{"id":5019,"date":"2026-06-21T23:55:56","date_gmt":"2026-06-21T23:55:56","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?post_type=module&p=5019"},"modified":"2026-09-10T09:20:16","modified_gmt":"2026-09-10T09:20:16","slug":"module-5","status":"publish","type":"module","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/module\/module-5\/","title":{"rendered":"Jak nauki o zachowaniu mog\u0105 wesprze\u0107 diagnoz\u0119 i leczenie COVID-19 w grupach wysokiego ryzyka"},"content":{"rendered":"

Autorki: Tracy Epton (Uniwersytet w Manchesterze, Wielka Brytania), Lisa Marie Warner (Szko\u0142a Medyczna MSB w Berlinie, Niemcy) oraz Aleksandra Lazic (niezale\u017cna badaczka z Belgradu, Serbia)<\/strong><\/p>\n

Praca z pacjentami z grup wysokiego ryzyka w kontek\u015bcie COVID-19 mo\u017ce przypomina\u0107 prowadzenie kilku rozm\u00f3w jednocze\u015bnie. Oczywi\u015bcie musimy przekaza\u0107 im konkretne informacje medyczne, ale zderzamy si\u0119 te\u017c z ca\u0142ym baga\u017cem, kt\u00f3ry pacjenci przynosz\u0105 ze sob\u0105. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na niego przekonania kulturowe, wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia z ochron\u0105 zdrowia, strach przed stygmatyzacj\u0105, sprzeczne komunikaty z medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych czy po prostu codzienne \u017cyciowe obci\u0105\u017cenia. Nauki o zachowaniu (posi\u0142kuj\u0105ce si\u0119 m.in. psychologi\u0105) pomagaj\u0105 rozpl\u0105ta\u0107 te nitki, czyni\u0105c ca\u0142y proces p\u0142ynniejszym, bardziej empatycznym i skuteczniejszym.<\/span><\/p>\n

Jedno z pierwszych wyzwa\u0144 pojawia si\u0119 ju\u017c w chwili postawienia diagnozy. Wielu lekarzy i piel\u0119gniarek obawia si\u0119 przekazywania wra\u017cliwych informacji – zw\u0142aszcza gdy goni ich czas lub nie s\u0105 pewni, jak pacjent zareaguje. Z kolei sami pacjenci spotykaj\u0105 si\u0119 z dezinformacj\u0105 (np. <\/span>\u201ete testy s\u0105 niedok\u0142adne\u201d, \u201eCOVID to ju\u017c nic gro\u017anego\u201d<\/span><\/i>) albo podchodz\u0105 do systemu opieki zdrowotnej z rezerw\u0105 z powodu wcze\u015bniejszych, z\u0142ych do\u015bwiadcze\u0144. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich panicznie boi si\u0119 tego, co diagnoza oznacza dla ich pracy, rodziny czy pozycji w lokalnej spo\u0142eczno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Wchodz\u0105c w tak\u0105 interakcj\u0119, wkraczamy w przestrze\u0144 g\u0142\u0119boko ludzk\u0105, a nie tylko medyczn\u0105. Rozmowy o zdrowiu bywaj\u0105 dla ludzi trudne – mog\u0105 czu\u0107 si\u0119 oceniani, zawstydzeni lub pe\u0142ni obaw, \u017ce podj\u0119li z\u0142e decyzje zdrowotne. W takich momentach naturaln\u0105 reakcj\u0105 jest obrona: pacjenci mog\u0105 zaprzecza\u0107 potrzebie leczenia, bagatelizowa\u0107 powag\u0119 COVID-19 lub twierdzi\u0107, \u017ce terapia i tak nic nie da. W Kroku 1 naszych rekomendacji opisujemy, jak stworzy\u0107 bezpieczn\u0105 przestrze\u0144 do rozmowy, jak konfrontowa\u0107 fake newsy i jak radzi\u0107 sobie z oporem.<\/span><\/p>\n

Gdy diagnoza ju\u017c padnie, pojawia si\u0119 kolejny problem: motywacja. A ta rzadko wynika z samego tylko straszenia statystykami ryzyka. Wielu pacjent\u00f3w z grup ryzyka – zw\u0142aszcza ci, kt\u00f3rzy przechodz\u0105 chorob\u0119 \u0142agodnie lub bezobjawowo – mo\u017ce nie rozumie\u0107, dlaczego musz\u0105 natychmiast podj\u0105\u0107 leczenie. Inni w\u0105tpi\u0105 w skuteczno\u015b\u0107 lek\u00f3w przeciwwirusowych lub boj\u0105 si\u0119 skutk\u00f3w ubocznych. Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b w og\u00f3le nie uwa\u017ca si\u0119 za grup\u0119 \u201ewysokiego ryzyka\u201d, a u jeszcze innych decyzj\u0119 komplikuj\u0105 przekonania religijne lub kulturowe. Na szcz\u0119\u015bcie mo\u017cna spr\u00f3bowa\u0107 rozwia\u0107 te obawy, stosuj\u0105c techniki zmiany zachowa\u0144 (patrz: Krok 2).<\/span><\/p>\n

