{"id":4947,"date":"2026-06-21T23:59:26","date_gmt":"2026-06-21T23:59:26","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?post_type=module&p=4947"},"modified":"2026-09-10T09:33:10","modified_gmt":"2026-09-10T09:33:10","slug":"module-1","status":"publish","type":"module","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/pl\/module\/module-1\/","title":{"rendered":"Czy pacjenci z grupy wysokiego ryzyka s\u0105 rozpoznawani na czas? Wczesna identyfikacja COVID-19 w praktyce klinicznej"},"content":{"rendered":"

Autorzy: Astin Sokang (Universitas Kristen Krida Wacana, Indonezja); Triana Kesuma Dewi (Universitas Airlangga, Indonezja); Yuhang Zhu (Shandong Second Medical University, Chiny); Gill ten Hoor (Maastricht University, Holandia)<\/strong><\/p>\n

U wielu os\u00f3b doros\u0142ych COVID-19 ma \u0142agodny przebieg \u2013 objawia si\u0119 <\/span>zm\u0119czeniem, kaszlem czy niewysok\u0105 gor\u0105czk\u0105<\/span><\/a>. Jednak u os\u00f3b z pewnymi schorzeniami zaka\u017cenie mo\u017ce prowadzi\u0107 do hospitalizacji lub ci\u0119\u017ckich powik\u0142a\u0144. Dlatego wczesna identyfikacja takich pacjent\u00f3w ma kluczowe znaczenie –\u00a0 leczenie jest najskuteczniejsze, gdy zostaje wdro\u017cone wkr\u00f3tce po wyst\u0105pieniu objaw\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Aktualne dane<\/a> jednoznacznie wskazuj\u0105, \u017ce ryzyko ci\u0119\u017ckiego przebiegu COVID-19 ro\u015bnie wraz z wiekiem oraz w przypadku wsp\u00f3\u0142istnienia takich chor\u00f3b jak schorzenia uk\u0142adu sercowo-naczyniowego, cukrzyca, oty\u0142o\u015b\u0107, przewlek\u0142a choroba p\u0142uc, choroby nowotworowe oraz stany zwi\u0105zane z immunosupresj\u0105. Osoby starsze i pacjenci z wieloma chorobami wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cymi s\u0105 szczeg\u00f3lnie nara\u017ceni na ci\u0119\u017cki przebieg infekcji.\u00a0<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 terapie przeciwwirusowe s\u0105 najskuteczniejsze, gdy zostan\u0105 wdro\u017cone w ci\u0105gu pi\u0119ciu dni od wyst\u0105pienia objaw\u00f3w, szybkie rozpoznanie pacjent\u00f3w z grupy wysokiego ryzyka pozostaje kluczowe, poniewa\u017c nawet op\u00f3\u017anione leczenie mo\u017ce przynie\u015b\u0107 korzy\u015b\u0107 pacjentom szczeg\u00f3lnie nara\u017conym, u kt\u00f3rych dochodzi do przed\u0142u\u017conej replikacji wirusa.<\/span><\/p>\n

Dlaczego pacjenci z grup wysokiego ryzyka bywaj\u0105 pomijani<\/strong><\/p>\n

Mimo jasnych wytycznych klinicznych pacjenci kwalifikuj\u0105cy si\u0119 do wczesnego leczenia nie zawsze zostaj\u0105 rozpoznani na czas. Lekarze cz\u0119sto zwracaj\u0105 uwag\u0119 przede wszystkim na ci\u0119\u017cko\u015b\u0107 objaw\u00f3w, a nie na profil ryzyka pacjenta. Pacjent zg\u0142aszaj\u0105cy si\u0119 z \u0142agodnymi objawami mo\u017ce nie wzbudzi\u0107 czujno\u015bci klinicznej, nawet je\u015bli ma czynniki ryzyka zwi\u0119kszaj\u0105ce prawdopodobie\u0144stwo powik\u0142a\u0144.<\/span><\/p>\n

