{"id":222,"date":"2016-12-19T11:33:37","date_gmt":"2016-12-19T11:33:37","guid":{"rendered":"http:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=222"},"modified":"2025-11-04T14:50:11","modified_gmt":"2025-11-04T14:50:11","slug":"does-money-really-change-everything-using-financial-incentives-and-disincentives-to-change-health-behaviours","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2016\/12\/does-money-really-change-everything-using-financial-incentives-and-disincentives-to-change-health-behaviours\/","title":{"rendered":"Czy pieni\u0105dze rzeczywi\u015bcie mog\u0105 zmieni\u0107 wszystko? U\u017cycie pieni\u0119dzy jako sposobu zach\u0119cania i zniech\u0119cania do zmiany zachowa\u0144 zdrowotnych."},"content":{"rendered":"

Jean Adams, <\/em>Centre for Diet & Activity Research<\/em><\/a>, University of Cambridge<\/em><\/strong><\/p>\n

Od pa\u017adziernika 2015, w Anglii wesz\u0142y nowe przepisy nakazuj\u0105ce pobieranie od du\u017cej cz\u0119\u015bci klient\u00f3w detalicznych op\u0142aty w wysoko\u015bci 5 pens\u00f3w (25 gr) za \u201ejednorazowe u\u017cycie plastikowej torby na zakupy\u201d – siatek, kt\u00f3re dostaje si\u0119 w supermarketach, by donie\u015b\u0107 swoje zakupy do domu. Uzyskiwane w ten spos\u00f3b \u015brodki przekazywane s\u0105 na szczytny cel. W pierwszych 6 miesi\u0105cach dzia\u0142ania przepis\u00f3w, ich zu\u017cycie w najwi\u0119kszych sieciach supermarket\u00f3w spad\u0142o o ponad 90% (to 7 mld toreb mniej!), a doch\u00f3d z ich zakupu wyni\u00f3s\u0142 ponad 29 milion\u00f3w funt\u00f3w brytyjskich (ponad 145 mln z\u0142otych). Czytaj\u0105c te doniesienia, trudno nie doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce ponoszenie ma\u0142ych koszt\u00f3w finansowych mo\u017ce mie\u0107 du\u017cy wp\u0142yw na nasze zachowanie.<\/p>\n

<\/p>\n

Czy stosowanie zach\u0119t finansowych w promowaniu zachowa\u0144 zdrowotnych naprawd\u0119 dzia\u0142a? <\/strong><\/p>\n

Jak jest ze stosowaniem zach\u0119t i obci\u0105\u017ce\u0144 finansowych w prowadzonym na du\u017c\u0105 skal\u0119 procesie zmiany zachowa\u0144 zdrowotnych? Pomys\u0142 na wykorzystywania pieni\u0119dzy w promowaniu aktywno\u015bci zdrowotnej zyskuje na popularno\u015bci. Cz\u0119\u015b\u0107 kraj\u00f3w w Centralnej i Po\u0142udniowej Ameryce wprowadzi\u0142a programy spo\u0142eczne oparte na stosowaniu zach\u0119t finansowych, maj\u0105cych nak\u0142oni\u0107 matki do korzystania z opieki przedporodowej, szczepienia swoich dzieci oraz wysy\u0142ania ich do szko\u0142y. Kobiety obj\u0119te tym programem otrzymywa\u0142y rz\u0105dowe dofinansowanie za ka\u017cde promowane przez ten program zachowanie, kt\u00f3re podj\u0119\u0142y. Jest to niew\u0105tpliwie interesuj\u0105cy dow\u00f3d na to, \u017ce stosowanie zach\u0119t finansowych w programach spo\u0142ecznych mo\u017ce pozytywnie wp\u0142yn\u0105\u0107 na zdrowie dzieci z kraj\u00f3w o niskich i \u015brednich dochodach<\/p>\n

