{"id":4793,"date":"2026-03-30T13:07:37","date_gmt":"2026-03-30T13:07:37","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=4793"},"modified":"2026-04-09T07:49:23","modified_gmt":"2026-04-09T07:49:23","slug":"changing-minds-about-changing-behaviour","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/2026\/03\/changing-minds-about-changing-behaviour\/","title":{"rendered":"Gedachten veranderen over gedrag veranderen"},"content":{"rendered":"\n

Theresa Marteau Universiteit van Cambridge, Verenigd Koninkrijk\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Velen van ons hebben moeite om gezonder te eten, minder alcohol te drinken, te stoppen met roken of te lopen in plaats van met de auto te gaan. Dit geldt zelfs als we weten dat deze veranderingen goed zijn voor onze gezondheid en de planeet. Het geldt zowel voor psychologen en gedragswetenschappers als voor de mensen die we proberen te helpen.<\/p>\n\n\n\n

Deze worsteling is geen gebrek aan wilskracht. Het probleem is dat we consequent onderschatten in hoeverre onze dagelijkse omgeving ons gedrag be\u00efnvloedt en de kracht van onze waarden en intenties overschatten.<\/p>\n\n\n\n

Waarom weten alleen niet genoeg is<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Denk eens aan gepersonaliseerde gezondheidsprognoses. Het zou toch zeker motiverend werken om iemand te vertellen wat iemands exacte risico is op het ontwikkelen van diabetes type 2 of hartziekten? Het bewijs wijst anders uit. Vijf systematische reviews, waaronder tientallen gerandomiseerde gecontroleerde studies, tonen aan dat het geven van gepersonaliseerde risicoschattingen \u2013 inclusief genetische risicofactoren<\/a> \u2013 weinig of geen invloed heeft op het gedrag van mensen. De percentages voor gebrek aan lichaamsbeweging, roken, alcoholgebruik en ongezond eten blijven ongewijzigd.<\/p>\n\n\n\n

Op dezelfde manier beschikken klimaatwetenschappers<\/a> over gedetailleerde kennis over klimaatveranderingen, maar vliegen ze vaak net zoveel als andere academici. Kennis alleen leidt zelden tot blijvende gedragsverandering<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Het is de omgeving<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Duale procesmodellen<\/a> uit de gedragswetenschap helpen dit te verklaren. Ons gedrag wordt gereguleerd door twee op elkaar inwerkende systemen. Het ene is traag, reflectief en doelgericht. We gebruiken het om te lezen, nieuwe vaardigheden te leren en verleidingen te weerstaan. Het andere is snel, automatisch en cue-gedreven \u2013 als we taart zien, pakken we die. Wanneer ons beperkte reflectieve vermogen volledig bezet is, reageert ons automatische systeem direct op omgevingssignalen<\/a>. Daarom is het veranderen van de signalen om ons heen krachtiger dan proberen te veranderen wat er in ons hoofd omgaat.<\/p>\n\n\n\n

De krachtigste omgevingsprikkels vallen onder de volgende drie principes: Betaalbaarheid, Beschikbaarheid en Aantrekkelijkheid (\u201cThe three A\u2019s: Affordability, Availability and Appeal\u201d).<\/p>\n\n\n\n

Betaalbaarheid: prijs verandert gedrag<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Het verhogen van de tabaksprijzen is de meest effectieve maatregel om het roken terug te dringen. Een prijsstijging van 10% vermindert het tabaksgebruik<\/a> met ongeveer 4%. Belasting op frisdrank<\/a> vermindert de consumptie van suikerhoudende dranken. De consumptie van groenten en fruit neemt toe door subsidies<\/a> die de prijs verlagen.<\/p>\n\n\n\n

Beschikbaarheid: wat toegankelijk is, wordt gekozen<\/strong><\/p>\n\n\n\n

In een onderzoek onder 20.000 werknemers in 19 bedrijfskantines heeft mijn onderzoeksteam het aandeel van aangeboden caloriearme lunches vergroot en de portiegroottes van calorierijke maaltijden verkleind. Het resultaat? Werknemers kochten 11,5% minder calorie\u00ebn<\/a> naarmate het gemakkelijker werd om gezondere opties te kiezen.<\/p>\n\n\n\n

