{"id":4481,"date":"2025-10-30T13:20:57","date_gmt":"2025-10-30T13:20:57","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=4481"},"modified":"2026-03-23T09:48:53","modified_gmt":"2026-03-23T09:48:53","slug":"rethinking-aging-to-stay-active-and-healthy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2025\/10\/rethinking-aging-to-stay-active-and-healthy\/","title":{"rendered":"Nowe spojrzenie na starzenie si\u0119: dla aktywno\u015bci i zdrowia"},"content":{"rendered":"

A\u00efna Chalabaev, Grenoble Alpes University, Francja\u00a0<\/strong><\/p>\n

Jak wspomniano w poprzednim <\/span>po\u015bcie<\/span><\/a>, korzy\u015bci zdrowotne p\u0142yn\u0105ce z regularnej aktywno\u015bci fizycznej dla os\u00f3b w wieku 65 lat i starszych s\u0105 dobrze udokumentowane. <\/span>\u015awiatowa Organizacja Zdrowia<\/span><\/a> okre\u015bli\u0142a jasne wytyczne dotycz\u0105ce ilo\u015bci i rodzaju aktywno\u015bci zwi\u0105zanej z korzy\u015bciami zdrowotnymi. Jednak <\/span>osoby starsze<\/span><\/a> nadal stanowi\u0105 jedn\u0105 z najmniej aktywnych grup na \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Ograniczenia uniwersalnych interwencji<\/strong><\/p>\n

To pokazuje, \u017ce podnoszenie \u015bwiadomo\u015bci na temat korzy\u015bci p\u0142yn\u0105cych z aktywno\u015bci fizycznej nie wystarczy; konieczne jest zniwelowanie rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy intencj\u0105 a zachowaniem. <\/span>Naukowcy zajmuj\u0105cy si\u0119 psychologi\u0105 zdrowia<\/span><\/a> opracowali szereg technik promuj\u0105cych zdrowe zachowania, opartych na solidnych podstawach teoretycznych. Jednak <\/span>niekt\u00f3re techniki<\/span><\/a> skuteczne u m\u0142odszych doros\u0142ych mog\u0105 by\u0107 nieskuteczne – a nawet szkodliwe – dla os\u00f3b starszych, co podkre\u015bla potrzeb\u0119 odpowiedniego dostosowywania <\/span>podej\u015b\u0107<\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n

Ageizm: Ukryta bariera dla aktywno\u015bci fizycznej<\/strong><\/p>\n

Ageizm to bariera specyficzna dla os\u00f3b starszych. <\/span>Obejmuje<\/span><\/a> stereotypy (czyli przekonania), uprzedzenia (czyli ustosunkowania emocjonalne) i\/lub dyskryminacj\u0119 (czyli zachowania). Chocia\u017c stereotypy mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c pozytywne, zazwyczaj maj\u0105 jednak negatywny charakter, a <\/span>trend ten nasili\u0142 si\u0119<\/span><\/a> w XX wieku. Takie stereotypy przyczyniaj\u0105 si\u0119 do dyskryminacji. Oko\u0142o <\/span>35%<\/span><\/a> doros\u0142ych w wieku 65+ zg\u0142asza, \u017ce do\u015bwiadcza dyskryminacji w \u017cyciu codziennym, a co siedemnasty doros\u0142y w wieku 50+ do\u015bwiadcza jej w <\/span>opiece zdrowotnej<\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n

