{"id":846,"date":"2018-03-07T08:21:36","date_gmt":"2018-03-07T08:21:36","guid":{"rendered":"http:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=846"},"modified":"2025-11-04T14:40:40","modified_gmt":"2025-11-04T14:40:40","slug":"planning-theory-and-evidence-based-behavior-change-interventions-intervention-mapping","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/2018\/03\/planning-theory-and-evidence-based-behavior-change-interventions-intervention-mapping\/","title":{"rendered":"Het planmatig ontwikkelen van theoretisch en empirisch onderbouwde interventies: Intervention Mapping"},"content":{"rendered":"

Door Gerjo Kok, Maastricht University, Nederland; University of Texas at Houston, USA<\/strong><\/p>\n

Er bestaat een divers aanbod van campagnes en interventies die trachten de volksgezondheid en gezond gedrag in het algemeen te verbeteren. Helaas zijn veel van deze campagnes en interventies niet theoretisch en empirisch onderbouwd. Deze blog beschrijft in het kort welke stappen gezondheidspsychologen nemen als ze interventies ontwikkelen, en laat zien hoe deze verschillen van (en beter zijn dan) interventies die op een andere manier ontwikkeld worden.
\n<\/p>\n

Stappen<\/strong><\/p>\n

Het planmatig ontwikkelen van interventies voor gedragsverandering is een stap voor stap proces. Vaak betekent dit: twee stappen vooruit en \u00e9\u00e9n stap terug. Dit is belangrijk omdat elke stap voortbouwt op de vorige stappen. Het verwaarlozen van een stap kan leiden tot fouten en verkeerde beslissingen in de volgende stappen. Het zogenaamde Intervention Mapping protocol (vrij vertaald: in kaart brengen van interventiestappen) onderscheidt zes stappen in de ontwikkeling van een interventie welke de planner helpen een interventie te ontwikkelen die theoretisch en empirisch onderbouwd is.<\/p>\n

Stap 1: Analyse van het probleem<\/strong><\/p>\n

In deze eerste stap kijkt een planningsgroep – bestaand uit de doelgroep, andere belanghebbenden, experts, onderzoekers, en uitvoerders – naar het probleem. Dit betreft het identificeren van de gedrags- en omgevingsfactoren die het probleem veroorzaken, en van de determinanten van deze factoren. Deze factoren worden vervolgens afgebeeld als een logisch model van het probleem \u2013 zoals het (vereenvoudigde) model hieronder van SOA\/HIV preventie bij adolescenten \u2013 die een duidelijk beeld vormen van hoe alle factoren samenhangen.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Stap 2: Doelstellingen bepalen<\/strong><\/p>\n

Zodra het probleem en de oorzaken duidelijk zijn gedefinieerd kunnen specifieke doelstellingen en gewenste resultaten worden bepaald. Dit proces omvat het specificeren hoe de determinanten van gedrag van individuen, en van besluitvormers in de omgeving, veranderd moeten worden om het probleem te verminderen. In het bovenstaande voorbeeld: om comdoomgebruik onder jongen te bevorderen, moet de interventie de risicoperceptie verhogen, maar ook het idee dat condooms effectief zijn om het risico te verlagen. De interventie zou ook de partner moeten be\u00efnvloeden, het liefst direct, en het vertrouwen in eigen kunnen van de adolescent versterken om condoomgebruik ter sprake te brengen. Ten slotte, afhankelijk van de maatschappelijke normen in de doelgroep, kan betere toegang tot anticonceptie mogelijk gemaakt worden.<\/p>\n

Stap 3: Ontwerpen van de interventie<\/strong><\/p>\n

In deze stap wordt een coherente en uitvoerbare interventie ontworpen. Interventiemethoden, gebaseerd op wetenschappelijke theorie, worden geselecteerd en vertaald naar praktische toepassingen om (de determinanten van) het gedrag te veranderen. Het thema van het programma, de programmacomponenten en de volgorde van deze componenten worden ontwikkeld. IM onderscheidt een aantal \u2019methoden\u2019 (of technieken) voor gedragsverandering, die bewezen effectief zijn in het veranderen van determinanten van gedrag of omgeving. Zo kan risicoperceptie verhoogd worden door aansprekende informatie over risico. Vertrouwen in eigen kunnen kan verhoogd worden door rolmodellen en feedback. Lobbyen en belangenbehartiging kunnen besluitvorming op hoger niveau beinvloeden. Al deze veranderingen vereisen een juiste \u2018vertaling\u2019 van de methode naar de praktische toepassing, met in acht nemen van de condities waaronder ze effectief zijn (gebaseerd op theorie en evidentie). Bij het verschaffen van rolmodellen bijvoorbeeld, moet de persoon zich kunnen identificeren met het rolmodel, moet het duidelijk zijn dat het model beloond wordt, de doelgroep moet genoeg vertrouwen in eigen kunnen en vaardigheden hebben om het gezondere gedrag uit te kunnen voeren, en het rolmodel moet duidelijk laten zien dat er obstakels zijn die toch worden overwonnen.<\/p>\n

Stap 4: De productie van de interventie<\/strong><\/p>\n

Deze fase behelst de productie van de interventie. De programmastructuur wordt verfijnd, en materiaal wordt ontworpen, uitgetest en geproduceerd. In het bovenstaande voorbeeld werd het Nederlandse programma \u2018Lang Leve de Liefde\u2019 ontwikkeld en ge\u00efmplementeerd. Van dat programma is herhaaldelijk aangetoond dat het effectief is in het bevorderen van veilig vrijen bij leerlingen in het voortgezet onderwijs.<\/p>\n

Stap 5: Implementatieplan<\/strong><\/p>\n

Voor de implementatie van het interventieprogramma wordt een plan gemaakt. Door opnieuw gebruik te maken van de IM stappen worden potentiele gebruikers ge\u00efdentificeerd, uitvoerings- en veranderings doelen voor het gebruik van het programma specifiek gemaakt, en interventies voor implementatie ontworpen. In bovenstaand voorbeeld wilden de interventiemakers 14-15 jarigen op school bereiken. De interventie voor de implementatie richtte zich op verspreiding naar de scholen toe, adoptie door schooldirecteuren en docenten, de juiste uitvoering van het programma door docenten, en uiteindelijk op het opnemen van het programma in het lange-termijn beleid van de school.<\/p>\n

Stap 6: Evaluatie- en effectiviteitsplanning<\/strong><\/p>\n

Als een interventie eenmaal ontwikkeld is zijn we er nog niet. Het is ook belangrijk om te evalueren of een interventie het doel bereikt heeft (de effectevaluatie) en of de interventie geimplementeerd is zoals de bedoeling was (de procesevaluatie). Activiteiten voor stap 5 en 6 moeten zo vroeg mogelijk in het proces begonnen worden. Informatie uit de evaluaties kan weer gebruikt worden om de interventies te verfijnen en te verbeteren; een wederkerig proces.<\/p>\n

Breed perspectief<\/strong><\/p>\n

De planmatige ontwikkeling van interventies voor gedragsverandering moet altijd:<\/p>\n