Proces wdra\u017cania pomys\u0142u \u201efinansowej marchewki\u201d w programach spo\u0142ecznych promuj\u0105cych zachowania zdrowotne w pa\u0144stwach o wysokich dochodach przebiega znacznie wolniej. Obiecuj\u0105ce w tym kontek\u015bcie s\u0105 stale przybywaj\u0105ce solidne dowody naukowe i pojawienie si\u0119 dw\u00f3ch wnikliwych przegl\u0105d\u00f3w literatury z tego obszaru, potwierdzaj\u0105cych efektywno\u015b\u0107 program\u00f3w opartych stosowaniu zach\u0119t finansowych. Okazuje si\u0119, \u017ce ich skuteczno\u015b\u0107, mo\u017ce utrzymywa\u0107 si\u0119 jeszcze jaki\u015b czas od zaprzestania stosowania gratyfikacji pieni\u0119\u017cnych. Co wa\u017cne, niewiele dowod\u00f3w \u015bwiadczy o os\u0142abianiu przez zach\u0119ty finansowe \u201ewewn\u0119trznej motywacji\u201d do anga\u017cowania si\u0119 w zachowania prozdrowotne. Dodatkowo, podkre\u015bla si\u0119 tak\u017ce pozytywny wp\u0142yw stosowania tego typu bod\u017ac\u00f3w w pracy nad bardziej \u201ez\u0142o\u017conymi\u201d zachowaniami antyzdrowotnymi, trudnymi do zmiany, jakim jest m.in. rzucanie palenia.<\/p>\n

Dlaczego zatem zach\u0119ty finansowe s\u0105 tak rzadko stosowane w praktyce? <\/strong><\/p>\n

Podczas gdy stosowanie zach\u0119t finansowych w promowaniu zachowa\u0144 zdrowotnych wydaje si\u0119 by\u0107 skuteczne w teorii, pos\u0142ugiwanie si\u0119 nimi w praktyce mo\u017ce mo\u017ce by\u0107 bardziej skomplikowane. By osi\u0105gn\u0105\u0107 sukces w stosowaniu interwencji opartych na uzyskiwaniu korzy\u015bci finansowych, wszyscy, od decydent\u00f3w odpowiedzialnych za tworzenie program\u00f3w spo\u0142ecznych, przez pracownik\u00f3w je realizuj\u0105cych, po beneficjent\u00f3w tych program\u00f3w, musz\u0105 zgadza\u0107 si\u0119 z jego zasadnicz\u0105 ide\u0105. Kiedy rozmawiamy z lud\u017ami o przekazywaniu zach\u0119t finansowych za zaprzestanie palenia papieros\u00f3w, podejmowanie regularnej aktywno\u015bci fizycznej, szczepieniu si\u0119 i przychodzeniu na rutynowe badania przesiewowe w kierunku nowotwor\u00f3w, niejednokrotnie spotykamy si\u0119 z negatywnymi reakcjami. Og\u00f3lnie panuje zgoda co do tego, \u017ce gratyfikacje finansowe mog\u0105 anga\u017cowa\u0107 ludzi w aktywno\u015b\u0107 zdrowotn\u0105. Jednak wydaje si\u0119, \u017ce silniejsze jest jednak poczucie, \u017ce zach\u0119ta finansowa jest niesprawiedliwa wobec ludzi, kt\u00f3rzy \u201ezachowuj\u0105 si\u0119 w spos\u00f3b w\u0142a\u015bciwy\u201d bez p\u0142acenia im za to. Niepok\u00f3j budzi r\u00f3wnie\u017c kwestia mo\u017cliwych oszustw i gier, jakie ludzie mog\u0105 prowadzi\u0107 z systemem, by uzyska\u0107 pieni\u0105dze bez podejmowania zachowania zdrowotnego. Dodatkowo, aktualne warunki ekonomiczne mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na og\u00f3lne poczucie w spo\u0142ecze\u0144stwie, \u017ce dawanie pieni\u0119dzy nie mo\u017ce by\u0107 op\u0142acalne, nie ma na to \u015brodk\u00f3w, a ostatecznie, \u017ce gratyfikacja mo\u017ce dotyczy\u0107 ma\u0142ych kwot. Istnieje r\u00f3wnie\u017c obawa, \u017ce beneficjenci program\u00f3w mog\u0105 spo\u017cytkowa\u0107 otrzymane pieni\u0105dze na niezdrowe produkty. Decydenci odpowiedzialni za tworzenie program\u00f3w spo\u0142ecznych obawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce bezpo\u015brednie zach\u0119ty finansowe nie rozwi\u0105\u017c\u0105 kwestii szerszych uwarunkowa\u0144 zachowa\u0144 antyzdrowotnych, a argumenty za ich stosowaniem b\u0119d\u0105 trudne do wyja\u015bnienia politykom i mediom.<\/p>\n

