{"id":1932,"date":"2021-01-22T11:10:15","date_gmt":"2021-01-22T11:10:15","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=1932"},"modified":"2025-11-04T14:12:47","modified_gmt":"2025-11-04T14:12:47","slug":"to-eat-or-not-to-eat-that-is-the-question-how-can-health-psychology-practitioners-help-people-manage-food-safety","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2021\/01\/to-eat-or-not-to-eat-that-is-the-question-how-can-health-psychology-practitioners-help-people-manage-food-safety\/","title":{"rendered":"Je\u015b\u0107 albo nie je\u015b\u0107, oto jest pytanie: W jaki spos\u00f3b psychologowie zdrowia mog\u0105 pom\u00f3c zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo \u017cywno\u015bci"},"content":{"rendered":"

Barbara Mullan, Curtin University, Australia<\/strong><\/p>\n

Skala problemu<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdego roku na \u015bwiecie jedna na 10 os\u00f3b (oko\u0142o 600 milion\u00f3w ludzi) choruje po spo\u017cyciu ska\u017conej \u017cywno\u015bci, a a\u017c 420 000 z tego powodu umiera<\/a>. Istniej\u0105 ogromne r\u00f3\u017cnice geograficzne pomi\u0119dzy miejscami wyst\u0119powania <\/a>tych przypadk\u00f3w, przy czym najwi\u0119ksze obci\u0105\u017cenie chorobami przenoszonymi drog\u0105 pokarmow\u0105 wyst\u0119puje w Afryce, Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej i wschodniej cz\u0119\u015bci basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego (wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w na temat obci\u0105\u017cenia chorobami przenoszonymi drog\u0105 pokarmow\u0105 w poszczeg\u00f3lnych regionach mo\u017cna znale\u017a\u0107 tutaj<\/a>). Poza r\u00f3\u017cnicami geograficznymi wskazuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na ogromne r\u00f3\u017cnice w rodzajach czynnik\u00f3w odpowiedzialnych za wywo\u0142anie tego typu chor\u00f3b (np. wirusy, bakterie, paso\u017cyty).<\/p>\n

<\/p>\n

W \u0142a\u0144cuchu bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci istnieje wiele ogniw na drodze “od producenta do talerza”. Z jednej strony podejmuje si\u0119 szereg dzia\u0142a\u0144, aby pom\u00f3c rolnikom, przemys\u0142owi i restauracjom w zarz\u0105dzaniu bezpiecze\u0144stwem \u017cywno\u015bci, z drugiej – cz\u0119sto pomija si\u0119 zaanga\u017cowanie samych konsument\u00f3w. Praktyki bezpiecznego obchodzenia si\u0119 z \u017cywno\u015bci\u0105 przez konsument\u00f3w maj\u0105 znaczenie zasadnicze, poniewa\u017c stanowi\u0105 ostatni etap zapobiegania chorobom przenoszonym przez \u017cywno\u015b\u0107. Szacunki dotycz\u0105ce odsetka zatru\u0107 pokarmowych w wyniku bezpo\u015bredniego post\u0119powania z \u017cywno\u015bci\u0105 w domu konsumenta s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane i wynosz\u0105 od 11 do 87%. Specjali\u015bci z zakresu psychologii zdrowia mog\u0105 zatem wiele zrobi\u0107, by pom\u00f3c konsumentom zminimalizowa\u0107 ryzyko zatrucia pokarmowego.<\/p>\n

Okoliczno\u015bci przyczyniaj\u0105ce si\u0119 do powstawania ognisk zatru\u0107 pokarmowych s\u0105 r\u00f3\u017cne, ale \u015awiatowa Organizacja Zdrowia WHO sformu\u0142owa\u0142a pi\u0119\u0107 uniwersalnych wytycznych, kt\u00f3re maj\u0105 na celu zapewnienie bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci. S\u0105 one nast\u0119puj\u0105ce:<\/p>\n

    \n
  1. Utrzymywa\u0107 r\u0119ce i naczynia w czysto\u015bci.<\/li>\n
  2. Oddzieli\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 surow\u0105 od gotowanej (w szczeg\u00f3lno\u015bci podczas powrotu z rynku\/sklepu oraz przy przechowywaniu w lod\u00f3wce).<\/li>\n
  3. Dok\u0142adnie gotowa\u0107 jedzenie.<\/li>\n
  4. Przechowywa\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 w bezpiecznych temperaturach (tzn. utrzymywa\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 gor\u0105c\u0105 gor\u0105c\u0105, a zimn\u0105 zimn\u0105).<\/li>\n
  5. Stosowa\u0107 bezpieczn\u0105 wod\u0119 i surowce wyj\u015bciowe.<\/li>\n<\/ol>\n

