{"id":2243,"date":"2021-07-14T14:02:35","date_gmt":"2021-07-14T14:02:35","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=2243"},"modified":"2025-11-04T14:10:04","modified_gmt":"2025-11-04T14:10:04","slug":"if-medicine-is-a-team-game-patients-should-play-too-a-psychological-perspective-on-patient-engagement","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2021\/07\/if-medicine-is-a-team-game-patients-should-play-too-a-psychological-perspective-on-patient-engagement\/","title":{"rendered":"Je\u015bli medycyna jest gr\u0105 zespo\u0142ow\u0105, to pacjenci te\u017c powinni w ni\u0105 gra\u0107: psychologiczne spojrzenie na zaanga\u017cowanie pacjent\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Graffigna, Universit\u00e0 Cattolica del Sacro Cuore, Italy<\/strong><\/p>\n

Pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia na wszystkich etapach \u015bwiadczenia us\u0142ug musz\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 i koordynowa\u0107 swoje wysi\u0142ki, aby system opieki zdrowotnej funkcjonowa\u0142y efektywnie. Innymi s\u0142owy, medycyna wymaga pracy zespo\u0142owej, by odnie\u015b\u0107 sukces. Je\u015bli zgadzamy si\u0119 z t\u0105 zasad\u0105, to – pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 metafor\u0105 sportow\u0105 – pacjent r\u00f3wnie\u017c powinien by\u0107 traktowany jako zawodnik dru\u017cyny!<\/p>\n

Koncepcja zaanga\u017cowania pacjenta uwzgl\u0119dnia odgrywanie przez niego specyficznej roli, co stanowi istotny element zwi\u0119kszania skuteczno\u015bci i trwa\u0142o\u015bci opieki zdrowotnej.<\/p>\n

<\/p>\n

Czym jest zaanga\u017cowanie pacjent\u00f3w?<\/p>\n

Zaanga\u017cowanie pacjent\u00f3w<\/a> to postrzeganie ludzi jako czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko “odbiorc\u00f3w opieki” i traktowanie ich jako kluczowych aktor\u00f3w w planowaniu i \u015bwiadczeniu us\u0142ug opieki zdrowotnej. Jest to proces, w kt\u00f3rym ludzie staj\u0105 si\u0119 aktywnie i autentycznie zaanga\u017cowani w definiowanie istotnych kwestii zwi\u0105zanych ze sprawowan\u0105 wobec nich opiek\u0105 zdrowotn\u0105. Obejmuje on podejmowanie decyzji dotycz\u0105cych czynnik\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na w\u0142asne \u017cycie, projektowanie i wdra\u017canie polityki zdrowotnej, planowanie, rozw\u00f3j i dostarczanie us\u0142ug oraz podejmowanie dzia\u0142a\u0144 w celu zmiany zachowa\u0144 i stylu \u017cycia. Psychologiczne postawy, motywacje, uczucia i gotowo\u015b\u0107 pacjent\u00f3w do zaanga\u017cowania si\u0119 w opiek\u0119 zdrowotn\u0105 maj\u0105 kluczowe znaczenie dla tego procesu.<\/p>\n

W 2017 r. nasza grupa zaproponowa\u0142a i naukowo dokona\u0142a walidacji psychospo\u0142ecznych podstawy diagnozowania i promowania zaanga\u017cowania pacjent\u00f3w: Model Zaanga\u017cowania Zdrowotnego Pacjent\u00f3w<\/a> (Patient Health Engagement Model<\/em>). Ta nowatorska, oparta na dowodach teoria psychologiczna ma na celu wyja\u015bnienie, w jaki spos\u00f3b zaanga\u017cowanie pacjenta rozwija si\u0119 z jego w\u0142asnej perspektywy. Wed\u0142ug \u00a0niej zaanga\u017cowanie zdrowotne pacjent\u00f3w jest to dynamicznym i ewoluuj\u0105cym procesem, dzi\u0119ki kt\u00f3remu ludzie mog\u0105 odzyska\u0107 zdolno\u015b\u0107 do realizacji osobistych plan\u00f3w i ukierunkowania aktywno\u015bci na cele – nawet je\u015bli \u017cyj\u0105 z chorob\u0105.<\/p>\n

Model ten k\u0142adzie nacisk na osobisty wyb\u00f3r pacjenta, kt\u00f3ry zmienia swoj\u0105 postaw\u0119 wobec systemu opieki zdrowotnej z biernego odbiorcy na partnera i wsp\u00f3\u0142pilota w korzystaniu z opieki zdrowotnej. Ta zmiana roli\u00a0 jest funkcj\u0105 dynamicznej ewolucji adaptacji i mo\u017cliwo\u015bci powrotu do poprzedniego stanu zdrowia przez pacjenta. Pe\u0142ne jego zaanga\u017cowanie wynika z szeregu emocjonalnych i motywacyjnych proces\u00f3w ukierunkowanych na zmian\u0119 obrazu w\u0142asnego stanu zdrowia oraz roli i to\u017csamo\u015bci pacjenta. Ma to kluczowe znaczenie dla podtrzymania przestrzegania przez pacjent\u00f3w zasad leczenia i samokontroli oraz dla skutecznego utrzymania zmian w zachowaniach i stylu \u017cycia.<\/p>\n

Model Zaanga\u017cowania Zdrowotnego Pacjenta obejmuje cztery fazy, a pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia mog\u0105 go wspiera\u0107 zaanga\u017cowanie na ka\u017cdym etapie.<\/p>\n