Nawet je\u015bli pacjent ma ogromn\u0105 motywacj\u0119, w trakcie leczenia mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 schody. Mo\u017ce po prostu zapomnie\u0107 o tabletce, pogubi\u0107 si\u0119 w dawkowaniu albo mie\u0107 na g\u0142owie inne, pilne obowi\u0105zki domowe i zawodowe. Co wi\u0119cej, wystarczy dzie\u0144 lub dwa lepszego samopoczucia, by pacjenci samowolnie przerwali terapi\u0119. Regularne przyjmowanie lek\u00f3w to nie tylko kwestia silnej woli – to przede wszystkim kwestia tego, jak leczenie wpisuje si\u0119 w codzienn\u0105 rutyn\u0119. Tutaj z pomoc\u0105 przychodzi proaktywne planowanie (patrz: Krok 3).<\/span><\/p>\n

Wspieranie pacjent\u00f3w z grup ryzyka dzia\u0142a najlepiej, gdy nauki o zachowaniu po\u0142\u0105czymy z wra\u017cliwo\u015bci\u0105 kulturow\u0105. Poni\u017csze praktyczne wskaz\u00f3wki powinny opiera\u0107 si\u0119 na obu tych filarach.<\/span><\/p>\n

Praktyczne rekomendacje<\/b><\/p>\n

Krok 1: Stw\u00f3rz bezpieczn\u0105, pe\u0142n\u0105 szacunku atmosfer\u0119 podczas przekazywania diagnozy<\/b><\/p>\n

Zacznij od docenienia mocnych stron lub warto\u015bci pacjenta \u2013 to buduje porozumienie i zmniejsza potrzeb\u0119 obrony. Jedn\u0105 z metod radzenia sobie z oporem jest tzw. <\/span>podej\u015bcie afirmacyjne.<\/span><\/a> Polega ono na zach\u0119ceniu pacjenta (w kilku s\u0142owach), by pomy\u015bla\u0142 o swoich \u017cyciowych atutach i wa\u017cnych rolach, jakie pe\u0142ni – np. byciu troskliwym partnerem, rodzicem czy pomocnym koleg\u0105 z pracy – zamiast skupia\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na \u201epora\u017cce\u201d, jak\u0105 jest infekcja. Taki zabieg wspiera samoocen\u0119 pacjenta i sprawia, \u017ce ch\u0119tniej akceptuje on diagnoz\u0119 oraz kolejne etapy leczenia.<\/span><\/p>\n

Gdy w rozmowie pojawi\u0105 si\u0119 mity lub dezinformacja, t\u0142umacz spokojnie, u\u017cywaj\u0105c techniki \u201ekanapki fakt\u00f3w\u201d (fact sandwich): <\/span>przedstaw prawd\u0119 (fakty), kr\u00f3tko wspomnij o micie, wyja\u015bnij, dlaczego ten mit jest b\u0142\u0119dny i ponownie wr\u00f3\u0107 do faktu, utrwalaj\u0105c go<\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n

Kluczowe jest, aby wyja\u015bnienia by\u0142y proste i dopasowane kulturowo<\/span><\/a>, szczeg\u00f3lnie w przypadku Pacjent\u00f3w o ni\u017cszym poziomie kompetencji zdrowotnych lub z barier\u0105 j\u0119zykow\u0105.<\/span><\/p>\n

Krok 2: U\u017cywaj jasnych i anga\u017cuj\u0105cych narz\u0119dzi komunikacji, by budowa\u0107 motywacj\u0119<\/b><\/p>\n

Techniki dialogu motywuj\u0105cego<\/span><\/a> – takie jak zadawanie pyta\u0144 otwartych, aktywne s\u0142uchanie i afirmacje – pomagaj\u0105 pacjentom samodzielnie odkry\u0107 powody, dla kt\u00f3rych warto si\u0119 leczy\u0107. To o wiele skuteczniejsze ni\u017c zwyk\u0142e przekonywanie.<\/span><\/p>\n

Warto te\u017c si\u0119ga\u0107 po <\/span>narracj\u0119 <\/span><\/a>(np. kr\u00f3tk\u0105 opowie\u015b\u0107 o do\u015bwiadczeniach innego pacjenta) oraz <\/span>pomoce wizualne<\/span><\/a> (infografiki lub ilustracje, np. prosty wykres pokazuj\u0105cy poziom namna\u017cania si\u0119 wirusa w organizmie z lekiem i bez niego). Dzi\u0119ki temu \u0142atwiej wyt\u0142umaczy\u0107, dlaczego wczesne dzia\u0142anie ma znaczenie, a abstrakcyjne ryzyko pogorszenia zdrowia staje si\u0119 bardziej namacalne i zrozumia\u0142e.<\/span><\/p>\n