Ponadto ryzyko cz\u0119sto wynika z kumulacji kilku czynnik\u00f3w, a nie z jednej wyra\u017anie obci\u0105\u017caj\u0105cej choroby. <\/span>Zalecenia<\/span><\/a> podkre\u015blaj\u0105, \u017ce liczba obci\u0105\u017ce\u0144 zdrowotnych znacz\u0105co zwi\u0119ksza ryzyko ci\u0119\u017ckiego przebiegu COVID-19, dlatego istotna jest ocena ca\u0142o\u015bciowego profilu ryzyka, np. zaawansowanego wieku, nadci\u015bnienia t\u0119tniczego i nadwagi traktowanych \u0142\u0105cznie, a nie poszczeg\u00f3lnych chor\u00f3b w oderwaniu od siebie.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Znaczenie ma tak\u017ce presja czasu w warunkach du\u017cego obci\u0105\u017cenia prac\u0105 kliniczn\u0105. Personel medyczny cz\u0119sto musi podejmowa\u0107 decyzje na podstawie ograniczonych informacji – niekompletnego wywiadu lub dokumentacji medycznej, kt\u00f3ra nie sygnalizuje wyra\u017anie istotnych czynnik\u00f3w ryzyka. W efekcie wa\u017cne sygna\u0142y bywaj\u0105 pomijane, gdy czynniki ryzyka nie s\u0105 od razu widoczne.<\/span><\/p>\n

Na to, kto otrzymuje opiek\u0119 w odpowiednim czasie, wp\u0142ywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c bariery strukturalne i behawioralne. <\/span>Badania prowadzone w trakcie pandemii<\/span><\/a> pokaza\u0142y, \u017ce grupy mniejszo\u015bciowe, rasowe i etniczne, a tak\u017ce populacje o ni\u017cszym statusie socjoekonomicznym, cz\u0119\u015bciej chorowa\u0142y na COVID-19, cz\u0119\u015bciej by\u0142y hospitalizowane i cz\u0119\u015bciej umiera\u0142y z powodu COVID-19. Nier\u00f3wno\u015bci te s\u0105 cz\u0119\u015bciowo zwi\u0105zane z r\u00f3\u017cnicami w dost\u0119pie do opieki zdrowotnej i leczenia.\u00a0<\/span><\/p>\n

Pacjenci r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 zwleka\u0107 z szukaniem pomocy. Wielu z nich zak\u0142ada, \u017ce \u0142agodne objawy oznaczaj\u0105 niskie ryzyko, lub nie zdaje sobie sprawy, \u017ce leczenie jest najskuteczniejsze we wczesnej fazie choroby. Bez jasnych wskaz\u00f3wek od lekarza mog\u0105 zg\u0142osi\u0107 si\u0119 zbyt p\u00f3\u017ano, by leczenie przynios\u0142o efekt.<\/span><\/p>\n

Rol\u0119 odgrywa te\u017c to, jak zmienia\u0142o si\u0119 postrzeganie ryzyka z czasem. Na pocz\u0105tku pandemii silniejsze poczucie zagro\u017cenia sprzyja\u0142o ostro\u017cniejszemu post\u0119powaniu. W miar\u0119 poprawy sytuacji \u0142agodne przypadki mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 mniej pilne, co os\u0142abia motywacj\u0119 do systematycznej oceny ryzyka \u2013 zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d pacjent\u00f3w, jak i personelu medycznego.<\/span><\/p>\n

Jak nauki o zachowaniu mog\u0105 wspiera\u0107 lepsz\u0105 identyfikacj\u0119 pacjent\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Na pierwszy rzut oka problem mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 czysto kliniczny. Nauki o zachowaniu oferuj\u0105 jednak praktyczne narz\u0119dzia, kt\u00f3re pomagaj\u0105 lekarzom konsekwentnie rozpoznawa\u0107 pacjent\u00f3w z grupy wysokiego ryzyka. Praca lekarza wi\u0105\u017ce si\u0119 z du\u017cym obci\u0105\u017ceniem poznawczym. Podpowiedzi i listy kontrolne mog\u0105 upro\u015bci\u0107 podejmowanie decyzji i zmniejszy\u0107 zale\u017cno\u015b\u0107 od pami\u0119ci czy intuicji, prowadz\u0105c lekarza przez ustrukturyzowany przegl\u0105d kluczowych czynnik\u00f3w ryzyka. Wczesne rozpoznawanie mog\u0105 wspiera\u0107 r\u00f3wnie\u017c systemy elektronicznej dokumentacji medycznej (tam, gdzie s\u0105 dost\u0119pne). Automatyczne alerty sygnalizuj\u0105ce pacjent\u00f3w ze znanymi czynnikami ryzyka, takimi jak wiek, choroby przewlek\u0142e czy immunosupresja, mog\u0105 sk\u0142oni\u0107 lekarza do szybszej oceny kwalifikacji do leczenia.<\/span><\/p>\n

