{"id":2277,"date":"2021-08-24T06:43:09","date_gmt":"2021-08-24T06:43:09","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=2277"},"modified":"2026-01-29T14:37:35","modified_gmt":"2026-01-29T14:37:35","slug":"how-new-insights-into-stress-can-help-calm-the-worried-mind","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2021\/08\/how-new-insights-into-stress-can-help-calm-the-worried-mind\/","title":{"rendered":"Jak nowe spojrzenie na stres mo\u017ce pom\u00f3c w uspokojeniu zmartwionego umys\u0142u"},"content":{"rendered":"

Bart Verkuil, Department of Clinical Psychology, Leiden University, The Netherlands and PEP Group, Noordwijk, The Netherlands.<\/strong><\/p>\n

“A co je\u015bli dostan\u0119 zaka\u017cenia i wyl\u0105duj\u0119 w szpitalu?” “Co b\u0119dzie, je\u015bli za kilka miesi\u0119cy nie b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 zap\u0142aci\u0107 rachunk\u00f3w?” “Jaki wp\u0142yw b\u0119dzie mia\u0142 lockdown na zdrowie moich dzieci?”<\/p>\n

Zagro\u017cenie ze strony koronawirusa ma ogromny wp\u0142yw na nasze \u017cycia. Aby okre\u015bli\u0107 niezb\u0119dne \u015brodki ostro\u017cno\u015bci oraz oszacowa\u0107 ryzyko, naukowcy wykorzystuj\u0105 modele statystyczne pozwalaj\u0105ce na uzyskanie obrazu rozprzestrzeniania si\u0119 wirusa. To z pewno\u015bci\u0105 pomaga w uzyskaniu kontroli nad sam\u0105 pandemi\u0105. Co ciekawe, my jako pojedyncze jednostki dzia\u0142amy podobnie do naukowc\u00f3w, ale w spos\u00f3b bardziej automatyczny. Nasze umys\u0142y mog\u0105 by\u0107 uwa\u017cane za “maszyny przewiduj\u0105ce”<\/a>, stale szacuj\u0105ce stopie\u0144 zagro\u017cenia zara\u017ceniem, utrat\u0105 pracy lub krytyk\u0105. Istniej\u0105 jednak du\u017ce r\u00f3\u017cnice w sposobie, w jaki ludzie szacuj\u0105 to ryzyko, a dla niekt\u00f3rych te szacunki prowadz\u0105 w efekcie do silnych zmartwie\u0144<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Co zatem sprawia, \u017ce niekt\u00f3rzy ludzie s\u0105 bardziej podatni na zmartwienia ni\u017c inni? Ostatnie spostrze\u017cenia teorii ewolucji sugeruj\u0105, \u017ce stres i martwienie si\u0119 s\u0105 w rzeczywisto\u015bci bardzo powszechnymi i logicznymi – a nawet podstawowymi i domy\u015blnymi – reakcjami na zagro\u017cenie. Przewiduj\u0105c przysz\u0142o\u015b\u0107, wszyscy sk\u0142aniamy si\u0119 ku ostro\u017cno\u015bci<\/a>. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce od najdawniejszych czas\u00f3w tylko ci, kt\u00f3rzy byli ostro\u017cni w obliczu oznak zagro\u017cenia, byli w stanie przetrwa\u0107 i przekaza\u0107 swoje geny nast\u0119pnym pokoleniom. W zwi\u0105zku z tym, zgodnie z niedawno zaproponowan\u0105 Teori\u0105 Stresu Uog\u00f3lnionego Niebezpiecze\u0144stwa (ang. Generalized Unsafety Theory of Stress<\/a>, <\/u>w skr\u00f3cie: GUTS), pytanie nie powinno brzmie\u0107 “dlaczego ludzie si\u0119 martwi\u0105?”, ale: “dlaczego niekt\u00f3rzy ludzie nie potrafi\u0105 wy\u0142\u0105czy\u0107 tej logicznej reakcji na zagro\u017cenie i niepewno\u015b\u0107<\/a>?”.<\/p>\n

Odpowied\u017a wydaje si\u0119 le\u017ce\u0107 w zdolno\u015bci do rozpoznawania sygna\u0142\u00f3w bezpiecze\u0144stwa. Tylko wtedy, gdy ludzie dostrzegaj\u0105 wyra\u017ane sygna\u0142y, \u017ce s\u0105 bezpieczni, zamartwianie si\u0119 zostanie wy\u0142\u0105czone. W naszych przewidywaniach dotycz\u0105cych antycypowanych zagro\u017ce\u0144 oceniamy sygna\u0142y zar\u00f3wno niebezpiecze\u0144stwa, jak i bezpiecze\u0144stwa, ale te ostatnie by\u0142y w du\u017cej mierze ignorowane przez dotychczasowe modele stresu. Nowa teoria, czyli GUTS, proponuje, \u017ce to w\u0142a\u015bnie postrzeganie bezpiecze\u0144stwa pozwala ludziom wy\u0142\u0105czy\u0107 zamartwianie si\u0119. Kiedy nie dostrzegamy bezpiecze\u0144stwa, b\u0119dziemy si\u0119 martwi\u0107. Badania neurobiologiczne rzeczywi\u015bcie wykazuj\u0105, \u017ce kiedy postrzegane jest bezpiecze\u0144stwo, kora przedczo\u0142owa zaczyna wyhamowywa\u0107 reakcj\u0119 stresow\u0105. Z tej perspektywy klinicy\u015bci powinni bra\u0107 pod uwag\u0119 poziom bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3rego pacjenci do\u015bwiadczaj\u0105 w swoim codziennym \u017cyciu. GUTS wskazuje na istnienie kilku \u017ar\u00f3de\u0142 bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n

