod\u017ac\u00f3w, Regionalne S\u0142u\u017cby Zdrowia P\u00f3\u0142nocnej Jutlandii (DK); Charlotte Glintborg, Uniwersytet w Aalborgu (DK)<\/strong><\/p>\n

Kiedy pojawia si\u0119 choroba lub inne powa\u017cne negatywne wydarzenie \u017cyciowe, \u017cycie cz\u0119sto nie wraca ju\u017c do dawnego kszta\u0142tu. Dla os\u00f3b \u017cyj\u0105cych z chorobami przewlek\u0142ymi wyzwaniem nie jest jedynie radzenie sobie z objawami, lecz tak\u017ce <\/span>dostosowanie si\u0119 do zmienionych warunk\u00f3w \u017cycia<\/span><\/a>. Zak\u0142\u00f3cenia tego procesu adaptacji mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do <\/span>nasilenia l\u0119ku i depresji, gorszych wynik\u00f3w leczenia<\/span><\/a> oraz <\/span>cz\u0119stszego korzystania z us\u0142ug opieki zdrowotnej<\/span><\/a>. Szacunki dotycz\u0105ce przystosowania do chor\u00f3b przewlek\u0142ych s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane i zale\u017c\u0105 od sposobu pomiaru adaptacji. Odsetek os\u00f3b wykazuj\u0105cych s\u0142abe przystosowanie szacuje si\u0119 na <\/span>16,9<\/span><\/a>–<\/span>62%<\/span><\/a>, natomiast dobre przystosowanie – na <\/span>13<\/span><\/a>–<\/span>36,3%<\/span><\/a>. Na ca\u0142ym \u015bwiecie <\/span>ponad miliard os\u00f3b \u017cyje z d\u0142ugotrwa\u0142ymi chorobami wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105cymi<\/span><\/a>. Je\u015bli a\u017c dwie trzecie z nich do\u015bwiadcza trudno\u015bci adaptacyjnych, istnieje pilna potrzeba poprawy wsparcia w zakresie przystosowania do chor\u00f3b przewlek\u0142ych.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Adaptacja nie ogranicza si\u0119 do przestrzegania zalece\u0144 lekarskich ani nie dotyczy wy\u0142\u0105cznie zachowa\u0144 zdrowotnych. <\/span>Integracyjny model adaptacji do ci\u0105g\u0142ych wyzwa\u0144<\/span><\/a> [wcze\u015bniej: \u201edo chor\u00f3b przewlek\u0142ych\u201d] (ang. <\/span>Integrative Model of Adjustment to Continuous Challenges<\/span><\/i>, IMACC) opisuje biopsychospo\u0142eczny proces adaptacji z perspektywy osoby, kt\u00f3ra go do\u015bwiadcza. Model IMACC zosta\u0142 opracowany w ramach bada\u0144 nad <\/span>cukrzyc\u0105 typu 2<\/span><\/a>, a nast\u0119pnie <\/span>zweryfikowany pod k\u0105tem adekwatno\u015bci u doros\u0142ych os\u00f3b z padaczk\u0105<\/span><\/a>. Jego stosowanie mo\u017ce zapewni\u0107 bezpo\u015bredni wgl\u0105d w indywidualny proces adaptacji, co opisano poni\u017cej.<\/span><\/p>\n

Adaptacja jest naturalnym, trwaj\u0105cym przez ca\u0142e \u017cycie procesem<\/span><\/a>: kiedy zmienia si\u0119 \u017cycie, my r\u00f3wnie\u017c zmieniamy si\u0119 wraz z nim. Dostosowanie si\u0119 do negatywnych zmian \u017cyciowych mo\u017ce by\u0107 jednak trudne. IMACC zak\u0142ada, \u017ce aby codzienne funkcjonowanie by\u0142o mo\u017cliwie jak najlepsze, konieczna mo\u017ce by\u0107 zmiana sposob\u00f3w my\u015blenia i zachowa\u0144, kt\u00f3re w nowych warunkach przesta\u0142y by\u0107 pomocne. Takie zmiany okre\u015bla si\u0119 jako zadania adaptacyjne. Ich pomy\u015blne rozwi\u0105zanie prowadzi do lepszego przystosowania, sprawniejszego codziennego funkcjonowania oraz pozytywnej zmiany to\u017csamo\u015bci. Trudno\u015bci adaptacyjne mog\u0105 natomiast wynika\u0107 z przeszk\u00f3d utrudniaj\u0105cych zmian\u0119, co spowalnia proces adaptacji, a z czasem prowadzi do s\u0142abszego przystosowania, pogorszenia zdrowia psychicznego i fizycznego oraz niekorzystnych zmian to\u017csamo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Jak zbudowany jest model IMACC<\/strong><\/p>\n

Model IMACC sk\u0142ada si\u0119 z trzech wzajemnie powi\u0105zanych poziom\u00f3w:<\/span><\/p>\n

