{"id":3480,"date":"2025-04-15T06:57:32","date_gmt":"2025-04-15T06:57:32","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=3480"},"modified":"2026-03-23T10:15:41","modified_gmt":"2026-03-23T10:15:41","slug":"old-habits-die-hard-disrupting-unwanted-habitual-behaviour","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/nl\/2025\/04\/old-habits-die-hard-disrupting-unwanted-habitual-behaviour\/","title":{"rendered":"Oude gewoontes zijn hardnekkig: Hoe je ongewenst gewoontegedrag doorbreekt"},"content":{"rendered":"

Door Annabel Stone en Phillippa Lally, University of Surrey, VK<\/span><\/p>\n

Het nieuwe jaar is vaak h\u00e9t moment waarin we verandering willen. We nemen ons voor <\/span>nieuwe gewoontes<\/span><\/a> aan te leren en slechte gewoontes achter ons te laten zodra de klok middernacht slaat. We trekken onze hardloopschoenen uit de kast, vullen onze winkelwagens met vers fruit en groenten\u2026 Wie heeft er niet aan gedacht: <\/span>\u201cNieuw jaar, nieuwe ik\u201d<\/span><\/i>? Maar waarom is het zo dat een maand later die hardloopschoenen maar twee keer daglicht hebben gezien en dat het verse fruit ligt te beschimmelen? Het lijkt alsof onze slechte gewoontes met ons het <\/span>nieuwe jaar<\/span><\/a> in zijn geslopen.<\/span><\/p>\n

Psychologen <\/span>defini\u00ebren gewoontes<\/span><\/a> als gedragingen die we automatisch uitvoeren wanneer we in een situatie (onze \u2018cue\u2019) terechtkomen waarin we die gewoonte vaak eerder hebben gedaan. Zo\u2019n cue kan emotioneel zijn, zoals stress die de drang oproept om chocolade te eten, sociaal, zoals standaard een biertje bestellen als je met vrienden in de kroeg zit, of een fysieke locatie, bijvoorbeeld: als ik die koffiezaak binnenloop, bestel ik automatisch een cappuccino. Alleen gemotiveerd zijn om je slechte gewoontes te doorbreken <\/span>is dus niet genoeg; de volgende keer dat je je cue tegenkomt, doe je het waarschijnlijk gewoon weer.<\/span><\/a><\/p>\n

De basis van een gewoonte is een mentale associatie tussen een cue en een handeling. Hoe we die associatie volledig kunnen verwijderen, weten we nog niet. Maar onderzoekers die zich bezighouden met gewoontes noemen <\/span>vier manieren<\/span><\/a> om het zogenaamde gewoonte proces te verstoren, zodat je het gedrag niet automatisch uitvoert:<\/span><\/p>\n

1. Vermijd je gewoonte-cue<\/b><\/p>\n

Als je de cue niet tegenkomt, voer je de gewoonte ook niet uit. Belangrijk is wel dat je weet wat jouw cue is. Bijvoorbeeld: als \u2018uitgaan naar de kroeg\u2019 je aanzet tot te veel drinken, kun je voorstellen om ergens anders met vrienden af te spreken. Een goede manier om je cues te ontdekken is door een dagboek bij te houden waarin je noteert wanneer je in ongewenst gedrag vervalt en wat daaraan voorafging.<\/span><\/p>\n

2. Maak het moeilijker om het gedrag uit te voeren<\/b><\/p>\n

Voeg \u2018frictie\u2019 toe, zodat het gedrag niet meer vanzelf gaat of te veel moeite kost. Dan wordt het uitvoeren van de gewoonte een bewuste keuze in plaats van een automatische reactie. Dit vraagt wel dat je de situatie kunt aanpassen. Als je bijvoorbeeld samenwoont met mensen die altijd chocolade in huis halen, kun je de verleiding niet volledig verwijderen.<\/span><\/p>\n

3. Zeg gewoon \u2018nee\u2019<\/b><\/p>\n

Zelfbeheersing is ook een optie: zodra je je cue tegenkomt, gebruik je <\/span>wilskracht <\/span><\/a>om het gedrag niet uit te voeren. Maar hiervoor moet je eerst je cues herkennen en <\/span>alert genoeg zijn op het juiste moment<\/span><\/a>. Anders is het moment alweer voorbij voordat je het doorhebt. Daarnaast moet je motivatie om goede keuzes te maken groot genoeg zijn \u2014 en <\/span>dat is juist op moeilijke momenten<\/span><\/a> vaak lastig.<\/span><\/p>\n

4. Zoek een alternatief<\/b><\/p>\n

Je kunt proberen een nieuwe gewoonte te vormen die de oude vervangt. Ook hier is stap \u00e9\u00e9n: ontdek je cue. Vervolgens voer je consequent het nieuwe gedrag uit zodra je de cue tegenkomt. Na verloop van tijd wordt de nieuwe gewoonte sterker dan de oude. Dit vergt aandacht en doorzettingsvermogen, maar iets doen is vaak makkelijker dan helemaal niets doen. Zorg er wel voor dat je nieuwe gedrag net zo aantrekkelijk is als het oude. <\/span>Een chocolaatje vervangen door fruit werkt niet<\/span><\/a> als fruit je geen voldoening geeft.<\/span><\/p>\n

Praktische tips:<\/b><\/p>\n

1. Leer je cues kennen<\/b><\/p>\n

De eerste stap om een slechte gewoonte te doorbreken is weten wat hem triggert. Is het een specifieke plek? Een bepaald moment op de dag? Een emotionele bui? Als je dat weet, weet je waar je aan moet werken.<\/span><\/p>\n

2. Bouw een buffer in<\/b><\/p>\n

Voorkomen is beter dan genezen. Weet je dat je de cue niet altijd kunt vermijden \u2014 bijvoorbeeld stress die leidt tot chocolade eten \u2014 zorg dan dat je het gedrag moeilijker kunt uitvoeren. Koop simpelweg geen chocolade tijdens je wekelijkse boodschappen.<\/span><\/p>\n

3. Denk: \u2018Zeg gewoon nee!\u2019<\/b><\/p>\n

Zodra je je cues kent, kun je er bewust op letten. Verwacht je een bepaalde cue tegen te komen? Monitor jezelf extra goed op dat moment en probeer de automatische reactie te onderbreken door actief te denken: \u2018Zeg nee!\u2019<\/span><\/p>\n

4. Vervang slecht gedrag door goed gedrag<\/b><\/p>\n

Als je je slechte gewoonte kunt vervangen door een positieve, ben je al halverwege. Dit kan wel wat oefening kosten. Stel dat je merkt dat je te vaak \u2019s avonds een biertje drinkt. Een aanpak kan zijn:<\/span><\/p>\n