Poziom poczucia bezpiecze\u0144stwa jest determinowany przede wszystkim przez proces uczenia si\u0119. Dorastaj\u0105c w bezpiecznym \u015brodowisku, ludzie stopniowo ucz\u0105 si\u0119, \u017ce ich \u015bwiat jest miejscem bezpiecznym, przewidywalnym i kontrolowanym (przynajmniej do pewnego stopnia). Ucz\u0105 si\u0119 tworzy\u0107 bliskie wi\u0119zi z innymi lud\u017ami, ucz\u0105 si\u0119, \u017ce inni mog\u0105 by\u0107 opieku\u0144czy, bezpieczni i przyja\u017ani. Jednak nie ka\u017cdy dorasta w tak bezpiecznym \u015brodowisku. Stresuj\u0105ce do\u015bwiadczenia w dzieci\u0144stwie wp\u0142ywaj\u0105 na poczucie bezpiecze\u0144stwa w \u015bwiecie i predysponuj\u0105 do zamartwiania si\u0119 w p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu<\/a>.<\/p>\n

Istniej\u0105 jednak r\u00f3wnie\u017c inne \u017ar\u00f3d\u0142a bezpiecze\u0144stwa<\/a>. Na przyk\u0142ad, bezpiecze\u0144stwo mo\u017ce pochodzi\u0107 z do\u015bwiadczania wspieraj\u0105cej sieci spo\u0142ecznej<\/a>. Cz\u0142owiek ewoluowa\u0142 \u017cyj\u0105c w grupach. A nasz system stresu jest silniej hamowany, gdy jeste\u015bmy z przyja\u017anie nastawionymi innymi ni\u017c gdy jeste\u015bmy sami. Wykazano r\u00f3wnie\u017c, \u017ce przytulenie si\u0119 zmniejsza nasz\u0105 r<\/a>eakcj\u0119 na stres.<\/p>\n

Inne \u017ar\u00f3d\u0142o bezpiecze\u0144stwa pochodzi z naszego w\u0142asnego cia\u0142a – jest to sprawno\u015b\u0107 fizyczna. Ludzie, kt\u00f3rzy s\u0105 bardziej aktywni, wykazuj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 odporno\u015b\u0107 na stres. Mog\u0105 po prostu do\u015bwiadcza\u0107 wi\u0119kszego poziomu bezpiecze\u0144stwa, poniewa\u017c \u0142atwiej im radzi\u0107 sobie z zagro\u017ceniami fizycznymi. Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, \u017ce w zamierzch\u0142ych czasach osoby mniej sprawne fizycznie musia\u0142y monitorowa\u0107 swoje otoczenie w poszukiwaniu drapie\u017cnik\u00f3w znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c ich sprawni i zdrowi r\u00f3wie\u015bnicy, kt\u00f3rzy w razie potrzeby byli w stanie po prostu szybciej uciec.<\/p>\n

Ostatnim \u017ar\u00f3d\u0142em bezpiecze\u0144stwa jest dost\u0119p do natury<\/a>. My, ludzie, ewoluowali\u015bmy w \u015brodowiskach naturalnych (a nie zurbanizowanych). Takie naturalne otoczenie mog\u0142o ewolucyjnie dostarcza\u0107 r\u00f3\u017cnych sygna\u0142\u00f3w bezpiecze\u0144stwa (kryj\u00f3wki, punkty obserwacyjne, informacje o drogach ucieczki).<\/p>\n

Sieci spo\u0142eczne, aktywno\u015b\u0107 fizyczna, kontakt z natur\u0105…. to w\u0142a\u015bnie te \u017ar\u00f3d\u0142a bezpiecze\u0144stwa zosta\u0142y naruszone w wyniku lockdownu na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n

Jako jeden z naukowc\u00f3w stoj\u0105cych za GUTS i zarazem praktykuj\u0105cy klinicznie psycholog mog\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce powy\u017csze spostrze\u017cenia zmieni\u0142y moj\u0105 prac\u0119 z zamartwiaj\u0105cymi si\u0119 pacjentami. Poza typowymi interwencjami poznawczo-behawioralnymi, takimi jak zapisywanie zmartwie\u0144 i poszukiwanie dowod\u00f3w na ich racjonalno\u015b\u0107, czy te\u017c anga\u017cowanie si\u0119 w praktykowanie uwa\u017cno\u015bci lub \u0107wiczenia relaksacyjne, GUTS podkre\u015bla kilka innych interesuj\u0105cych sposob\u00f3w radzenia sobie ze zmartwieniami.<\/p>\n

Zalecenia praktyczne:<\/strong><\/p>\n