{"id":2360,"date":"2021-11-25T14:38:11","date_gmt":"2021-11-25T14:38:11","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=2360"},"modified":"2025-11-04T14:06:19","modified_gmt":"2025-11-04T14:06:19","slug":"helping-patients-manage-their-condition-illness-representations-matter","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2021\/11\/helping-patients-manage-their-condition-illness-representations-matter\/","title":{"rendered":"Pomaganie pacjentom w radzeniu sobie z chorob\u0105: poznawcze reprezentacje choroby maj\u0105 znaczenie"},"content":{"rendered":"

\u00a0Yael Benyamini, Tel Aviv University, Israel i Evangelos C. Karademas, University of Crete, Greece<\/strong><\/p>\n

Anna i Maria s\u0105 zdrowymi 45-letnimi kobietami, mieszkaj\u0105cymi w du\u017cym europejskim mie\u015bcie. Ka\u017cda z nich zna kilka os\u00f3b, kt\u00f3re zachorowa\u0142y na COVID-19, ka\u017cda z nich ci\u0105gle s\u0142yszy i czyta o tej chorobie. Anna uwa\u017ca j\u0105 za bardzo powa\u017cn\u0105 i jest bardzo zaniepokojona tym, \u017ce je\u015bli na ni\u0105 zachoruje, to ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j wiek wyzdrowieje, ale prawdopodobnie b\u0119dzie cierpia\u0142a z powodu d\u0142ugotrwa\u0142ych, uci\u0105\u017cliwych objaw\u00f3w. W miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci pracuje w domu, nigdy nie wychodzi na zewn\u0105trz bez maseczki i czeka na kolejn\u0105 dawk\u0119 szczepionki. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Mary uwa\u017ca, \u017ce COVID-19 to “grypa z dobrym <\/span>public relations<\/span><\/i>“. W jej wieku i przy braku innych problem\u00f3w zdrowotnych uwa\u017ca, \u017ce nawet gdyby zachorowa\u0142a, najprawdopodobniej nie odczu\u0142aby tego zbytnio lub, w najgorszym przypadku, sp\u0119dzi\u0142aby kilka dni w domu, czuj\u0105c si\u0119 tak, jak podczas przezi\u0119bienia. W pracy i podczas spotka\u0144 towarzyskich spotyka si\u0119 z wieloma lud\u017ami i zak\u0142ada mask\u0119 tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne. Nie widzi powodu, by si\u0119 na ni\u0105 zaszczepi\u0107, obawiaj\u0105c si\u0119 skutk\u00f3w ubocznych.\u00a0<\/span><\/p>\n

Anna i Maria maj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0119. Chocia\u017c ich spos\u00f3b postrzegania jest zdecydowanie r\u00f3\u017cny, obie staraj\u0105 si\u0119 nada\u0107 sens tej samej zagra\u017caj\u0105cej sytuacji. Gdy stajemy w obliczu zagro\u017cenia zdrowia, czy jest to COVID-19, choroba serca, b\u00f3l staw\u00f3w, czy jakikolwiek inny problem, wszyscy zbieramy informacje na jego temat z w\u0142asnych objaw\u00f3w somatycznych, osobistych do\u015bwiadcze\u0144, od innych os\u00f3b z naszego otoczenia i z medi\u00f3w. Naszym celem jest stworzenie sp\u00f3jnej opowie\u015bci o chorobie. Aby to zrobi\u0107, pr\u00f3bujemy zrozumie\u0107 i po\u0142\u0105czy\u0107 pi\u0119\u0107 g\u0142\u00f3wnych sk\u0142adnik\u00f3w poznawczej reprezentacji (obrazu) choroby: <\/span>istot\u0119 choroby, jej przyczyny, konsekwencje, przebieg i mo\u017cliwo\u015b\u0107 jej wyleczenia lub kontrolowania.<\/span><\/a><\/p>\n

Czy ma znaczenie to, co my\u015blimy o chorobie? Nawet je\u015bli nasze wyobra\u017cenia nie pokrywaj\u0105 si\u0119 z wiedz\u0105 medyczn\u0105, to jednak b\u0119d\u0105 decydowa\u0107 o tym, jak si\u0119 czujemy i co z\u00a0 zrobimy w jej obliczu: w jaki spos\u00f3b b\u0119dziemy sobie z ni\u0105 sobie radzi\u0107, zapobiega\u0107 objawom, kontrolowa\u0107 i leczy\u0107, lub, je\u015bli to mo\u017cliwe, integrowa\u0107 z naszym \u017cyciem. Badania wykaza\u0142y, \u017ce negatywne reprezentacje choroby (np. postrzeganie choroby jako bardzo zagra\u017caj\u0105cej, d\u0142ugotrwa\u0142ej lub niekontrolowanej\/nieuleczalnej) wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z radzeniem sobie z chorob\u0105 i jego konsekwencjami tj. ni\u017csz\u0105 jako\u015bci\u0105 \u017cycia, wolniejszym powrotem do zdrowia i gorszym stanem funkcjonalnym (zdolno\u015bci\u0105 do wykonywania codziennych czynno\u015bci) w wielu schorzeniach, takich jak<\/span> rak<\/span><\/a> czy <\/span>cukrzyca.<\/span><\/a>\u00a0<\/span><\/p>\n

