{"id":3846,"date":"2025-07-25T04:45:51","date_gmt":"2025-07-25T04:45:51","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=3846"},"modified":"2026-03-27T07:41:48","modified_gmt":"2026-03-27T07:41:48","slug":"above-water-rethinking-drowning-prevention-at-all-levels","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2025\/07\/above-water-rethinking-drowning-prevention-at-all-levels\/","title":{"rendered":"Nad wod\u0105: nowe spojrzenie na zapobieganie utoni\u0119ciom na wszystkich poziomach"},"content":{"rendered":"

Kyra Hamilton, Griffith University, Australia i Amy Peden, University of New South Wales, Australia<\/strong><\/p>\n

Utoni\u0119cie jest g\u0142\u00f3wn\u0105, ale w du\u017cej mierze mo\u017cliw\u0105 do unikni\u0119cia<\/a> przyczyn\u0105 \u015bmierci i obra\u017ce\u0144, kt\u00f3ra pozostaje niedostatecznie rozpoznana. Jeden powszechny mit: utoni\u0119cie nie zawsze jest \u015bmiertelne. Definicja utoni\u0119cia<\/a> zosta\u0142a zmieniona, aby wyja\u015bni\u0107, \u017ce utoni\u0119cie jest procesem, a nie wynikiem. Rezultatem procesu utoni\u0119cia mo\u017ce by\u0107 \u015bmier\u0107 (\u015bmiertelne utoni\u0119cie) lub prze\u017cycie z lub bez utrzymuj\u0105cego si\u0119 urazu, takiego jak m\u00f3zgowe pora\u017cenie dzieci\u0119ce i inne zaburzenia neurologiczne spowodowane niedotlenieniem m\u00f3zgu (nie\u015bmiertelne utoni\u0119cie). Terminy takie jak \u201esuche utoni\u0119cie\u201d, \u201ewt\u00f3rne utoni\u0119cie\u201d lub \u201eprawie utoni\u0119cie\u201d s\u0105 cz\u0119sto u\u017cywane w mediach, ale s\u0105 przestarza\u0142e i medycznie niedok\u0142adne, wi\u0119c czas przesta\u0107 ich u\u017cywa\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

Kto tonie i gdzie?<\/strong><\/p>\n

\u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) oszacowa\u0142a, \u017ce \u200b\u200bw 2021 r. na \u015bwiecie 300 000 os\u00f3b<\/a> zmar\u0142o z powodu utoni\u0119cia \u2014 to ponad 30 os\u00f3b na godzin\u0119. Jednak liczba ta nie obejmuje mi\u0119dzy innymi zgon\u00f3w z powodu utoni\u0119\u0107 spowodowanych powodzi\u0105 i incydentami zwi\u0105zanymi z transportem wodnym, takimi jak wywr\u00f3cenie si\u0119 \u0142odzi i zatoni\u0119cie promu. W krajach o wysokich dochodach, takich jak Australia, uwzgl\u0119dnienie tych zdarze\u0144 zwi\u0119ksza liczb\u0119 utoni\u0119\u0107 o 40%<\/a>; w krajach o niskich i \u015brednich dochodach wzrost ten jest prawdopodobnie jeszcze wy\u017cszy.<\/p>\n

Pierwszy Globalny Raport o Statusie Zapobiegania Utoni\u0119ciom<\/a> WHO wskazuje, \u017ce utoni\u0119cia dzieci poni\u017cej pi\u0105tego roku \u017cycia stanowi\u0105 24% wszystkich utoni\u0119\u0107 na \u015bwiecie, a dodatkowe 19% dotyczy dzieci w wieku 5-14 lat. Wska\u017aniki utoni\u0119\u0107 s\u0105 trzy razy wy\u017csze w krajach o niskich i \u015brednich dochodach, kt\u00f3re stanowi\u0105 92% wszystkich zgon\u00f3w z powodu utoni\u0119\u0107. Wska\u017aniki \u015bmiertelnych utoni\u0119\u0107 w\u015br\u00f3d m\u0119\u017cczyzn s\u0105 dwa razy wy\u017csze ni\u017c w\u015br\u00f3d kobiet. W przypadku ma\u0142ych dzieci obszarami najwy\u017cszego ryzyka s\u0105 baseny i zbiorniki wodne wok\u00f3\u0142 domu, podczas gdy doro\u015bli s\u0105 nara\u017ceni na wi\u0119ksze ryzyko w wodach naturalnych, takich jak rzeki, jeziora, tamy, pla\u017ce i oceany.<\/p>\n

