{"id":2485,"date":"2022-06-01T11:38:22","date_gmt":"2022-06-01T11:38:22","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=2485"},"modified":"2025-11-04T14:02:20","modified_gmt":"2025-11-04T14:02:20","slug":"linking-the-elephant-to-the-rider-the-role-of-motivation","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2022\/06\/linking-the-elephant-to-the-rider-the-role-of-motivation\/","title":{"rendered":"Powi\u0105zanie s\u0142onia z je\u017ad\u017acem: Rola motywacji"},"content":{"rendered":"

Ant\u00f3nio Labisa Palmeira, CIDEFES – Universidade Lus\u00f3fona, Portugal; ISBNPA Executive Director\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

D\u0142ugotrwa\u0142a motywacja do zachowa\u0144 zwi\u0105zanych ze zdrowiem mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a. Naukowcy behawioralni wci\u0105\u017c pr\u00f3buj\u0105 je po\u0142\u0105czy\u0107. Na przyk\u0142ad, biegam prawie codziennie i robi\u0119 to od ponad 30 lat. Jak i dlaczego uda\u0142o mi si\u0119 utrzyma\u0107 t\u0105 aktywno\u015b\u0107.\u00a0<\/span><\/p>\n

Daniel Kahnemann<\/span><\/a> zasugerowa\u0142by, \u017ce w gr\u0119 wchodz\u0105 dwa systemy motywacyjne: system 1, kt\u00f3ry obejmuje instynkty i emocje, oraz system 2, kt\u00f3ry jest celowy i \u015bwiadomy. M\u00f3g\u0142by on twierdzi\u0107, \u017ce system 2 sk\u0142ania mnie do biegania, poniewa\u017c jestem \u015bwiadoma\/y korzy\u015bci zdrowotnych p\u0142yn\u0105cych z \u0107wicze\u0144. Z drugiej strony <\/span>Ed Deci<\/span><\/a> mo\u017ce zasugerowa\u0107, \u017ce mam wewn\u0119trzn\u0105 motywacj\u0119 do biegania i robi\u0119 to, poniewa\u017c jest to zgodne z moimi warto\u015bciami i z w\u0142asnym Ja, a tak\u017ce dlatego, \u017ce sprawia mi to przyjemno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Kt\u00f3ra z tych opinii jest prawid\u0142owa? Twierdz\u0119, \u017ce obie, a tak\u017ce, \u017ce kilka innych teorii mo\u017ce mie\u0107 kluczowe znaczenie w wyja\u015bnianiu zachowania. Jak te teorie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 ze sob\u0105 i jak mo\u017cemy je wykorzysta\u0107 w codziennej praktyce? Na przyk\u0142ad, w jaki spos\u00f3b systemy 1 i 2 mog\u0105 skutecznie dzieli\u0107 si\u0119 informacjami mi\u0119dzy sob\u0105? Dzi\u0119ki zrozumieniu tych mechanizm\u00f3w mo\u017cemy pom\u00f3c pacjentom w d\u0105\u017ceniu do podtrzymania zdrowych zachowa\u0144.<\/span><\/p>\n

B\u0119d\u0119 przekonywa\u0142, \u017ce motywacja wewn\u0119trzna odgrywa rol\u0119 w tej dyskusji, a do zg\u0142\u0119bienia tej idei wykorzystam histori\u0119 <\/span>Haidta o s\u0142oniu i je\u017ad\u017acu<\/span><\/a>. Metafora Haidta zgadza si\u0119 z modelem podw\u00f3jnego przetwarzania przedstawionego powy\u017cej, zgodnie z kt\u00f3rym S\u0142o\u0144 to nasz system 1, nap\u0119dzany fizjologicznie, instynktownie wp\u0142ywaj\u0105cy na zachowanie i wykorzystuj\u0105cy ukryte (pod\u015bwiadome) informacje. Je\u017adziec to nasz system 2, kieruj\u0105cy si\u0119 wadami i zaletami, wykorzystuj\u0105cy jawne (\u015bwiadome) informacje.<\/span><\/p>\n

Gdy Je\u017adziec jest zdezorientowany co do tego, kt\u00f3ra informacja jest najlepsza, S\u0142o\u0144 wkracza do akcji i instynktownie robi swoje. Na przyk\u0142ad, poniewa\u017c S\u0142o\u0144 wyewoluowa\u0142 w erze niedoboru, b\u0119dzie namawia\u0142 Ci\u0119 do wykorzystania ka\u017cdej okazji, aby je\u015b\u0107 wysokokaloryczne potrawy lub ograniczy\u0107 wysi\u0142ek fizyczny do minimum. Dzi\u015b, w erze obfito\u015bci, jest to problematyczne, poniewa\u017c Je\u017adziec jest przyt\u0142oczony sprzecznymi informacjami na temat tego, jak kierowa\u0107 zachowaniami zdrowotnymi. Pomy\u015bl tylko, jak wiele r\u00f3\u017cnych diet jest dost\u0119pnych… Ten nadmiar informacji przyczynia si\u0119 do rozwoju niezdrowych nawyk\u00f3w, takich jak przejadanie si\u0119 i brak aktywno\u015bci fizycznej.\u00a0<\/span><\/p>\n