Faza 1: Zamroczenie. W tej fazie pacjenci do\u015bwiadczaj\u0105 poczucia psychologicznej bezbronno\u015bci zwi\u0105zanej z krytycznym wydarzeniem, zwykle diagnoz\u0105 choroby. Pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia powinni zapewni\u0107 pacjentom wsparcie emocjonalne, aby pom\u00f3c im przystosowa\u0107 si\u0119 do nowej sytuacji zdrowotnej. Nale\u017cy skoncentrowa\u0107 si\u0119 na pomocy pacjentom w rozwini\u0119ciu poczucia sprawstwa i kontroli w odniesieniu do ich choroby. Innymi s\u0142owy, pacjenci mog\u0105 by\u0107 wspierani w tym, by mogli poczu\u0107, \u017ce ich dzia\u0142ania mog\u0105 prowadzi\u0107 do skutecznego zarz\u0105dzania zdrowiem.<\/p>\n

Faza 2: Pobudzenie. W tej fazie pacjenci maj\u0105 pocz\u0105tkow\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 swojego stanu zdrowia, ale nadal posiadaj\u0105 jedynie powierzchown\u0105 wiedz\u0119 na temat tego, jak sobie z nim skutecznie radzi\u0107. Na tym etapie pacjenci cz\u0119sto rezygnuj\u0105 z udzia\u0142u w procesie opieki. W\u00f3wczas personel medyczny jest pacjent\u00f3w kluczowymi punktem odniesienia. Musi r\u00f3wnie\u017c wspiera\u0107 pacjent\u00f3w w zarz\u0105dzaniu ich chorob\u0105 i radzeniu sobie z ni\u0105, zapobiegaj\u0105c w ten spos\u00f3b porzucaniu opieki.<\/p>\n

Faza 3: Przywi\u0105zanie. W tej fazie pacjenci w wystarczaj\u0105cym stopniu zaakceptowali swoj\u0105 chorob\u0119 i radz\u0105 sobie ze stresem, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 na pocz\u0105tku choroby. Pracownicy opieki zdrowotnej mog\u0105 wspiera\u0107 pacjent\u00f3w poprzez pomoc w utrzymaniu adaptacyjnych zachowa\u0144 zdrowotnych, nawet w sytuacjach stresowych lub nietypowych.<\/p>\n

Faza 4: Projekt Eudajmonistyczny. W tej ostatniej fazie pacjenci staj\u0105 si\u0119 w pe\u0142ni \u015bwiadomi swojej choroby i jej konsekwencji. Zmienili nawyki \u017cyciowe zgodnie z wymaganiami terapeutycznymi i staj\u0105 si\u0119 aktywnymi podmiotami w osi\u0105ganiu pozytywnej i satysfakcjonuj\u0105cej jako\u015bci \u017cycia, pomimo \u017cycia z chorob\u0105 przewlek\u0142\u0105. Na tym etapie lekarze s\u0105 uwa\u017cani za wiarygodnych sprzymierze\u0144c\u00f3w, a pacjenci powinni by\u0107 wspierani w postrzeganiu siebie jako aktywnych cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142u opieki.<\/p>\n

Przej\u015bcie od postawy pasywnej do regularnych i skutecznych, aktywnych zachowa\u0144 w zarz\u0105dzaniu zdrowiem opiera si\u0119 na z\u0142o\u017conym procesie tworzenia znacze\u0144 i kszta\u0142towania w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. Subiektywne, a czasem irracjonalne postrzeganie siebie przez jednostki oraz swoiste soczewki, przez kt\u00f3re oceniaj\u0105 jako\u015b\u0107 swojego \u017cycia, s\u0105 – naszym zdaniem – fundamentalne dla umo\u017cliwienia procesu zaanga\u017cowania. Pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia mog\u0105 zatem w\u0142\u0105czy\u0107 te spostrze\u017cenia do swoich w\u0142asnych modeli zaanga\u017cowania zdrowotnego.<\/p>\n

Wykazano, \u017ce proponowany model zaanga\u017cowania zdrowotnego pacjenta pozwala przewidzie\u0107 poziom przestrzegania zalece\u0144 lekarskich<\/a> przez pacjent\u00f3w oraz ich zdolno\u015b\u0107 do samokontroli. Przyj\u0119cie psychospo\u0142ecznej perspektywy do definiowania i mierzenia zaanga\u017cowania pacjenta umo\u017cliwia znacznie wi\u0119ksze rozumienie tego, w jaki spos\u00f3b ludzie decyduj\u0105 si\u0119 zmieni\u0107 swoj\u0105 rol\u0119 w procesie opieki zdrowotnej na rzecz wi\u0119kszego zaanga\u017cowania w ni\u0105.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, poczucie emocjonalnej kontroli nad chorob\u0105 i opiek\u0105 odgrywa zasadnicz\u0105 rol\u0119 w tym, jak pacjenci dobrze radz\u0105 sobie z chorob\u0105. Im lepiej te emocje i role s\u0105 rozumiane, tym wi\u0119ksza szansa na efektywne zaanga\u017cowanie pacjent\u00f3w w opiek\u0119 zdrowotn\u0105. Pracownicy opieki zdrowotnej maj\u0105 do odegrania kluczow\u0105 rol\u0119 w ka\u017cdym z tych etap\u00f3w, od diagnozy do stania si\u0119 w pe\u0142ni \u015bwiadom\u0105 i zaanga\u017cowan\u0105 osob\u0105, aktywnie uczestnicz\u0105c\u0105 we w\u0142asnej opiece zdrowotnej.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Praktyczne <\/strong>wskaz\u00f3wki <\/strong><\/p>\n