{"id":1299,"date":"2019-05-29T17:21:29","date_gmt":"2019-05-29T17:21:29","guid":{"rendered":"http:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=1299"},"modified":"2026-03-27T07:50:48","modified_gmt":"2026-03-27T07:50:48","slug":"telling-stories-about-caring-for-others","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/2019\/05\/telling-stories-about-caring-for-others\/","title":{"rendered":"Opowiadanie historii o opiece nad innymi"},"content":{"rendered":"<p>I<strong>rina Todorova, Health Psychology Research Center, Sofia, Bu\u0142garia<\/strong><\/p>\n<p>Dbanie o starzej\u0105cych si\u0119 bliskich, kt\u00f3rzy mog\u0105 by\u0107 s\u0142abej kondycji zdrowotnej, bywa trudnym i skomplikowanym do\u015bwiadczeniem, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie \u017ar\u00f3d\u0142em satysfakcji jak i frustracji. Post\u0119p w naukach medycznych pomaga ludziom \u017cy\u0107 d\u0142u\u017cej, zdrowiej, a w niekt\u00f3rych przypadkach, spowalnia spadek zdolno\u015bci poznawczych, kt\u00f3ry cz\u0119sto przychodzi z wiekiem. Spos\u00f3b, w jaki bliscy opiekuj\u0105 si\u0119 starszymi cz\u0142onkami rodziny, jak i r\u00f3wnie\u017c postawa wobec starzenia si\u0119, demencji i opieki r\u00f3\u017cni si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od kultury. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi starzeje si\u0119 w domu, pozostaj\u0105c cz\u0142onkiem spo\u0142eczno\u015bci, co przynosi korzy\u015bci psychospo\u0142eczne im, \u00a0jak i m\u0142odszym pokoleniom rodziny. Z drugiej za\u015b strony, opiece nad osob\u0105 starsz\u0105 towarzyszy wysi\u0142ek fizyczny, obci\u0105\u017cenie psychiczne, smutek zwi\u0105zany z ci\u0105g\u0142ymi stratami i ewentualnymi trudno\u015bciami finansowymi.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Celem narracyjnej psychologii zdrowia jest zrozumienie do\u015bwiadcze\u0144 (tak\u017ce codziennych) zwi\u0105zanych ze zdrowiem, chorob\u0105 i towarzysz\u0105cych im zmian to\u017csamo\u015bci oraz nadawanych im znacze\u0144,\u00a0 pojawiaj\u0105cych si\u0119 w opowiadanych historiach. Poprzez narracje ludzie mog\u0105 zrozumie\u0107 nieoczekiwane &#8220;biograficzne zak\u0142\u00f3cenia&#8221; i powi\u0105za\u0107 w\u0142asn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107, tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107, a tak\u017ce ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 zmieniaj\u0105cej si\u0119 to\u017csamo\u015bci i zwi\u0105zk\u00f3w z innymi. \u0141\u0105cz\u0105c poszczeg\u00f3lne wydarzenia w p\u0142yn\u0105c\u0105 histori\u0119, ludzie tworz\u0105 wyja\u015bnienia tego, co si\u0119 zdarzy\u0142o, okre\u015blaj\u0105, jakie mia\u0142o to znaczenie i kim si\u0119 stali w wyniku tych do\u015bwiadcze\u0144.<\/p>\n<p>Jak zaobserwowali\u015bmy w naszych badaniach dotycz\u0105cych sprawowania opieki nad bliskimi, narracje pozwalaj\u0105 opiekunom zrozumie\u0107, w jaki spos\u00f3b zmienia si\u0119 charakter ich zwi\u0105zku z blisk\u0105 osob\u0105. Narracyjna psychologia zdrowia podkre\u015bla, \u017ce historie maj\u0105 wiele poziom\u00f3w, takich jak poziom indywidualny, spo\u0142eczny i kulturowy, co mo\u017ce wyja\u015bni\u0107 rozbie\u017cno\u015bci w zakresie szacowanego zdrowia. R\u00f3wnie\u017c w obszarze praktyki i edukacji medycznej podkre\u015bla si\u0119 rol\u0119 narracji tworzonych przez samych pacjent\u00f3w, jak i ich (formalnych lub nieformalnych) opiekun\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>Dba\u0142o\u015b\u0107 o opiekuna:<\/strong> Efektem zainteresowania badaczy i praktyk\u00f3w formami wsparcia