Nawyki s\u0105 automatyczn\u0105 reakcj\u0105 na odpowiednie sygna\u0142y i odgrywaj\u0105 fundamentaln\u0105 rol\u0119 w behawioralnych <\/span>zachowaniach zwi\u0105zanych z od\u017cywianiem i aktywno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105<\/span><\/a>. Na przyk\u0142ad, podejmuj\u0105c ponad<\/span> 220 decyzji dziennie dotycz\u0105cych samego jedzenia<\/span><\/a>, lepiej wykorzysta\u0107 nawyki, aby unikn\u0105\u0107 parali\u017cu decyzyjnego (tj. braku decyzji ze wzgl\u0119du na mnogo\u015b\u0107 dost\u0119pnych opcji) i zje\u015b\u0107 cokolwiek, nawet je\u015bli nie jest to najzdrowszy wyb\u00f3r.<\/span><\/p>\n

Nasuwa si\u0119 wi\u0119c pytanie, jak mo\u017cemy stworzy\u0107 zdrowsze nawyki?<\/b><\/p>\n

Moim zdaniem, cyfrowe urz\u0105dzenia medyczne mog\u0105 pom\u00f3c nam w tworzeniu zdrowszych nawyk\u00f3w. Na przyk\u0142ad, w ramach projektu <\/span>NoHoW<\/span><\/a>, nasza grupa opracowa\u0142a aplikacj\u0119, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 ze smartwatchami i innymi urz\u0105dzeniami mobilnymi, kt\u00f3re nieustannie zbiera\u0142y dane o “s\u0142oniowych” (tj. cielesnych) stan organizmu. Nast\u0119pnie aplikacja udost\u0119pnia\u0142a te informacje u\u017cytkownikom. W rezultacie Je\u017adziec zyska\u0142 nowy zas\u00f3b: dane o samokontroli, pochodz\u0105ce ze stan\u00f3w cia\u0142a. Zas\u00f3b ten mo\u017ce by\u0107 wykorzystany do wzbogacenia proces\u00f3w samoregulacji i <\/span>motywacji<\/span><\/a> do podejmowania zdrowszych zachowa\u0144.\u00a0<\/span><\/p>\n

Oferowanie Je\u017ad\u017acowi dost\u0119pu do informacji z pierwszej r\u0119ki na temat tego, czego do\u015bwiadcza S\u0142o\u0144, daje ludziom mo\u017cliwo\u015b\u0107 tworzenia powi\u0105za\u0144 pomi\u0119dzy w\u0142asnymi zachowaniami a ich warto\u015bciami, przekonaniami i celami. Na przyk\u0142ad, kiedy biegam, moje cia\u0142o S\u0142onia m\u00f3wi mi, \u017ce czuj\u0119 si\u0119 silny i pe\u0142en energii. Nast\u0119pnie, gdy sprawdzam smartwatch po biegu, widz\u0119, \u017ce zrobi\u0142em 10 000 krok\u00f3w w ci\u0105gu dnia. W tym przypadku m\u00f3j Je\u017adziec czuje, \u017ce panuje nad sytuacj\u0105, poniewa\u017c S\u0142o\u0144 i Je\u017adziec dzia\u0142aj\u0105 w tym samym kierunku, a m\u00f3j umys\u0142 \u0142\u0105czy poczucie si\u0142y i energii ze zrobieniem wi\u0119kszej ilo\u015bci krok\u00f3w. Wzmacnia to ten wzorzec zachowania.\u00a0<\/span><\/p>\n