Wczesnemu rozpoznawaniu sprzyja te\u017c jasna komunikacja na temat ryzyka i znaczenia szybkiego wdro\u017cenia leczenia. Gdy pacjenci rozumiej\u0105 swoje ryzyko, ch\u0119tniej kontaktuj\u0105 si\u0119 z lekarzem zaraz po otrzymaniu pozytywnego wyniku testu, zamiast czeka\u0107 na pogorszenie objaw\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

Pomocne mo\u017ce by\u0107 te\u017c zadawanie ukierunkowanych pyta\u0144 (np. \u201eCo mog\u0142oby utrudni\u0107 Pani\/Panu szybkie rozpocz\u0119cie leczenia?”) lub okazanie troski o dost\u0119p pacjenta do opieki, co pozwala odkry\u0107 ukryte bariery. Na przyk\u0142ad og\u00f3lna rada \u201eWarto pomy\u015ble\u0107 o wizycie u lekarza” jest zwykle mniej skuteczna ni\u017c konkretna wskaz\u00f3wka: \u201eMo\u017ce Pani\/Pan um\u00f3wi\u0107 si\u0119 na wizyt\u0119 w przychodni jeszcze w tym tygodniu, a je\u015bli trzeba, pomog\u0119 znale\u017a\u0107 plac\u00f3wk\u0119 w pobli\u017cu”.<\/span><\/p>\n

Praktyka refleksyjna mo\u017ce te\u017c pom\u00f3c w radzeniu sobie z nie\u015bwiadomymi uprzedzeniami. Proste pytania kontrolne, np. czy udzieli\u0142bym\/udzieli\u0142abym tych samych zalece\u0144 innemu pacjentowi o takim samym profilu klinicznym, mog\u0105 ograniczy\u0107 nieintencjonalne r\u00f3\u017cnice w opiece.<\/span><\/p>\n

Kluczowe wnioski<\/strong><\/p>\n

Lepsze rozpoznawanie pacjent\u00f3w z grupy wysokiego ryzyka w COVID-19 nie wymaga du\u017cych zmian systemowych. Cz\u0119sto wystarcz\u0105 drobne korekty w organizacji pracy klinicznej, procedurach przesiewowych i komunikacji z pacjentem. \u0141\u0105cz\u0105c wytyczne kliniczne z wiedz\u0105 z nauk o zachowaniu, personel medyczny mo\u017ce skuteczniej rozpoznawa\u0107 pacjent\u00f3w z grupy wysokiego ryzyka i szybciej kierowa\u0107 ich do leczenia. W kontek\u015bcie COVID-19, ale i przysz\u0142ych epidemii, takie niewielkie usprawnienia mog\u0105 zapobiega\u0107 ci\u0119\u017ckiemu przebiegowi choroby i ratowa\u0107 \u017cycie.<\/span><\/p>\n

Praktyczne zalecenia\u00a0<\/strong><\/p>\n

1.<\/b> Korzystaj z kr\u00f3tkiej listy kontrolnej ryzyka podczas konsultacji z pacjentem z COVID-19<\/strong>
\n<\/b>Podczas ka\u017cdej (wst\u0119pnej) konsultacji z pacjentem z pozytywnym wynikiem testu lub objawami szybko oce\u0144 najcz\u0119stsze czynniki wysokiego ryzyka: zaawansowany wiek, choroby uk\u0142adu sercowo-naczyniowego, cukrzyc\u0119, oty\u0142o\u015b\u0107, przewlek\u0142\u0105 chorob\u0119 p\u0142uc, choroby nowotworowe lub immunosupresj\u0119. Pozwoli to ograniczy\u0107 ryzyko pomini\u0119cia zagro\u017conych pacjent\u00f3w, zw\u0142aszcza przy du\u017cym obci\u0105\u017ceniu prac\u0105.<\/span><\/p>\n