Warto zach\u0119ci\u0107 pacjenta do samodzielnego rozwa\u017cenia plus\u00f3w i minus\u00f3w leczenia, <\/span>bior\u0105c pod uwag\u0119 nie tylko w\u0142asne zdrowie, ale te\u017c otoczenie spo\u0142eczne<\/span><\/a> (np. \u201edzi\u0119ki temu szybko wr\u00f3c\u0119 do si\u0142 i b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 pomaga\u0107 rodzinie\u201d). W przypadku os\u00f3b starszych <\/span>emocjonalne, kr\u00f3tkoterminowe korzy\u015bci<\/span><\/a> (np. \u201eszybko wyzdrowiej\u0119, by zobaczy\u0107 si\u0119 z wnukiem\u201d) s\u0105 cz\u0119sto znacznie bardziej przekonuj\u0105ce ni\u017c odleg\u0142e cele zdrowotne (np. \u201eunikni\u0119cie powik\u0142a\u0144 wielochorobowo\u015bci\u201d).<\/span><\/p>\n

Krok 3: Wspieraj regularno\u015b\u0107 leczenia poprzez praktyczne planowanie<\/b><\/p>\n

Usi\u0105d\u017a z pacjentem i<\/span> stw\u00f3rzcie konkretny plan dzia\u0142ania<\/span><\/a>: gdzie b\u0119d\u0105 le\u017ce\u0107 leki, jak po\u0142\u0105czy\u0107 dawkowanie z codziennymi nawykami i co b\u0119dzie sygna\u0142em przypominaj\u0105cym o za\u017cyciu tabletki. Dzi\u0119ki temu branie lek\u00f3w staje si\u0119 automatyczne i nie obci\u0105\u017ca pami\u0119ci.<\/span><\/p>\n

Niezwykle pomocne s\u0105 <\/span>strategie intencji implementacyjnych<\/span><\/a>, czyli planowanie typu: \u201eje\u015bli… to…\u201d (np. <\/span>\u201eJe\u015bli b\u0119d\u0119 w pracy w porze przyjmowania leku, to wstawi\u0119 budzik w telefonie i wezm\u0119 tabletk\u0119 z przygotowanego rano pojemnika\u201d<\/span><\/i>). Pomaga to utrzyma\u0107 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 leczenia nawet wtedy, gdy zmienia si\u0119 plan dnia. Pojemniki na leki, alerty i przypomnienia wizualne (np. karteczka na lod\u00f3wce) to \u015bwietne wsparcie.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cesz r\u00f3wnie\u017c pom\u00f3c pacjentowi w rozwi\u0105zywaniu problem\u00f3w z wyprzedzeniem: wsp\u00f3lnie zidentyfikujcie potencjalne przeszkody w przyjmowaniu lek\u00f3w i od razu znajd\u017acie dla nich rozwi\u0105zania. Zach\u0119\u0107 te\u017c pacjenta do zaanga\u017cowania bliskich – rodzina czy przyjaciele cz\u0119sto bardzo ch\u0119tnie pomog\u0105 w pilnowaniu zdrowia, je\u015bli tylko dostan\u0105 wyra\u017any sygna\u0142.<\/span><\/p>\n

Ponadto, opieka uwzgl\u0119dniaj\u0105ca r\u00f3\u017cnice kulturowe jest kluczowa na ka\u017cdym z tych etap\u00f3w. Pytanie pacjent\u00f3w o ich przekonania, role rodzinne czy preferowany j\u0119zyk daje im poczucie szacunku, a wypracowany plan staje si\u0119 realny do wdro\u017cenia. \u0141\u0105cz\u0105c budowanie relacji, wsparcie motywacyjne i praktyczne planowanie, personel medyczny mo\u017ce realnie poprawi\u0107 wyniki leczenia i zmniejszy\u0107 nier\u00f3wno\u015bci zdrowotne u tych pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy potrzebuj\u0105 tego najbardziej.<\/span><\/p>\n

T\u0142umaczenie: Iga Palacz-Poborczyk (Uniwersytet SWPS), Zofia Szczuka (Uniwersytet SWPS)<\/span><\/p>\n","protected":false},"featured_media":5172,"template":"","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false},"class_list":["post-5019","module","type-module","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.5","language":"pl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","sr","fi","et","sv","tr","uk","hi","sw","ta"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"my":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"cz":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"da":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"he":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"it":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ja":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"kr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ro":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"et":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"uk":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sw":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ta":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t