Powi\u0105zanie danych z urz\u0105dze\u0144 mobilnych z wewn\u0119trznymi stanami somatycznymi i emocjonalnymi ludzi mo\u017ce mie\u0107 nast\u0119puj\u0105ce skutki:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. Je\u017adziec i S\u0142o\u0144 stan\u0105 si\u0119 bardziej zgrani, a tym samym u\u0142atwi\u0105 utrzymanie zachowania.<\/span><\/li>\n
  2. Kiedy Je\u017adziec i S\u0142o\u0144 nie s\u0105 do siebie dopasowani, mo\u017ce to sk\u0142oni\u0107 ludzi do ponownej oceny (skutk\u00f3w) ich zachowa\u0144.<\/span><\/li>\n
  3. Zachowania zdrowotne mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 bardziej zinternalizowane (tzn. te zachowania staj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 twojej to\u017csamo\u015bci i s\u0105 zintegrowane z tym, czym jeste\u015b i co robisz).\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Maj\u0105c powy\u017csze na uwadze, odpowied\u017a na pytanie, jak i dlaczego utrzymuj\u0119 swoje bieganie od ponad 30 lat, staje si\u0119 bardziej zrozumia\u0142a: Biegam, poniewa\u017c m\u00f3j S\u0142o\u0144 i m\u00f3j Je\u017adziec s\u0105 sprzymierzone w czasie mojego biegania. W j\u0119zyku portugalskim jest takie powiedzenie: <\/span>“Quem corre por gosto, n\u00e3o cansa<\/span><\/i>” – rzeczy, kt\u00f3re lubisz robi\u0107, nie sprawiaj\u0105, \u017ce jeste\u015b zm\u0119czony. Dla mnie jest to doskona\u0142y przyk\u0142ad tego, jak motywacja wewn\u0119trzna \u0142\u0105czy S\u0142onia z Je\u017ad\u017acem.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Dowody na poparcie tej idei s\u0105 stosunkowo s\u0142abe (patrz: <\/span>tutaj <\/span><\/a>i <\/span>tutaj<\/span><\/a>), a badania s\u0105 wci\u0105\u017c we wczesnej fazie. Potrzebne s\u0105 lepsze czujniki w urz\u0105dzeniach mobilnych, a zawarto\u015b\u0107 aplikacji musi by\u0107 oparta na dowodach. Projekt NoHoW zosta\u0142 zaprojektowany z my\u015bl\u0105 o tych zagadnieniach, ale potrzeba jeszcze wielu bada\u0144. Musimy by\u0107 r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadomi problem\u00f3w wynikaj\u0105cych z<\/span> APPtimizmu<\/span><\/a>: mo\u017cesz znale\u017a\u0107 “aplikacj\u0119 na…” prawie wszystko, ale to nie znaczy, \u017ce aplikacja b\u0119dzie skuteczna.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Praktyczne zalecenia<\/b><\/p>\n

    Nale\u017cy mie\u0107 na wzgl\u0119dzie powy\u017csze informacje, rozwa\u017caj\u0105c, w jaki spos\u00f3b aplikacja lub cyfrowa interwencja w zakresie zmiany zachowa\u0144 mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na interakcj\u0119 pomi\u0119dzy S\u0142oniem a Je\u017ad\u017acem w celu wspierania zachowa\u0144 zdrowotnych.<\/span><\/p>\n

    Zapoznaj si\u0119 z nowymi technologiami<\/b> – \u015bled\u017a nowe gad\u017cety i informacje. Nast\u0119pnie skup si\u0119 na tym, co oznaczaj\u0105 gromadzone przez nie dane i jak mog\u0105 pom\u00f3c w utrzymaniu zdrowych zachowa\u0144.<\/span><\/p>\n

    Szukaj struktury <\/b>– co to jest zmienno\u015b\u0107 rytmu serca? Co to jest wydolno\u015b\u0107 kr\u0105\u017ceniowo-oddechowa? Je\u017adziec uwielbia czu\u0107 si\u0119 kompetentny; te informacje zapewniaj\u0105 struktur\u0119, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cna zwi\u0119kszy\u0107 kompetencje. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 aplikacji wyja\u015bnia te poj\u0119cia, poszukaj ich i dowiedz si\u0119 o tych wska\u017anikach nieco wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n

    Szukaj \u015brodowisk wspieraj\u0105cych, kt\u00f3re s\u0105 emocjonalnie i relacyjnie bezpieczne – <\/b>Dowiedz si\u0119, czy aplikacje wykorzystuj\u0105 informacje z urz\u0105dze\u0144 mobilnych w \u015brodowisku wspieraj\u0105cym, kt\u00f3re nie os\u0105dza, wzmacnia autonomiczne podejmowanie decyzji i wewn\u0119trzn\u0105 motywacj\u0119.\u00a0 Podczas gdy dane z urz\u0105dze\u0144 mobilnych mog\u0105 by\u0107 wykorzystywane jako element rywalizacji (np. moja zmienno\u015b\u0107 t\u0119tna jest ni\u017csza ni\u017c twoja), rola konkurencji jako czynnika nap\u0119dzaj\u0105cego zachowanie jest niejasna i istnieje du\u017ca zmienno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi osobami.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Informacja to miecz obosieczny<\/b> – b\u0105d\u017a czujny: informacja mo\u017ce prowadzi\u0107 do nadmiernych zachowa\u0144. U\u017cywaj informacji jako zasobu, a nie jako jedynego czynnika nap\u0119dzaj\u0105cego zachowanie.<\/span><\/p>\n

    Przet\u0142umaczone przez Zuzanna Kwissa-Gajewska, Ewa Gruszczy\u0144ska <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    By Ant\u00f3nio Labisa Palmeira, CIDEFES – Universidade Lus\u00f3fona, Portugal; ISBNPA Executive Director Long-term motivation for health-related behaviors can come from different sources. Behavioral scientists are still trying to work out how these sources fit together. For example, I go running […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2494,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[22,14,9,27],"tags":[],"class_list":["post-2485","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-behavioural-theory","category-e-health","category-habit","category-motivation"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"pl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","sr","fi","sv","tr","uk"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"my":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"he":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ro":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2485","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2485"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2485\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4561,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2485\/revisions\/4561"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2485"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2485"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2485"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}