2. <\/b>Oceniaj ryzyko skumulowane, a nie pojedyncze choroby<\/strong>
\n<\/b>Pacjenci cz\u0119sto maj\u0105 kilka czynnik\u00f3w ryzyka, z kt\u00f3rych \u017caden sam w sobie nie wydaje si\u0119 alarmuj\u0105cy. Oceniaj\u0105c kwalifikacj\u0119 do leczenia przeciwwirusowego, bierz pod uwag\u0119 ca\u0142o\u015bciowy profil ryzyka, wiek, choroby wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce i kontekst kliniczny, zamiast skupia\u0107 si\u0119 na jednej diagnozie.<\/span><\/p>\n

3. <\/b>Priorytetowo oceniaj pacjent\u00f3w w oknie terapeutycznym<\/strong>
\n<\/b>Wczesne leczenie COVID-19 jest najskuteczniejsze, gdy zostanie wdro\u017cone wkr\u00f3tce po pojawieniu si\u0119 objaw\u00f3w. Wprowad\u017a jasne \u015bcie\u017cki post\u0119powania, dzi\u0119ki kt\u00f3rym pacjenci z grupy wysokiego ryzyka z pozytywnym wynikiem testu zostan\u0105 szybko ocenieni pod k\u0105tem kwalifikacji do leczenia. Mo\u017ce to obejmowa\u0107 ocen\u0119 kliniczn\u0105 tego samego dnia, dedykowane \u015bcie\u017cki tria\u017cowe lub, tam gdzie jest to dost\u0119pne, automatyczne alerty w elektronicznej dokumentacji medycznej.<\/span><\/p>\n

4. <\/b>Komunikuj ryzyko pacjentom jasno i proaktywnie<\/strong>
\n<\/b>Pacjenci z chorobami przewlek\u0142ymi nie zawsze wiedz\u0105, \u017ce s\u0105 bardziej nara\u017ceni na ci\u0119\u017cki przebieg COVID-19. Wyja\u015bniaj, jak konkretne schorzenia wp\u0142ywaj\u0105 na ryzyko, i zach\u0119caj do szybkiego kontaktu z lekarzem w razie pozytywnego wyniku testu lub pojawienia si\u0119 objaw\u00f3w.<\/span><\/p>\n

5<\/b>. Standaryzuj decyzje terapeutyczne<\/strong>
\n<\/b>Korzystaj z algorytmicznych \u015bcie\u017cek tria\u017cu i klinicznych system\u00f3w oceny ryzyka, by ograniczy\u0107 poleganie na intuicji i uproszczeniach my\u015blowych. Zanim uznasz, \u017ce pacjent nie wymaga dalszej oceny lub leczenia, zatrzymaj si\u0119 i zadaj sobie pytanie: \u201eCzy podj\u0105\u0142bym\/podj\u0119\u0142abym tak\u0105 sam\u0105 decyzj\u0119 wobec innego pacjenta o takim samym profilu medycznym?” Taka refleksja pomaga zmniejszy\u0107 nieintencjonalne r\u00f3\u017cnice w opiece i sprawia, \u017ce decyzje opieraj\u0105 si\u0119 na potrzebach klinicznych, a nie na za\u0142o\u017ceniach.<\/span><\/p>\n

T\u0142umaczenie: Zofia Szczuka, Iga Palacz-Poborczyk<\/span><\/p>\n","protected":false},"featured_media":5168,"template":"","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false},"class_list":["post-4947","module","type-module","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.5","language":"pl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","sr","fi","et","sv","tr","uk","hi","sw","ta"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"my":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"cz":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"da":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"he":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"it":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ja":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"kr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ro":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"et":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"uk":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sw":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ta":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t