Jako praktycy, powinni\u015bmy pyta\u0107 pacjent\u00f3w, nie oceniaj\u0105c ich postawy, o spos\u00f3b postrzegania przez nich choroby u nich zdiagnozowanej lub takiej, na kt\u00f3r\u0105 s\u0105 nara\u017ceni. Mo\u017cemy po prostu zach\u0119ci\u0107 ich, by opowiedzieli nam w\u0142asnymi s\u0142owami, co my\u015bl\u0105 o swojej chorobie, co ich zdaniem j\u0105 spowodowa\u0142o lub jakie s\u0105 najbardziej niepokoj\u0105ce objawy, czy podejmowane leczenie jest skuteczne lub co robi\u0105, aby poradzi\u0107 sobie z chorob\u0105. Mo\u017cemy poprosi\u0107 ich nawet o <\/span>narysowanie swojej choroby<\/span><\/a>, poniewa\u017c rysunek ujawnia wiele na temat my\u015bli i uczu\u0107 z ni\u0105 zwi\u0105zanych. Pacjenci nie s\u0105 cz\u0119sto pytani o ich percepcj\u0119 schorzenia, ale w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w s\u0105 otwarci na tak\u0105 dyskusj\u0119. Pytanie o wyobra\u017cenia pacjent\u00f3w jest r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne dla<\/span> lekarzy <\/span><\/a>i <\/span>innych pracownik\u00f3w s\u0142u\u017cby zdrowia<\/span><\/a>, poniewa\u017c zrozumienie i zaj\u0119cie si\u0119 przekonaniami pacjent\u00f3w na temat w\u0142asnej choroby oraz ich zwi\u0105zku z zachowaniem (np. przestrzeganiem zalece\u0144 lekarskich), mo\u017ce u\u0142atwi\u0107 pacjentom przystosowanie si\u0119 do niej. Na przyk\u0142ad pomoc Marii w u\u015bwiadomieniu jej, \u017ce potencjalne skutki uboczne szczepionki s\u0105 niepor\u00f3wnywalne z rzeczywistym wp\u0142ywem COVID-19 na stan zdrowia, mo\u017ce umo\u017cliwi\u0107 zmian\u0119 pocz\u0105tkowej decyzji o nieszczepieniu si\u0119. Mo\u017ce to by\u0107 pierwszy krok do bardziej systematycznej interwencji indywidualnej lub grupowej, dostosowanej do poznawczego obrazu choroby u pacjent\u00f3w, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 maksymaln\u0105 jej skuteczno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Encouraging patients to share their view of their illness can also help in identifying maladaptive perceptions. One should be careful, however, about the decision to try to change patients\u2019 illness representations. For example, a patient may hold a not very accurate representation of illness identity, but this may be useful in relieving their anxiety. A practitioner should keep in mind that illness representations are only a part of a broader, dynamic self-regulatory system, which also includes coping behaviors and action plans, outcome appraisals, etc. Hence, a practitioner should probably co-examine all these aspects of the patient\u2019s experience and condition, and then determine, in collaboration with the patient, how and with respect to which representations to intervene. <\/span>Both top-down (i.e., abstract\/cognitive) and bottom-up (i.e., concrete\/behavioural) intervention strategies<\/span><\/a> can be used with success. Often, it is equally important to also examine and discuss the representations of family members\u2013 <\/span>parents<\/span><\/a>, <\/span>spouses<\/span><\/a> and others, since these may impact patients\u2019 own representations and behavior.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Zach\u0119canie pacjent\u00f3w do dzielenia si\u0119 swoimi przekonaniami na temat choroby mo\u017ce pom\u00f3c w identyfikacji nieprawid\u0142owych reprezentacji. Nale\u017cy by\u0107 jednak ostro\u017cnym w podejmowaniu decyzji o pr\u00f3bie zmiany obrazu choroby u pacjent\u00f3w. Na przyk\u0142ad, u konkretnej osoby niezgodny z wiedz\u0105 medyczn\u0105 obraz choroby mo\u017ce by\u0107 u\u017cyteczny w \u0142agodzeniu niepokoju. Klinicysta powinien pami\u0119ta\u0107, \u017ce obraz choroby jest\u00a0 tylko cz\u0119\u015bci\u0105 szerszego, dynamicznego systemu samoregulacji, kt\u00f3ry obejmuje r\u00f3wnie\u017c zachowania i plany dzia\u0142ania oraz ocen\u0119 jego wynik\u00f3w, itd. St\u0105d, klinicysta powinien prawdopodobnie r\u00f3wnolegle bada\u0107 wszystkie te aspekty do\u015bwiadczenia i stanu pacjenta, a nast\u0119pnie okre\u015bli\u0107, we wsp\u00f3\u0142pracy z pacjentem, jak i w odniesieniu do kt\u00f3rych reprezentacji interweniowa\u0107. Z powodzeniem mo\u017cna stosowa\u0107 zar\u00f3wno <\/span>strategie interwencyjne typu “top-down” (tj. abstrakcyjne\/poznawcze), jak i “bottom-up” (tj. konkretne\/behawioralne)<\/span><\/a>. Cz\u0119sto r\u00f3wnie wa\u017cne jest zbadanie i om\u00f3wienie obrazu choroby cz\u0142onk\u00f3w rodziny – rodzic\u00f3w, wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conk\u00f3w i innych os\u00f3b bliskich, poniewa\u017c mog\u0105 one wp\u0142ywa\u0107 na reprezentacje i zachowanie pacjenta.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Zalecenia praktyczne\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/b><\/p>\n