Pracownicy ochrony zdrowia cz\u0119sto s\u0105 edukowani na temat procesu starzenia si\u0119 przez pryzmat chor\u00f3b i schy\u0142kowego etapu \u017cycia. To, w po\u0142\u0105czeniu z codziennym kontaktem ze schorowanymi osobami starszymi mo\u017ce <\/span>wzmacnia\u0107 postawy ageistyczne<\/span><\/a>. Aby temu przeciwdzia\u0142a\u0107, interwencje przedstawiaj\u0105 <\/span>dane niezgodne ze stereotypem<\/span><\/a> (na przyk\u0142ad dotycz\u0105ce odsetka senior\u00f3w, kt\u00f3rzy anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w wolontariat, pracuj\u0105 lub rozwijaj\u0105 nowe umiej\u0119tno\u015bci). Wspieraj\u0105 one r\u00f3wnie\u017c <\/span>kontakt mi\u0119dzypokoleniowy<\/span><\/a> w celu zmiany <\/span>percepcji<\/span><\/a>, czyli stymuluj\u0105 znacz\u0105ce interakcje mi\u0119dzy osobami z r\u00f3\u017cnych pokole\u0144, zw\u0142aszcza mi\u0119dzy m\u0142odszymi i starszymi.<\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz bycia dyskryminowanymi, osoby starsze mog\u0105 same internalizowa\u0107 stereotypy zwi\u0105zane z wiekiem. Zesp\u00f3\u0142 <\/span>Becci Levy<\/span><\/a> zaproponowa\u0142 model, w kt\u00f3rym stereotypy nabyte we wcze\u015bniejszym okresie \u017cycia kszta\u0142tuj\u0105 postrzeganie siebie, zdrowie i d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 os\u00f3b starszych. Na przyk\u0142ad, m\u0142odzi doro\u015bli z negatywnymi stereotypami dotycz\u0105cymi wieku s\u0105 bardziej nara\u017ceni na wyst\u0105pienie incydentu sercowo-naczyniowego po 30 latach. T\u0119 <\/span>kluczow\u0105 rol\u0119<\/span><\/a> pogl\u0105d\u00f3w na temat starzenia si\u0119 mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 ich oddzia\u0142ywaniem na zachowania zdrowotne \u2013 osoby z pozytywnym nastawieniem do w\u0142asnego starzenia si\u0119 z wi\u0119kszym prawdopodobie\u0144stwem pozostaj\u0105 aktywne i utrzymuj\u0105 nawyki prozdrowotne.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Interwencje maj\u0105ce na celu zwalczanie ageizmu i jego skutk\u00f3w<\/strong><\/p>\n

W kilku badaniach<\/span><\/a> testowano sposoby promowania pozytywnego postrzegania starzenia si\u0119, zw\u0142aszcza w odniesieniu do aktywno\u015bci fizycznej. Na przyk\u0142ad <\/span>Beyer i in. (2019)<\/span><\/a> przeprowadzili randomizowane badanie z udzia\u0142em 84 nieaktywnych os\u00f3b starszych (\u015bredni wiek ~77 lat). Jedna grupa otrzymywa\u0142a standardow\u0105 dostosowan\u0105 do wieku aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 (DAF), druga otrzymywa\u0142a DAF wraz z modu\u0142em po\u015bwi\u0119conym postrzeganiu siebie. Modu\u0142 ten w ci\u0105gu 12 tygodni obejmowa\u0142 cztery sesje koncentruj\u0105ce si\u0119 na podwa\u017caniu stereotyp\u00f3w, zdobywaniu wiedzy o starzeniu si\u0119 i modyfikowaniu negatywnego postrzegania siebie. Grupa interwencyjna zg\u0142osi\u0142a bardziej pozytywne postrzeganie starzenia si\u0119 i popraw\u0119 zdrowia psychicznego.<\/span><\/p>\n

Jeszcze subtelniejsz\u0105 konsekwencj\u0119 stereotyp\u00f3w zidentyfikowano w badaniach eksperymentalnych. <\/span>Pokazuj\u0105 one<\/span><\/a>, \u017ce wystawianie os\u00f3b starszych na negatywne stereotypy podczas test\u00f3w klinicznych os\u0142abia wykonywanie zada\u0144 wymagaj\u0105cych pami\u0119ci lub si\u0142y chwytu. Jedno z bada\u0144 wykaza\u0142o, \u017ce aktywowanie to\u017csamo\u015bci \u201eosoby starszej\u201d zmniejsza si\u0142\u0119 chwytu o prawie <\/span>50%<\/span><\/a>. Aktywacja ta mo\u017ce nast\u0119powa\u0107 subtelnie \u2013 poprzez interakcje z m\u0142odszymi pracownikami systemu ochrony zdrowia, podawanie wieku w formularzach tu\u017c przed testem klinicznym lub informowanie o testowaniu zdolno\u015bci zale\u017cnych od wieku. Wyzwaniem dla pracownik\u00f3w opieki zdrowotnej jest zatem zapewnienie \u015brodowiska klinicznego wolnego od sygna\u0142\u00f3w zwi\u0105zanych z ageizmem, na przyk\u0142ad poprzez unikanie proszenia os\u00f3b starszych o podanie wieku przed wykonaniem testu klinicznego.<\/span><\/p>\n

Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, zwalczanie ageizmu wymaga po\u0142\u0105czonych wysi\u0142k\u00f3w: podnoszenia \u015bwiadomo\u015bci i zmiany pogl\u0105d\u00f3w spo\u0142ecznych, a jednocze\u015bnie umo\u017cliwienia seniorom zmiany w\u0142asnego postrzegania starzenia si\u0119. Aby osi\u0105gn\u0105\u0107 ten cel, kluczowe s\u0105 interwencje oparte na rzetelnej wiedzy naukowej.<\/span><\/p>\n

Praktyczne zalecenia<\/strong><\/p>\n