    \u00a0<\/strong><\/p>\n

    Przewidywanie zachowa\u0144 konsument\u00f3w<\/strong><\/p>\n

    Wczesne badania nad rol\u0105 samego konsumenta koncentrowa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na jego wiedzy. Jednak rezultaty systematycznego przegl\u0105du bada\u0144 naukowych wykaza\u0142y, \u017ce posiadanie wiedzy wcale nie musi prowadzi\u0107 do bezpiecznego post\u0119powania z \u017cywno\u015bci\u0105. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c innych zachowa\u0144 zdrowotnych. Wiedza jednak pozostaje czynnikiem koniecznym, nawet je\u015bli nie wystarczaj\u0105cym, do zmiany zachowania, poniewa\u017c pomaga w zrozumieniu “jak” i “dlaczego” podj\u0105\u0107 dane zachowanie.<\/p>\n

    Aby lepiej zrozumie\u0107, jakie inne czynniki mog\u0105 pom\u00f3c konsumentom w bezpiecznym obchodzeniu si\u0119 z \u017cywno\u015bci\u0105, naukowcy pos\u0142u\u017cyli si\u0119 r\u00f3\u017cnymi teoriami, g\u0142\u00f3wnie z obszaru psychologii. Obejmowa\u0142y one teori\u0119 planowanego zachowania, teori\u0119 wspomagania mo\u00adtywacji oraz model przekona\u0144 zdrowotnych. Niedawny przegl\u0105d bada\u0144 opartych na tych teoriach wykaza\u0142, \u017ce intencje, normy spo\u0142eczne, poczucie w\u0142asnej skuteczno\u015bci i nawyki istotnie wi\u0105za\u0142y si\u0119 z bezpiecznym obchodzeniem si\u0119 z \u017cywno\u015bci\u0105, co doprowadzi\u0142o do konkluzji, \u017ce interwencje oparte na tych konstruktach by\u0142yby prawdopodobnie skuteczne w poprawie zachowa\u0144 dotycz\u0105cych bezpiecznego obchodzenia si\u0119 z \u017cywno\u015bci\u0105.<\/p>\n

    Interwencje w zakresie higieny \u017cywno\u015bci<\/strong><\/p>\n

    Inny szeroki przegl\u0105d wynik\u00f3w bada\u0144 wykaza\u0142 skuteczno\u015b\u0107 interwencji edukacyjnych w poprawie bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci w domu. Istniej\u0105 jednak r\u00f3wnie\u017c inne efektywne oddzia\u0142ywania, ukierunkowane na konstrukty psychospo\u0142eczne, nie tylko na edukacj\u0119 konsument\u00f3w. Na przyk\u0142ad jedna z interwencji oparta na teorii planowanego zachowania okaza\u0142a si\u0119 skuteczna w zmianie post\u0119powania z \u017cywno\u015bci\u0105. Polega\u0142a ona na dostarczaniu\u00a0 studentom studi\u00f3w licencjackich informacji na temat bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci oraz\u00a0 u\u017cytecznych strategii post\u0119powania, takich jak tworzenie konkretnych plan\u00f3w i rozpoznawania\u00a0 barier, co mia\u0142o wzmocni\u0107 intencj\u0119 i postrzegan\u0105 kontrol\u0119 zachowania (tj. pewno\u015b\u0107 zaanga\u017cowania si\u0119 w dane zachowanie). Interwencja przyczyni\u0142a si\u0119 do zwi\u0119kszenia zar\u00f3wno kontroli postrzeganego zachowania, jak i bezpiecznego obchodzenia si\u0119 z \u017cywno\u015bci\u0105. Wyniki sugeruj\u0105 zatem, \u017ce mo\u017cna pom\u00f3c klientom poprzez edukacj\u0119 oraz stosowanie zach\u0119t do tworzenia konkretnych plan\u00f3w dotycz\u0105cych obchodzenia si\u0119 z produktami spo\u017cywczymi (np. wprowadzenie osobnych desek do krojenia mi\u0119sa lub warzyw).<\/p>\n

    Kolejna udana interwencja by\u0142a oparta na teorii nawyk\u00f3w. Plakat informacyjny (tj. wskaz\u00f3wka) i systematyczne przypominanie o podj\u0119ciu zachowania co trzy lub pi\u0119\u0107 dni pomog\u0142y studentom wykszta\u0142ci\u0107 nawyk dezynfekcji w kuchence mikrofalowej \u015bciereczek do mycia naczy\u0144. To zachowanie znacznie wzros\u0142o w ci\u0105gu trzytygodniowego okresu interwencji i utrzymywa\u0142o si\u0119 po dalszych trzech tygodniach od jej zako\u0144czenia. Powy\u017csze wyniki sugeruj\u0105, \u017ce przekazywanie klientom informacji na temat bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci jest przydatne, podobnie jak pomoc w kszta\u0142towaniu nawyk\u00f3w dotycz\u0105cych poszczeg\u00f3lnych zachowa\u0144 (np. zach\u0119canie do umieszczania w telefonach przypomnie\u0144 o konieczno\u015bci cotygodniowej dezynfekcji \u015bciereczki do mycia naczy\u0144).<\/p>\n