1.<\/span>Oce\u0144 poznawcz\u0105 reprezentacj\u0119 choroby <\/b>– zrozum, w jaki spos\u00f3b pacjent nadaje sens swojemu stanowi zdrowia: pozw\u00f3l mu opowiedzie\u0107 swoj\u0105 histori\u0119 problemu zdrowotnego w\u0142asnymi s\u0142owami, nie w kategoriach medycznych, sonduj\u0105c w spos\u00f3b nieoceniaj\u0105cy, u\u017cywaj\u0105c pyta\u0144 otwartych lub rysunk\u00f3w. Mo\u017cna zapyta\u0107 partnera, innych cz\u0142onk\u00f3w rodziny lub opiekun\u00f3w o ich pogl\u0105dy (kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 od pogl\u0105d\u00f3w pacjenta i wp\u0142ywa\u0107 na udzielane przez nich wsparcie).<\/span><\/p>\n

2.<\/span>Oce\u0144 wyobra\u017cenia na temat leczenia <\/b>– pacjenci maj\u0105 w\u0142asne pogl\u0105dy dotycz\u0105ce samego leczenia – jego skuteczno\u015bci, korzy\u015bci, ryzyka z nim zwi\u0105zanego oraz konsekwencji, kt\u00f3re to cz\u0119sto <\/span>wp\u0142ywaj\u0105 na przestrzeganie zalece\u0144 lekarskich.<\/span><\/a><\/p>\n

3.<\/span>Zidentyfikuj niedok\u0142adne lub dysfunkcyjne elementy obrazu choroby lub “irracjonalne” przekonania, a tak\u017ce ich zwi\u0105zki z zachowaniem lub samopoczuciem.<\/b> Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce spos\u00f3b, w jaki pacjent rozumie sw\u00f3j stan, jest “psychologicznie poprawny”, tzn. ma dla niego sens. Tak wi\u0119c, obraz choroby mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 “niepe\u0142ny” dla ciebie, ale nie dla pacjenta.\u00a0<\/span><\/p>\n

4.<\/span>Pom\u00f3\u017c pacjentowi zmieni\u0107 jego obraz na chorob\u0119<\/b> – je\u015bli poznawcze reprezentacje choroby s\u0105 zwi\u0105zane z dysfunkcyjnymi zachowaniami lub zagra\u017caj\u0105 dobremu samopoczuciu w d\u0142u\u017cszej perspektywie, mo\u017cesz pom\u00f3c pacjentowi zmodyfikowa\u0107 je poprzez (a) dostarczenie dok\u0142adnych informacji, (b) u\u017cycie przyk\u0142ad\u00f3w innych pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 bardziej adaptacyjny obraz choroby (lub umo\u017cliwienie pacjentowi kontaktu z tak\u0105 osob\u0105 chor\u0105), (c) <\/span>u\u017cyj konkretnych technik interwencji<\/span><\/a>. Nawet <\/span>kr\u00f3tkie e-maile<\/span><\/a> mog\u0105 za\u0142atwi\u0107 spraw\u0119!\u00a0<\/span><\/p>\n

5.<\/span>Wspieraj pacjenta w tworzeniu funkcjonalnych plan\u00f3w dzia\u0142ania <\/b>zwi\u0105zanych z chorob\u0105, kt\u00f3re s\u0105 zgodne z jego (r\u00f3wnie funkcjonalnymi) poznawczymi reprezentacjami i istotne dla jego \u017cycia. Obraz choroby nie jest \u0142atwy do zmiany, szczeg\u00f3lnie w p\u00f3\u017aniejszych stadiach choroby. Dlatego czasami lepiej jest skupi\u0107 si\u0119 na zachowaniu ni\u017c na reprezentacjach.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Przet\u0142umaczone przez Zuzann\u0119 Kwiss\u0119-Gajewsk\u0105 i Ew\u0119 Gruszczy\u0144sk\u0105<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By Yael Benyamini, Tel Aviv University, Israel and Evangelos C. Karademas, University of Crete, Greece Anna and Mary are both healthy 45-year-old women, living in a large European city. Each of them knows several people who have contracted COVID-19 and […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2376,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[32,28,45,35],"tags":[],"class_list":["post-2360","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-assessment","category-communication","category-illness-representation","category-stress-and-coping"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"pl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","fi","sv","tr","uk"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"my":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"he":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ro":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2360","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2360"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2360\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4569,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2360\/revisions\/4569"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2376"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}