Aantrekkingskracht: reclame werkt<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Het stopzetten van reclame en sponsoring door de tabaks<\/a>-, alcohol-<\/a> en ongezonde<\/a> voedingsindustrie vermindert de aantrekkingskracht en de aankoop van hun producten. Soortgelijke effecten worden verwacht voor producten op basis van fossiele brandstoffen<\/a>. Het aanbrengen van duidelijke waarschuwingslabels en het verwijderen van merknamen van producten verminderen ook hun aantrekkingskracht. Labels op alcohol in Yukon, Canada, die duidelijk waarschuwen voor kanker door alcoholgebruik, hebben de alcoholverkoop<\/a> met ongeveer 6% verminderd. Een neutrale verpakking van tabak maakt waarschuwingslabels beter zichtbaar<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Waarom regelgeving belangrijk is<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De meeste maatregelen die prikkels in onze dagelijkse omgeving veranderen om ons gedrag te be\u00efnvloeden, vereisen regelgeving<\/a> omdat ze in strijd zijn met commerci\u00eble belangen. Vier sectoren \u2013 tabak, alcohol, ongezond voedsel en fossiele brandstoffen \u2013 produceren producten die jaarlijks wereldwijd verantwoordelijk zijn voor minstens \u00e9\u00e9n op de vier sterfgevallen<\/a> en voor het grootste deel van de broeikasgasemissies<\/a> die het klimaat opwarmen.<\/p>\n\n\n\n

Toch blijven voorlichtingscampagnes en vrijwillige zelfregulering door de industrie de voorkeursaanpak. Deze industrie\u00ebn bevorderen deze voorkeur actief door middel van lobbywerk, het financieren van onderzoek dat regelgeving in twijfel trekt en het afschilderen van overheidsingrijpen als een beperking van de vrijheid.<\/p>\n\n\n\n

Wat er moet veranderen<\/strong><\/p>\n\n\n\n

We moeten wetenschappelijk bewijs en beleidsvorming beschermen tegen inmenging door bedrijven. De tabaksontmoediging biedt hiervoor een voorbeeld. Landen die artikel 5.3 van het internationale verdrag<\/a> inzake tabaksontmoediging hebben aangenomen, hebben de beleidsvorming beschermd tegen inmenging door de industrie, hebben een meer op wetenschappelijk bewijs gebaseerd beleid gevoerd en kennen lagere percentages rokers. We moeten deze bescherming uitbreiden naar alle bedrijven die producten maken die onze gezondheid schaden en onze planeet verwoesten. Burger Beraden <\/a>en andere vormen van deliberatieve democratie, waarbij burgers samenwerken met lokale of nationale overheden, zijn ook veelbelovend, zowel wat betreft het vergroten van de invloed van burgers op de beleidsvorming als de invloed van wetenschappelijk bewijs.<\/p>\n\n\n\n

Praktische aanbevelingen<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Voor zorgverleners<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1.      Begin met de omgeving, niet met voorlichting.<\/strong> Probeer bij het werken met cli\u00ebnten of pati\u00ebnten de omgevingsfactoren te identificeren die ongewenst gedrag uitlokken. In plaats van je uitsluitend te richten op motivatie of kennis, kun je mensen helpen hun directe omgeving anders in te richten. Bijvoorbeeld: houd fruit in het zicht en verwerkte snacks uit het zicht; zet fietsen in de gang in plaats van in de kelder; gebruik kleinere borden en glazen.<\/p>\n\n\n\n

2.     Pleit voor veranderingen op de werkplek.<\/strong> Werk samen met uw instelling om de beschikbaarheid van gezondere opties in de kantines te vergroten en de kosten ervan te verlagen. Eenvoudige veranderingen, zoals het standaard aanbieden van plantaardige maaltijden met een eenvoudige opt-out, kunnen het gedrag aanzienlijk veranderen.<\/p>\n\n\n\n