    Podsumowuj\u0105c, powy\u017csze badania wskazuj\u0105, \u017ce praktycy psychologii zdrowia wiele mog\u0105 zrobi\u0107, aby pom\u00f3c klientom w anga\u017cowaniu si\u0119 w istotne dla zdrowia zachowania. Obejmuje to edukowanie na temat bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci, wzmacnianie poczucia pewno\u015bci do zdolno\u015bci anga\u017cowania si\u0119 w te zachowania, jak r\u00f3wnie\u017c pomaganie w budowaniu nawyk\u00f3w.<\/p>\n

    Ko\u0144cz\u0105c trzeba zauwa\u017cy\u0107, i\u017c podczas gdy wszyscy konsumenci s\u0105 nara\u017ceni na ryzyko zachorowania na choroby przenoszone drog\u0105 pokarmow\u0105, oko\u0142o 25% populacji znajduje si\u0119 w grupie wysokiego ryzyka, w tym kobiety w ci\u0105\u017cy, dzieci poni\u017cej 5 roku \u017cycia, osoby starsze i osoby z os\u0142abionym uk\u0142adem odporno\u015bciowym. Dlatego te\u017c wa\u017cne jest, aby praktycy\u00a0 psychologii zdrowia dostrzegali szczeg\u00f3lne mo\u017cliwo\u015bci zastosowania interwencji przedstawionych wy\u017cej, np. w przypadku os\u00f3b cierpi\u0105cych na przewlek\u0142e schorzenia, rodzic\u00f3w lub senior\u00f3w, a tak\u017ce kobiet planuj\u0105cych zaj\u015bcie w ci\u0105\u017c\u0119.<\/p>\n

     <\/p>\n

    Zalecenia praktyczne<\/strong><\/p>\n

      \n
    • Edukuj ludzi, \u017ce bezpiecze\u0144stwo \u017cywno\u015bci zaczyna si\u0119 w domu, a wa\u017cnymi czynnikami dla adekwatnych zachowa\u0144 s\u0105 intencje, normy spo\u0142eczne, poczucie w\u0142asnej skuteczno\u015bci i nawyki.<\/li>\n
    • Nie lekcewa\u017c roli wiedzy. Wykorzystaj krajowe i \u015bwiatowe zasoby do edukowania konsument\u00f3w na temat znaczenia zachowa\u0144 zwi\u0105zanych z bezpiecze\u0144stwem \u017cywno\u015bci; po uzyskaniu tych informacji znacznie \u0142atwiej wdro\u017cy\u0107 proste zachowania.<\/li>\n
    • Podkre\u015blaj znaczenie bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci poprzez akcentowanie tego, jak bezpieczne gotowanie i post\u0119powanie z \u017cywno\u015bci\u0105 mo\u017ce przek\u0142ada\u0107 si\u0119 na zdrowie i minimalizowa\u0107 ryzyko zatrucia pokarmowego u klient\u00f3w i ich bliskich.<\/li>\n
    • Podkre\u015blaj zar\u00f3wno procesy racjonalne (np. intencje), jak i automatyczne (np. nawyki). Aby pom\u00f3c w budowaniu nawyk\u00f3w zwi\u0105zanych z bezpiecze\u0144stwem \u017cywno\u015bci, zacznij od strategii motywacyjnych, takich jak wyznaczanie cel\u00f3w i planowanie, a nast\u0119pnie zach\u0119caj do stosowania ro\u017cnego rodzaju podpowiedzi (np. plakat\u00f3w i przypomnie\u0144).<\/li>\n<\/ul>\n

      [przet\u0142umaczone przez Zuzann\u0119 Kwiss\u0119-Gajewsk\u0105 i Ew\u0119 Gruszczy\u0144sk\u0105]<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      By Barbara Mullan, Curtin University, Australia Extent of the problem Every year, one in 10 people worldwide (approximately 600 million people) become ill after eating contaminated food, and as many as 420,000 people die. There are vast geographical differences in […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1958,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[9,24],"tags":[],"class_list":["post-1932","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-habit","category-self-regulation"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"pl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","fi","sv","tr","uk"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"my":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"he":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ro":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1932","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1932"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1932\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4579,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1932\/revisions\/4579"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1932"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1932"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1932"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}