Poziom 1: Osobowo\u015b\u0107 i zmiany \u017cyciowe<\/strong> obejmuj\u0105 wcze\u015bniejsz\u0105 osobowo\u015b\u0107, przekonania i zachowania danej osoby. Nacisk k\u0142adzie si\u0119 na te aspekty, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na proces adaptacji \u2014 zar\u00f3wno jako przeszkody utrudniaj\u0105ce ten proces, jak i jako zasoby, kt\u00f3re mog\u0105 go wspiera\u0107. Ponadto do\u015bwiadczenia zwi\u0105zane z negatywnymi wydarzeniami \u017cyciowymi, kt\u00f3re uruchamiaj\u0105 potrzeb\u0119 adaptacji, r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 na jej przebieg, zar\u00f3wno negatywnie (np. w przypadku trudnych do\u015bwiadcze\u0144 zwi\u0105zanych z opiek\u0105 zdrowotn\u0105), jak i pozytywnie (np. dzi\u0119ki otrzymanemu wsparciu).<\/span><\/p>\n

Poziom 2: Trwaj\u0105cy cykl adaptacji<\/strong> sk\u0142ada si\u0119 z pi\u0119ciu obszar\u00f3w obejmuj\u0105cych zadania adaptacyjne. W obliczu d\u0142ugotrwa\u0142ej choroby lub niepe\u0142nosprawno\u015bci osoba rozpoczyna od <\/span>podsumowania sytuacji<\/b>. Przetwarza pocz\u0105tkowe reakcje emocjonalne, takie jak szok czy gniew, a jednocze\u015bnie zastanawia si\u0119, co mo\u017ce wymaga\u0107 zmiany, aby \u017cycie mog\u0142o zn\u00f3w funkcjonowa\u0107 w mo\u017cliwie najlepszy spos\u00f3b. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z rozwijaniem motywacji do adaptacji.<\/span><\/p>\n

Nast\u0119pnie osoba przechodzi do etapu <\/span>uczenia si\u0119<\/b>, zdobywaj\u0105c wiedz\u0119 na temat swojego stanu zdrowia i dost\u0119pnych mo\u017cliwo\u015bci, a tak\u017ce rozwijaj\u0105c umiej\u0119tno\u015bci samodzielnego zarz\u0105dzania chorob\u0105 i radzenia sobie z ni\u0105. Zazwyczaj wi\u0105\u017ce si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c z kszta\u0142towaniem nowego nastawienia do \u017cycia i innych os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa <\/span>otoczenie<\/b>. Rodzina, praca, pracownicy ochrony zdrowia oraz szersze \u015brodowisko wp\u0142ywaj\u0105 na proces adaptacji, podobnie jak spos\u00f3b, w jaki dana osoba postrzega swoje otoczenie oraz w\u0142asne role \u017cyciowe. W miar\u0119 post\u0119p\u00f3w w adaptacji osoba musi przej\u015b\u0107 do etapu <\/span>odpuszczania\/uwalniania<\/b>, przetwarzaj\u0105c straty zwi\u0105zane z dawnym sposobem funkcjonowania lub z marzeniami i planami, kt\u00f3rych nie da si\u0119 ju\u017c zrealizowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Postawy lub zachowania, kt\u00f3re przesta\u0142y sprawdza\u0107 si\u0119 w nowej sytuacji, mog\u0105 wymaga\u0107 porzucenia. Z czasem, w odniesieniu do ka\u017cdej zmiany, osoba mo\u017ce <\/span>zaakceptowa\u0107 i w\u0142\u0105czy\u0107<\/b> nowy spos\u00f3b funkcjonowania poprzez wdra\u017canie oraz utrzymywanie nowych postaw i zachowa\u0144 w codziennym \u017cyciu.<\/span><\/p>\n

Co istotne, w przypadku ka\u017cdej kwestii wymagaj\u0105cej zmiany osoba przechodzi przez ci\u0105g\u0142y cykl adaptacji. Oznacza to, \u017ce kilka obszar\u00f3w tego procesu mo\u017ce by\u0107 aktywnych jednocze\u015bnie.<\/span><\/p>\n

Poziom 3: Cykl podtrzymywania<\/strong> pokazuje, co dzieje si\u0119 w trudnych momentach. Jest to klasyczny poznawczo-behawioralny cykl podtrzymywania, z jedn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105: my\u015bli charakteryzuj\u0105 si\u0119 konfliktem mi\u0119dzy <\/span>podsumowaniem sytuacji<\/b> lub <\/span>uczeniem si\u0119<\/b> – w zale\u017cno\u015bci od tego, na kt\u00f3rym etapie procesu adaptacji dana osoba utkn\u0119\u0142a – a <\/span>odpuszczaniem\/uwalnianiem<\/b> i <\/span>otoczeniem<\/b>.<\/span><\/p>\n

Dla zobrazowania mo\u017cna poda\u0107 (stereo)typowy przyk\u0142ad kobiety, kt\u00f3rej trudno nauczy\u0107 si\u0119 wi\u0119kszego skupienia na samoopiece, poniewa\u017c nie potrafi odpu\u015bci\u0107 roli osoby gotuj\u0105cej i sprz\u0105taj\u0105cej z obawy, \u017ce b\u0119dzie \u201ez\u0142\u0105 matk\u0105\u201d lub \u201ez\u0142\u0105 \u017con\u0105\u201d. Utrzymanie bliskich relacji, czyli otoczenia spo\u0142ecznego, wydaje si\u0119 jej wa\u017cniejsze ni\u017c troska o siebie, czyli zmiana le\u017c\u0105cego u podstaw tego zachowania nastawienia.<\/span><\/p>\n