Co powoduje ryzyko, a co zapobiega utoni\u0119ciu?<\/strong><\/p>\n

Opr\u00f3cz wieku, p\u0142ci i miejsca zamieszkania, ryzyko utoni\u0119cia zwi\u0119ksza kilka innych czynnik\u00f3w. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad indywidualne umiej\u0119tno\u015bci i zachowania \u2014 takie jak umiej\u0119tno\u015b\u0107 p\u0142ywania<\/a>, wchodzenie do w\u00f3d powodziowych<\/a>, spo\u017cywanie alkoholu<\/a> \u2014 oraz podstawowe warunki medyczne<\/a>, kt\u00f3re mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 podatno\u015b\u0107.<\/p>\n

Inne czynniki dotycz\u0105 samego akwenu: czy dzieci s\u0105 nadzorowane i czy istniej\u0105 bariery zapobiegaj\u0105ce niezamierzonemu dost\u0119powi<\/a>; ocena i pewno\u015b\u0107 siebie w radzeniu sobie z nieod\u0142\u0105cznymi zagro\u017ceniami zwi\u0105zanymi z naturalnymi wodami; \u015bwiadomo\u015b\u0107 pr\u0105d\u00f3w wstecznych<\/a>, silnych przep\u0142yw\u00f3w i podwodnych zagro\u017ce\u0144, takich jak przeszkody w rzekach; oraz to, czy ludzie decyduj\u0105 si\u0119 p\u0142ywa\u0107 w nadzorowanych miejscach, takich jak publiczne baseny strze\u017cone przez ratownik\u00f3w lub patrolowane pla\u017ce.<\/p>\n

Na ryzyko utoni\u0119cia wp\u0142ywa wiele innych czynnik\u00f3w, ale na szcz\u0119\u015bcie istniej\u0105 oparte na dowodach strategie zapobiegania<\/a> im. Na przyk\u0142ad w Australii przepisy dotycz\u0105ce ogrodze\u0144 basen\u00f3w, w po\u0142\u0105czeniu z edukacj\u0105 i re\u017cimami egzekwowania prawa, zmniejszy\u0142y liczb\u0119 zgon\u00f3w dzieci w wyniku utoni\u0119\u0107 w basenach o ponad 50%<\/a>. Podobnie programy p\u0142ywania dla dzieci w wieku szkolnym w Bangladeszu okaza\u0142y si\u0119 op\u0142acalne<\/a>, drastycznie obni\u017caj\u0105c liczb\u0119 zgon\u00f3w dzieci w wyniku utoni\u0119\u0107.<\/p>\n

Przepisy wymagaj\u0105ce bezpiecznych praktyk na \u0142odziach i statkach \u2014 takich jak noszenie kamizelek ratunkowych<\/a> \u2014 pomagaj\u0105 obni\u017cy\u0107 ryzyko utoni\u0119cia podczas podr\u00f3\u017cy wodnych. Jednocze\u015bnie trwaj\u0105ce badania nad utoni\u0119ciami, w tym prowadzenie i sprawdzanie rejestr\u00f3w utoni\u0119\u0107<\/a>, pomagaj\u0105 nam dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej o tym problemie i znale\u017a\u0107 lepsze sposoby jego zapobiegania.<\/p>\n

Strategie na poziomie systemowym (\u201erama s\u201d)<\/a>, takie jak prawa i regulacje wymienione powy\u017cej, mog\u0105 pom\u00f3c kszta\u0142towa\u0107 bezpieczniejsze zachowania w ca\u0142ej populacji. Jednak gdy s\u0105 one po\u0142\u0105czone z interwencjami na poziomie indywidualnym (\u201erama i\u201d)<\/a> \u2014 takimi jak edukacja, akceptacja spo\u0142eczna, szkolenie umiej\u0119tno\u015bci \u2014 og\u00f3lny wp\u0142yw na zapobieganie utoni\u0119ciom mo\u017ce by\u0107 jeszcze wi\u0119kszy.<\/p>\n

