{"id":3183,"date":"2024-05-24T11:08:10","date_gmt":"2024-05-24T11:08:10","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=3183"},"modified":"2025-11-04T09:13:24","modified_gmt":"2025-11-04T09:13:24","slug":"understanding-what-influences-organ-donation","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2024\/05\/understanding-what-influences-organ-donation\/","title":{"rendered":"ZROZUMIE\u0106 CZYNNIKI WP\u0141YWAJ\u0104CE NA DAWSTWO NARZ\u0104D\u00d3W\u00a0"},"content":{"rendered":"

Dr Lee Shepherd, Northumbria University, Wielka Brytania<\/span><\/p>\n

Professor Ronan E. O\u2019Carroll, University of Stirling, Wielka Brytania<\/span><\/p>\n

Professor Eamonn Ferguson, University of Nottingham, Wielka Brytania<\/span><\/p>\n

Wiele jest historii o tym, jak przeszczepianie narz\u0105d\u00f3w od zmar\u0142ych os\u00f3b sta\u0142o si\u0119 <\/span>ratunkiem dla innych<\/span><\/a>. Rzeczywi\u015bcie, ka\u017cdy zmar\u0142y dawca narz\u0105d\u00f3w mo\u017ce <\/span>odmieni\u0107 \u017cycie nawet dziewi\u0119ciu os\u00f3b<\/span><\/a>. Jednak narz\u0105d\u00f3w do przeszczepienia jest zbyt ma\u0142o. Niedob\u00f3r ten skutkuje d\u0142ugimi listami oczekuj\u0105cych i \u015bmierci\u0105 przed otrzymaniem narz\u0105du. Dlatego warto zrozumie\u0107, jakie czynniki wp\u0142ywaj\u0105 na prawdopodobie\u0144stwo oddania swoich narz\u0105d\u00f3w w wypadku \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Ustawodawstwo dotycz\u0105ce zgody na dawstwo narz\u0105d\u00f3w<\/b><\/p>\n

W poszczeg\u00f3lnych krajach obowi\u0105zuj\u0105 r\u00f3\u017cne przepisy dotycz\u0105ce zgody dawcy narz\u0105d\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Domniemany <\/b>brak<\/i><\/b> zgody<\/b> (<\/b>Opt-in consent)<\/i><\/b> \u2014w tym przypadku przyjmuje si\u0119, \u017ce ludzie domy\u015blnie nie popieraj\u0105 dawstwa. Nale\u017cy podj\u0105\u0107 konkretne dzia\u0142ania (np. zarejestrowa\u0107 si\u0119), aby pokaza\u0107, \u017ce po \u015bmierci wyra\u017ca si\u0119 zgod\u0119 na przeszczepienie w\u0142asnych narz\u0105d\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Domniemana zgoda<\/b> (<\/span>Opt-out consent) <\/i><\/b>\u2013 w tym przypadku przyjmuje si\u0119, \u017ce ludzie domy\u015blnie popieraj\u0105 dawstwo, czyli nale\u017cy czynnie wyrazi\u0107 wol\u0119 rezygnacji z przeszczepienia w\u0142asnych narz\u0105d\u00f3w po \u015bmierci. W tym celu ludzie mog\u0105 zarejestrowa\u0107 si\u0119 jako nie-dawcy lub przekaza\u0107 bliskim swoje \u017cyczenia. Niekt\u00f3re rejestry rezygnacji posiadaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c opcj\u0119 mo\u017cliwo\u015bci zg\u0142oszenia si\u0119 jako dawca. Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce ka\u017cda osoba, kt\u00f3ra nie wyrazi\u0142a woli bycia nie-dawc\u0105, wyra\u017ca domnieman\u0105 zgod\u0119 na bycie dawc\u0105. W systemach \u201emi\u0119kkiej\u201d rezygnacji cz\u0142onkowie rodziny s\u0105 dodatkowo pytani o zgod\u0119 na przeszczepienie narz\u0105du. W systemach \u201etwardej\u201d rezygnacji przeszczepienie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 bez zgody rodziny.<\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3re badania, <\/span>w tym nasze w\u0142asne<\/span><\/a>, wykaza\u0142y, \u017ce <\/span>odsetek dawc\u00f3w jest wy\u017cszy w systemach domniemanej zgody ni\u017c w systemach domniemanego braku zgody<\/span><\/a>. Jednak <\/span>niekt\u00f3re badania tego nie wykaza\u0142y<\/span><\/a>. W systemach zgody typu \u201eopt-out\u201d nadal obowi\u0105zuj\u0105 <\/span>listy oczekuj\u0105cych na narz\u0105dy<\/span><\/a>. Ponadto odsetek \u017cywych dawc\u00f3w <\/span>jest r\u00f3wnie\u017c ni\u017cszy w systemach domniemanej zgody ni\u017c domniemanego braku zgody<\/span><\/a>. W tym pierwszym systemie ludzie mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c mie\u0107 poczucie, \u017ce to\u00a0 <\/span>pa\u0144stwo kontroluje ich narz\u0105dy<\/span><\/a>. Oznacza to, \u017ce jest ma\u0142o prawdopodobne, aby przepisy dotycz\u0105ce domniemania zgody same w sobie rozwi\u0105za\u0142y problem niedoboru narz\u0105d\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Rola rodziny<\/b><\/p>\n