Voor volksgezondheid teams<\/strong><\/p>\n\n\n\n

3.      Maak het onzichtbare zichtbaar<\/strong>. Gebruik uw platforms om te communiceren over hoe omgevingen gedrag be\u00efnvloeden. Daag het dominante verhaal uit dat gedragsverandering voornamelijk te maken heeft met individuele wilskracht of kennis. Het bewijs toont aan dat het gaat om het veranderen van contexten, niet alleen de denkwijzen.<\/p>\n\n\n\n

4.      Betrek beleidsmakers<\/strong>. Breng hiaten tussen bewijs en beleid in kaart, zowel lokaal als nationaal. Schrijf beleidsmakers aan met specifieke, door bewijs onderbouwde aanbevelingen. Velen staan open voor input van experts, vooral als die praktische oplossingen bevat. Mijn brief aan een Britse minister van Volksgezondheid leidde bijvoorbeeld tot een bewijssynthese over gedragsverandering om de gezonde levensverwachting te verhogen.<\/a><\/p>\n\n\n\n

5.      Bouw coalities op voor regelgeving. <\/strong>Leg contact met organisaties die pleiten voor empirisch onderbouwd beleid op het gebied van tabak, alcohol, voeding en vervoer. Collectieve belangenbehartiging is essentieel om de invloed van de industrie tegen te gaan. Zoek naar mogelijkheden om samenvattingen van bewijsmateriaal aan te leveren die strengere regelgeving ondersteunen, vergelijkbaar met hoe tabaksontmoediging succesvol was door geco\u00f6rdineerde betrokkenheid van deskundigen bij beleidsmakers.<\/p>\n\n\n\n

Vertaald door: Denise van Rijen en Isabelle Colombi-Maussen <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By Theresa Marteau, University of Cambridge, UK Many of us struggle to eat more healthily, drink less alcohol, quit smoking, or walk instead of driving. This is true even when we know these changes would benefit our health and the […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":4797,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"By Theresa Marteau, University of Cambridge, UK<\/strong>\n\nMany of us struggle to eat more healthily, drink less alcohol, quit smoking, or walk instead of driving. This is true even when we know these changes would benefit our health and the planet. It applies to psychologists and behavioural scientists as well as the people we're trying to help.\n\n\n\nThis struggle isn't a failure of willpower. The problem is we consistently underestimate how much our everyday environments shape our behaviour, and overestimate the power of our values and intentions.\n\nWhy knowing isn't enough<\/strong>\n\nConsider personalised health predictions. Surely telling someone their exact risk of developing type 2 diabetes or heart disease would motivate change? The evidence says otherwise. Five systematic reviews including dozens of randomised controlled trials show that giving people personalised risk estimates\u2014including genetic risk scores<\/a>\u2014has little or no impact on their behaviour. Rates of physical activity, smoking, alcohol consumption, and unhealthy eating remain unchanged.\n\nSimilarly, climate scientists<\/a> possess detailed knowledge about climate change yet often fly as much as other academics. Knowledge alone rarely drives sustained behaviour change.<\/a>\n\nIt\u2019s the environment<\/strong>\n\nDual Process Models<\/a> from behavioural science help explain this. Our behaviour is regulated by two interacting systems. One is slow, reflective, and goal-directed. We use it to read, learn new skills, and resist temptation. The other is fast, automatic, and cue-driven\u2014when we see cake, we take it. When our limited reflective capacity is fully occupied, our automatic system responds directly to environmental cues<\/a>. This is why changing the cues around us is more powerful than trying to change what's in our heads.\n\nThe most powerful environmental cues fall under the 3 As: Affordability, Availability, and Appeal.\n\nAffordability: Price changes behaviour<\/strong>\n\nIncreasing tobacco prices is the single most effective policy to reduce smoking. A 10% price increase reduces tobacco use<\/a> by around 4 %. Soda taxes<\/a> reduce consumption of sugary drinks. Fruit and vegetable consumption increases with subsidies<\/a> to lower their price.\n\nAvailability: What's accessible gets chosen<\/strong>\n\nIn a study with 20,000 employees across 19 workplace cafeterias, my research team increased the proportion of lower-calorie lunches offered and reduced portion sizes of higher-calorie meals. The result? Employees purchased 11.5% fewer calories<\/a> as healthier options became easier to choose.\n\nAppeal: Advertising works<\/strong>\n\nStopping advertising and sponsorships by the tobacco<\/a>, alcohol<\/a>, unhealthy food<\/a> industries reduces the appeal and purchasing of their products. Similar effects are expected for fossil fuel<\/a> products. Adding clear warning labels and removing branding from products also reduces their appeal. Labels on alcohol in Yukon, Canada, clearly warning of cancer from drinking, reduced alcohol sales<\/a> by around 6 %. Plain packaging of tobacco renders warning labels more visible<\/a>.\n\nWhy regulation matters<\/strong>\n\nMost interventions that alter cues in our everyday environments to change behaviour require regulation<\/a> because they conflict with commercial interests. Four industries\u2014tobacco, alcohol, unhealthy food, and fossil fuels\u2014generate products that cause at least one in four deaths globally<\/a> each year, and the majority of greenhouse gas emissions<\/a> warming the climate.\n\nYet information campaigns and voluntary industry self-regulation remain the favoured approaches. These industries actively promote this preference through lobbying, funding research that questions regulation, and framing government intervention as restricting freedom.\n\nWhat needs to change<\/strong>\n\nWe need to shield evidence and policymaking from corporate interference. Tobacco control provides a model. Countries that have adopted Article 5.3 from the international treaty<\/a> on tobacco control protected policymaking from industry interference, implemented more evidence-based policies, and have the lower rates of smoking. We need to extend this protection to cover all corporations generating products that ruin our health and wreck our planet. Citizen Assemblies<\/a> and other forms of deliberative democracy in which citizens work collaboratively with our local or national governments also show much promise both in increasing citizens influence on policymaking and the influence of evidence.\n\nPractical Recommendations<\/strong>\n\nFor healthcare practitioners<\/strong>\n