opiekun\u00f3w by\u0142y liczne badania ewaluacyjne. Ich wyniki wskazuj\u0105, \u017ce efektywne mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne formy pomocy, kt\u00f3re mo\u017cna uj\u0105\u0107 w nast\u0119puj\u0105cych kategoriach:<\/p>\n<ul>\n<li>Edukacja i szkolenia &#8211; zwi\u0119kszenie wiedzy na temat starzenia si\u0119 i demencji, jej etap\u00f3w i objaw\u00f3w;<\/li>\n<li>Wsparcie spo\u0142eczne &#8211; udzielane przez innych opiekun\u00f3w w grupach wsparcia lub za po\u015brednictwem internetu, a tak\u017ce wsparcie przez rodzin\u0119 i przyjaci\u00f3\u0142;<\/li>\n<li>Wytchnienie &#8211; bliscy, przyjaciele, albo powo\u0142ane do tego instytucje mog\u0105 zapewni\u0107 odpoczynek od opieki w celu z\u0142agodzenia zm\u0119czenia opiekun\u00f3w;<\/li>\n<li>Promowanie w\u015br\u00f3d opiekun\u00f3w zachowa\u0144 zdrowotnych, t.j. aktywno\u015b\u0107 fizyczna, redukcja stresu.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Warto r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107 znaczenie, jakie ma <em>promowanie<\/em><em> polityki<\/em> wspieraj\u0105cej pacjent\u00f3w ich opiekun\u00f3w i rodzin. Na przyk\u0142ad, ustawodawcy stanu Massachusetts (<em>Massachusetts Legislature<\/em>), w odpowiedzi na zapytanie ze strony rodzin i pracownik\u00f3w s\u0142u\u017cby zdrowia oraz postulaty lokalnego oddzia\u0142u Stowarzyszenia Alzheimerowskiego (<em>Alzheimer&#8217;s Association<\/em>), przyj\u0119li niedawno specjaln\u0105 ustaw\u0119 (<em>Mass Alzheimer&#8217;s i Dementia Act<\/em>). Ma ona wspiera\u0107 szkolenie pracownik\u00f3w s\u0142u\u017cby zdrowia w zakresie szeregu dzia\u0142a\u0144 na rzecz os\u00f3b z demencj\u0105 i ich rodzin: stawiania diagnozy i umiej\u0119tno\u015bci jej przekazania, zapewnienia odpowiedniej opieki dora\u017anej, a tak\u017ce ochrony przed nadu\u017cyciami.<\/p>\n<p><strong>Narracyjna praktyka zdrowotna: <\/strong>\u00a0Praktyki narracyjne s\u0105 skoncentrowane na osobie, dialogiczne i osadzone w kulturowych i spo\u0142ecznym kontek\u015bcie, w kt\u00f3rych udzielana jest opieka.\u00a0 Praktyka narracyjna opiekun\u00f3w pomaga w tworzeniu w\u0142asnego znaczenia, a tak\u017ce zwi\u0119ksza ich &#8220;kompetencj\u0119 narracyjn\u0105&#8221; &#8211; s\u0142uchania i dostosowywanie si\u0119 do historii i do\u015bwiadcze\u0144 osoby chorej.<\/p>\n<p>Metaanalizy \u00a0bada\u0144 nad skuteczno\u015bci\u0105 interwencji maj\u0105cych na celu promowanie dobrego samopoczucia opiekun\u00f3w wykaza\u0142y, \u017ce ich skuteczno\u015b\u0107 wzrasta, gdy w proces ten zaanga\u017cowane s\u0105 obie strony &#8211; pacjenci i ich opiekunowie. Istnieje kilka przyk\u0142ad\u00f3w program\u00f3w opowiadania historii prowadzonych w domach rodzinnych i opieki (np. \u201ehistoria \u017cycia\u201d i \u201ewspomnienia\u201d). Chocia\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 obejmowa\u0142a osoby starsze, niekt\u00f3re z nich organizowane by\u0142y w formie wsp\u00f3lnych praktyk w zakresie opowiadania historii, w kt\u00f3re w\u0142\u0105czone s\u0105 zar\u00f3wno rodzinny jak i opiekunowie.<\/p>\n<p>Terapeutyczn\u0105 funkcj\u0105 konstruowania opowie\u015bci o potencjalnie obci\u0105\u017caj\u0105cym do\u015bwiadczeniu, jakim bez w\u0105tpienia mo\u017ce by\u0107 sprawowanie opieki nad osob\u0105 chor\u0105, mo\u017ce by\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ekspresji negatywnych emocji (\u017calu), zm\u0119czenia, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do pog\u0142\u0119bienia relacji z bliskimi. Pomaganie opiekunom w tworzeniu ich w\u0142asnych narracji mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do tworzenia sensu i celu sprawowanej opieki.