Cz\u0142onkowie rodziny cz\u0119sto s\u0105 pytani o mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeszczepienia narz\u0105d\u00f3w zmar\u0142ego. Jest to szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w systemach \u201emi\u0119kkiej\u201d rezygnacji. Zarejestrowane \u017cyczenia zmar\u0142ego pomagaj\u0105 cz\u0142onkom rodziny <\/span>podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o wsparciu lub nie transplantacji<\/span><\/a>. Je\u017celi jednak zmar\u0142y nie zarejestrowa\u0142 swojej woli w tym zakresie ani nie om\u00f3wi\u0142 jej z rodzin\u0105, podj\u0119cie decyzji mo\u017ce by\u0107 bardzo trudne. Nawet w przypadku domniemanej zgody cz\u0142onkowie rodziny z wi\u0119kszym prawdopodobie\u0144stwem zgodz\u0105 si\u0119 na przeszczepienie, je\u015bli zmar\u0142y <\/span>aktywnie to wyra\u017ca\u0142, ni\u017c wtedy, gdy nie zarejestrowa\u0142 swojej decyzji<\/span><\/a>. Zach\u0119canie os\u00f3b do rejestrowania decyzji sprawi, \u017ce ich \u017cyczenia b\u0119d\u0105 jasne dla cz\u0142onk\u00f3w rodziny. Mo\u017ce to zwi\u0119kszy\u0107 liczb\u0119 potencjalnych dawc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Czynniki przewiduj\u0105ce rejestracj\u0119<\/b><\/p>\n

Na decyzje rejestracyjne wp\u0142ywa wiele czynnik\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich wymienia si\u0119 czynniki demograficzne\u00a0 Na przyk\u0142ad w Wielkiej Brytanii mniejszo\u015bci etniczne <\/span>rzadziej wyra\u017caj\u0105 zgod\u0119 i cz\u0119\u015bciej rezygnuj\u0105 z dawstwa<\/span><\/a>, a g\u0142\u00f3wnym celem bada\u0144 jest lepsze zrozumienie przyczyn takiego stanu rzeczy. Na rejestracj\u0119 w bazie potencjalnych dawc\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105 te\u017c czynniki spo\u0142eczne. Faktycznie, <\/span>\u201eefekt samotnego wilka\u201d<\/span><\/a> pokazuje, \u017ce ludzie ch\u0119tniej rezygnuj\u0105 z dawstwa po zaobserwowaniu takiej rezygnacji u innych. Dodatkowo o rejestracji decyduj\u0105 r\u00f3wnie\u017c <\/span>przekonania<\/span><\/a>. Ludzie rzadziej rejestruj\u0105 si\u0119 jako dawcy, gdy czuj\u0105 <\/span>obrzydzenie na my\u015bl o oddaniu krwi (\u201ethe ick factor\u201d) i uwa\u017caj\u0105, \u017ce cia\u0142o powinno pozosta\u0107 ca\u0142o\u015bci\u0105 (integralno\u015b\u0107 cielesna)<\/span><\/a>. Badanie to wykaza\u0142o r\u00f3wnie\u017c, \u017ce ludzie cz\u0119\u015bciej byli zarejestrowanymi dawcami, je\u015bli postrzegali oddawanie jako korzystne (np. ratuj\u0105ce \u017cycie, daj\u0105ce inne korzy\u015bci). Czasami istnieje rozbie\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy<\/span> gotowo\u015bci\u0105 ludzi do podj\u0119cia dzia\u0142ania a ich rzeczywistym zachowaniem<\/span><\/a>. W zwi\u0105zku z tym ludzie mog\u0105 chcie\u0107 wyrazi\u0107 zgod\u0119 na bycie dawc\u0105, ale ostatecznie nie zarejestrowa\u0107 w\u0142asnej decyzji. Wywo\u0142ywanie pozytywnych emocji w zwi\u0105zku z dawstwem narz\u0105d\u00f3w mo\u017ce zach\u0119ci\u0107 osoby ch\u0119tne do oddania narz\u0105d\u00f3w do podj\u0119cia faktycznych dzia\u0142a\u0144 i zapisania si\u0119 do rejestru dawc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Poznawcze przewarto\u015bciowanie polega na bardziej pozytywnym my\u015bleniu na dany temat, co pozwala na zmian\u0119 emocji. W niedawnym badaniu poprosili\u015bmy osoby, kt\u00f3re nie zarejestrowa\u0142y decyzji, o dokonanie przewarto\u015bciowania poprzez rozwa\u017cenie korzy\u015bci p\u0142yn\u0105cych z dawstwa (np. dawstwo ratuje \u017cycie lub nadaje sens \u015bmierci bliskiej osoby). Stwierdzili\u015bmy, \u017ce przewarto\u015bciowanie zwi\u0119kszy\u0142o ch\u0119\u0107 ludzi do zarejestrowania si\u0119 jako dawca. Wi\u0119ksza gotowo\u015b\u0107 do rejestracji zwi\u0119ksza\u0142a z kolei prawdopodobie\u0144stwo p\u00f3\u017aniejszej rejestracji.<\/span><\/p>\n

Praktyczne zalecenia<\/b><\/p>\n