    \n \t
  1. Start with environments, not education. <\/strong>When working with clients or patients, identify the environmental cues triggering unwanted behaviours. Rather than focusing solely on motivation or knowledge, help people redesign their immediate surroundings. For example: keep fruit visible and processed snacks out of sight; place bikes in hallways rather than basements; use smaller plates and glasses.<\/li>\n \t
  2. Advocate for workplace changes. <\/strong>Work with your institution to increase the availability and reduce the cost of healthier options in cafeterias. Simple changes like making plant-based meals the default with easy opt-outs can significantly shift behaviour.<\/li>\n<\/ol>\nFor public health teams<\/strong>\n
      \n \t
    1. Make the invisible visible. <\/strong>Use your platforms to communicate how environments shape behaviour. Challenge the dominant narrative that behaviour change is primarily about individual willpower or knowledge. The evidence shows it's about changing contexts, not just mindsets.<\/li>\n \t
    2. Engage policymakers. <\/strong>Identify gaps between evidence and policies both locally and nationally. Write to policymakers with specific recommendations backed by evidence. Many are receptive to expert input, particularly when it includes practical solutions. My letter to a UK Health Minister, for example, led to an evidence synthesis on changing behaviour to increase healthy life expectancy<\/a>.<\/li>\n \t
    3. Build coalitions for regulation. <\/strong>Connect with organisations advocating for evidence-based policies on tobacco, alcohol, food, and transport. Collective advocacy is essential for countering industry influence. Look for opportunities to provide evidence summaries that support stronger regulation, similar to how tobacco control succeeded through coordinated expert engagement with policymakers.<\/li>\n<\/ol>","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[22,9,13,56],"tags":[],"class_list":["post-4793","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-behavioural-theory","category-habit","category-interventions","category-public-health"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"nl","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","fi","sv","tr","uk"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"my":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"bg":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"zh":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"he":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"pl":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"pt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ro":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"fi":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4793","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4793"}],"version-history":[{"count":31,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4793\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4847,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4793\/revisions\/4847"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4797"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}