Badania pokazuj\u0105, \u017ce spos\u00f3b my\u015blenia i odczuwania ludzi odgrywa du\u017c\u0105 rol\u0119 w ich dzia\u0142aniach zdrowotnych, w tym w zachowaniu bezpiecze\u0144stwa w pobli\u017cu wody. Na przyk\u0142ad takie rzeczy jak przesz\u0142e do\u015bwiadczenia; przekonania o zaletach i wadach bezpiecznych zachowa\u0144 oraz pewno\u015b\u0107 siebie w zakresie zdolno\u015bci do dzia\u0142ania<\/a>; planowanie z wyprzedzeniem; postrzeganie ryzyka, presja spo\u0142eczna i role, w kt\u00f3rych ludzie widz\u0105 siebie, wp\u0142ywaj\u0105 na to<\/a>, czy kto\u015b podejmie kroki w celu zapobiegania utoni\u0119ciu<\/p>\n

Sama wiedza o bezpiecze\u0144stwie nad wod\u0105 nie wystarczy, aby zmieni\u0107 zachowanie na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119. Dlatego programy zapobiegania utoni\u0119ciom powinny wykorzystywa\u0107 sprawdzone strategie psychologiczne<\/a>, aby naprawd\u0119 co\u015b zmieni\u0107. Zamiast tylko ostrzega\u0107 przed niebezpiecze\u0144stwem, musz\u0105 skupi\u0107 si\u0119 na pozytywnych korzy\u015bciach p\u0142yn\u0105cych z zachowania bezpiecze\u0144stwa \u2014 takich jak bezpieczna zabawa. Powinny r\u00f3wnie\u017c pokaza\u0107, \u017ce bezpiecze\u0144stwo nad wod\u0105 jest normaln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia, anga\u017cuj\u0105c w to przyjaci\u00f3\u0142 i rodzin\u0119. Budowanie pewno\u015bci siebie, ograniczanie dost\u0119pu do ryzykownych miejsc i zach\u0119canie ludzi do planowania i \u015bledzenia swoich nawyk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa \u2014 wszystko to sprzyja trwa\u0142ej zmianie.<\/p>\n

Co mo\u017cemy zrobi\u0107, aby zmniejszy\u0107 ryzyko utoni\u0119\u0107 w przysz\u0142o\u015bci?<\/strong><\/p>\n

Globalnie wska\u017aniki \u015bmiertelnych utoni\u0119\u0107 spad\u0142y o 38% od 2000 r.<\/a> \u2014 to du\u017ce osi\u0105gni\u0119cie. Jednak post\u0119p nie by\u0142 wsz\u0119dzie taki sam. Niekt\u00f3re regiony, zw\u0142aszcza te o mniejszych zasobach, nadal stoj\u0105 przed du\u017cymi wyzwaniami, w tym rosn\u0105cym ryzykiem zwi\u0105zanym ze zmian\u0105 klimatu i migracj\u0105 morsk\u0105. Aby m\u00f3c i\u015b\u0107 naprz\u00f3d, potrzebujemy praktycznych rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 zar\u00f3wno indywidualne (takie jak zmiana nastawienia do bezpiecze\u0144stwa wody<\/em>), jak i szersze zmiany systemowe (takie jak lepsza infrastruktura i polityka<\/em>). W dzia\u0142ania te mog\u0142yby by\u0107 zaanga\u017cowane r\u00f3\u017cne grupy interesariuszy \u2014 takie jak rz\u0105dy, spo\u0142eczno\u015bci, organizacje pozarz\u0105dowe i osoby prywatne \u2014 kt\u00f3re mog\u0105 wnie\u015b\u0107 znacz\u0105cy wk\u0142ad w zapobieganie utoni\u0119ciom zar\u00f3wno na poziomie indywidualnym, jak i systemowym.<\/p>\n

Praktyczne zalecenia<\/p>\n