<\/p>\n<p>Z perspektywy praktyki narracyjnej, podajemy nast\u0119puj\u0105ce wskaz\u00f3wki dla praktyk\u00f3w, z kt\u00f3rych mog\u0105 skorzysta\u0107 r\u00f3wnie\u017c opiekunowie wykonuj\u0105cy codzienne czynno\u015bci przy chorym.<\/p>\n<p><strong>Zalecenia praktyczne<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Zach\u0119caj (nieformalnych) opiekun\u00f3w do dzielenia si\u0119 swoimi historiami o opiece i zmieniaj\u0105cych si\u0119 relacjach z blisk\u0105 osob\u0105. Zadawaj pytania otwarte (&#8220;<em>Opowiedz o czasie, kiedy&#8230;.<\/em>&#8220;) i s\u0142uchaj z empati\u0105. Zach\u0119caj r\u00f3wnie\u017c do rozm\u00f3w z przyjaci\u00f3\u0142mi lub do do\u0142\u0105czenia do grup wsparcia, w kt\u00f3rych b\u0119d\u0105 mog\u0105 podzieli\u0107 si\u0119 podobnymi do\u015bwiadczeniami.<\/li>\n<li>Zach\u0119caj opiekun\u00f3w do pisania dzienniczk\u00f3w, ale te\u017c czytaniem literatury pi\u0119knej i poezji. Refleksja nad nimi historiami mo\u017ce by\u0107 pomocna w nadawaniu sensu temu, co dzieje si\u0119 w ich \u017cyciu, co mo\u017ce by\u0107 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b szczeg\u00f3lnie korzystne dla zdrowia.<\/li>\n<li>Podkre\u015bl, \u017ce tworzone przez opiekun\u00f3w narracje dotycz\u0105 konkretnej relacji z drug\u0105 osob\u0105, zaproponuj wi\u0119c, aby opiekunowie i osoby chore, po\u015bwi\u0119cili czas na wsp\u00f3lne rozmowy o swojej wsp\u00f3lnej przesz\u0142o\u015bci i tera\u017aniejszo\u015bci. Mo\u017cesz inspirowa\u0107 opiekun\u00f3w, w jaki spos\u00f3b maj\u0105 przywo\u0142ywa\u0107 i \u0142\u0105czy\u0107 wspomnienia z osob\u0105, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 opiekuj\u0105 (na przyk\u0142ad poprzez ogl\u0105danie starych fotografii, przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re zwi\u0105zane s\u0105 ze wsp\u00f3lnymi wspomnieniami, tworzenie \u201epude\u0142ek pami\u0119ci\u201d i kola\u017cy).<\/li>\n<li>Rozwijanie umiej\u0119tno\u015bci opowiadania historii wymaga czasu i nie musz\u0105 by\u0107 przeznaczone dla wszystkich opiekun\u00f3w. Dlatego wprowadzaj je z wyczuciem. Ponadto, tworzenie narracji mo\u017ce budzi\u0107 wiele silnych emocji, dlatego mo\u017cna po\u015bwi\u0119ci\u0107 na nie kilka kr\u00f3tkich sesji.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[przet\u0142umaczone przez Zuzann\u0119 Kwiss\u0119-Gajewsk\u0105 i Ew\u0119 Gruszczy\u0144sk\u0105]<\/p>\n<p><u>\u00a0<\/u><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By Irina Todorova, Health Psychology Research Center in Sofia, Bulgaria Taking care of aging loved ones, who are perhaps in frail health, can be a complicated and confusing experience that is both gratifying and frustrating. Medical science is helping people [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1310,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-social-support"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"pl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","fi","sv","tr","uk"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"my":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"he":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lt":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ro":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ru":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1299"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4791,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1299\/revisions\/4791"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}