Praktyczne wskaz\u00f3wki<\/strong><\/p>\n

Okre\u015bl konkretny cel<\/strong>:<\/b> Zach\u0119\u0107 osob\u0119 do zastanowienia si\u0119, jakie zmiany w codziennym \u017cyciu mog\u0142yby przynie\u015b\u0107 pozytywne efekty, na przyk\u0142ad zmiana nawyk\u00f3w zdrowotnych. Om\u00f3w, w jaki spos\u00f3b mo\u017cna w\u0142\u0105czy\u0107 t\u0119 zmian\u0119 do codziennej rutyny. Podanie konkretnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w – takich jak czas, miejsce czy okoliczno\u015bci – u\u0142atwia rozpocz\u0119cie dzia\u0142ania. Zapytaj, co dla tej osoby oznacza\u0142oby wprowadzenie tej zmiany, a co oznacza\u0142by jej brak. Cele, kt\u00f3re maj\u0105 osobiste znaczenie, sprzyjaj\u0105 motywacji.<\/span><\/p>\n

Przeanalizuj przeszkody<\/strong>:<\/b> Om\u00f3w dotychczasowe pr\u00f3by wprowadzenia zmiany i normalizuj pojawiaj\u0105ce si\u0119 trudno\u015bci. Porozmawiaj o ostatniej pr\u00f3bie zmiany i zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119 na le\u017c\u0105ce u jej podstaw warto\u015bci oraz postawy, na przyk\u0142ad: \u201eMusz\u0119 pomaga\u0107 innym, zanim zajm\u0119 si\u0119 sob\u0105\u201d albo \u201eMusz\u0119 sko\u0144czy\u0107 zadanie, zanim odpoczn\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

We\u017a pod uwag\u0119 rol\u0119 innych<\/strong>:<\/b> Zapytaj osob\u0119, jaki wp\u0142yw – jej zdaniem – zmiana mo\u017ce mie\u0107 na bliskie relacje. Na przyk\u0142ad: je\u015bli lepsza troska o siebie oznacza robienie mniej dla innych, jakie mog\u0105 by\u0107 tego konsekwencje? Co oznacza\u0142oby to dla jej to\u017csamo\u015bci, na przyk\u0142ad w kontek\u015bcie zmiany r\u00f3l \u017cyciowych? Jak, jej zdaniem, inni mog\u0105 my\u015ble\u0107, m\u00f3wi\u0107 lub dzia\u0142a\u0107 w zwi\u0105zku z t\u0105 zmian\u0105?<\/span><\/p>\n

Wspieraj negocjowanie zmiany<\/strong>:<\/b> Zastan\u00f3w si\u0119 wsp\u00f3lnie z osob\u0105, o czym mo\u017ce potrzebowa\u0107 porozmawia\u0107 z innymi. By\u0107 mo\u017ce b\u0119dzie musia\u0142a zapyta\u0107, co dana zmiana oznacza dla innych, zamiast opiera\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na w\u0142asnych za\u0142o\u017ceniach. Mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c potrzebowa\u0107 negocjowa\u0107 zmiany w codziennej rutynie albo rozwin\u0105\u0107 umiej\u0119tno\u015b\u0107 komunikowania swoich potrzeb, na przyk\u0142ad w zwi\u0105zku z wahaniami poziomu b\u00f3lu i tym, czego inni mog\u0105 realistycznie oczekiwa\u0107 od niej danego dnia.<\/span><\/p>\n

Wzmacniaj<\/strong> podstawow\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 cia\u0142a<\/b><\/a>:<\/b> Pom\u00f3\u017c osobie przechodz\u0105cej przez proces zmiany lepiej rozumie\u0107 objawy i odczucia fizyczne, ich znaczenie oraz to, jak mo\u017ce wykorzystywa\u0107 je do dbania o siebie. Wspieraj j\u0105 tak\u017ce w radzeniu sobie ze stresem zwi\u0105zanym ze zmian\u0105 zachowa\u0144 oraz z wp\u0142ywem tej zmiany na bliskie relacje.<\/span><\/p>\n

T\u0142umaczenie: Zuzanna Kwissa-Gajewska i Ewa Gruszczy\u0144ska<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By Lis Dreijer Hammond, Aalborg University (DK), Christian Karlsen Hansen & Martin Lehmkuhl Kristensen, Rehabilitation Centre for Refugees, North Jutland Regional Health Services (DK) and Chalotte Glintborg, Aalborg University (DK) When illness or major negative life events occur, life often […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":4512,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[22,13,36,24,35],"tags":[],"class_list":["post-5067","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-behavioural-theory","category-interventions","category-mental-health","category-self-regulation","category-stress-and-coping"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"pl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","sr","fi","sv","tr","uk"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"my":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"bg":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"zh":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"he":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ro":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"fi":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t