We wszystkich przeprowadzonych przez nas badaniach jako\u015bciowych opartych na prowadzeniu wywiad\u00f3w z respondentami, uczestnicy ch\u0119tnie dzielili si\u0119 alternatywnymi pomys\u0142ami na popraw\u0119 zachowa\u0144 zdrowotnych- szczeg\u00f3lnie poprzez edukacj\u0119 i informowanie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce stosowanie finansowej zach\u0119ty nie jest tak oczywistym rozwi\u0105zaniem dla wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b. W rozmowach z badaczami wskazywa\u0142y one na inne mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3re powinny by\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci wykorzystane.<\/p>\n

Co ciekawe, uzyskali\u015bmy zupe\u0142nie inne wyniki w prowadzonych przez nas w internecie anonimowych badaniach kwestionariuszowych. Dwukrotnie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ludzie uwa\u017caj\u0105 programy promuj\u0105ce zachowania zdrowotne oparte na stosowaniu zach\u0119t finansowych, za znacznie bardziej atrakcyjne ni\u017c programy bez tej\u017ce gratyfikacji. Mo\u017ce to anonimowo\u015b\u0107 ankiet internetowych ujawni\u0142a merkantyln\u0105 motywacj\u0119 uczestnik\u00f3w badania? Z pewno\u015bci\u0105, mo\u017cemy przypuszcza\u0107, \u017ce efekt \u201eaprobaty spo\u0142ecznej\u201dm\u00f3g\u0142 wp\u0142yn\u0105\u0107 na to, jakie przekonania na temat zach\u0119t finansowych ludzie ujawnili w rozmowach z badaczem, uznaj\u0105c je za spo\u0142ecznie akceptowane. Zapewne, zar\u00f3wno kontekst sytuacyjny, jak i kulturowy mog\u0105 kszta\u0142towa\u0107 te przekonania, co potwierdzaj\u0105 pewne dowody. Spo\u0142eczne dofinansowanie zachowa\u0144 zdrowotnych jest bardziej akceptowane w Stanach Zjednoczonych ni\u017c w Wielkiej Brytanii, czego przyczyn\u0119 upatruje si\u0119 w naturalnym \u0142\u0105czeniu opieki zdrowotnej z pieni\u0119dzmi w tym pierwszym kraju w por\u00f3wnaniu z Wielk\u0105 Brytani\u0105 (w kt\u00f3rej obowi\u0105zuje pa\u0144stwowy system opieki zdrowotnej).<\/p>\n

Praktyczne wskaz\u00f3wki <\/strong><\/p>\n

Stosowanie finansowej zach\u0119ty mo\u017ce by\u0107 pomocne w zmianie zachowa\u0144 zdrowotnych, pod warunkiem, \u017ce tego typu rozwi\u0105zanie jest powszechnie spo\u0142ecznie akceptowane. Ka\u017cdy program promuj\u0105cy zachowania zdrowotne w oparciu o zach\u0119t\u0119 finansow\u0105 powinien uwzgl\u0119dnia\u0107 obawy ludzi zwi\u0105zanych z tym rodzajem oddzia\u0142ywania. Mo\u017cna to zrobi\u0107 poprzez:<\/p>\n