{"id":5067,"date":"2026-07-06T07:21:49","date_gmt":"2026-07-06T07:21:49","guid":{"rendered":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/?p=5067"},"modified":"2026-07-14T11:47:10","modified_gmt":"2026-07-14T11:47:10","slug":"the-integrative-model-of-adjustment-to-continuous-challenges-imacc-understanding-and-supporting-biopsychosocial-adjustment","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/practicalhealthpsychology.com\/hr\/2026\/07\/the-integrative-model-of-adjustment-to-continuous-challenges-imacc-understanding-and-supporting-biopsychosocial-adjustment\/","title":{"rendered":"Integrativni model prilagodbe na kontinuirane izazove (IMACC): razumijevanje i podr\u0161ka biopsihosocijalnoj prilagodbi"},"content":{"rendered":"

Autori: Lis Dreijer Hammond, Sveu\u010dili\u0161te u Aalborgu (Danska), Christian Karlsen Hansen i Martin Lehmkuhl Kristensen, Rehabilitacijski centar za izbjeglice, Regionalna zdravstvena <\/strong><\/p>\n

slu\u017eba Sjevernog Jutlanda (Danska), te Chalotte Glintborg, Sveu\u010dili\u0161te u Aalborgu (Danska)<\/strong><\/p>\n

Kada nastupi bolest ili veliki negativni \u017eivotni doga\u0111aj, \u017eivot se \u010desto ne vra\u0107a u stanje u kakvom je bio prije. Za osobe koje \u017eive s dugotrajnim zdravstvenim stanjima izazov nije samo upravljanje simptomima, nego i <\/span>prilagodba promijenjenom na\u010dinu \u017eivota<\/span><\/a>. Kada je proces prilagodbe naru\u0161en, to mo\u017ee pridonijeti razvoju <\/span>anksioznosti, depresije, lo\u0161ijim ishodima tjelesnog zdravlja<\/span><\/a> te <\/span>pove\u0107anoj uporabi zdravstvenih usluga<\/span><\/a>. Procjene uspje\u0161nosti prilagodbe na dugotrajna zdravstvena stanja znatno se razlikuju, ovisno o na\u010dinu na koji se prilagodba mjeri. Procjene lo\u0161e prilagodbe kre\u0107u se izme\u0111u <\/span>16.9<\/span><\/a> i <\/span>62%<\/span><\/a>. Procjene dobre prilagodbe kre\u0107u se od <\/span>13<\/span><\/a> do <\/span>36.3 %.<\/span><\/a> Globalno, <\/span>vi\u0161e od milijarde ljudi \u017eivi s dugotrajnim multimorbiditetom<\/span><\/a>. Ako do dvije tre\u0107ine njih do\u017eivljava pote\u0161ko\u0107e u prilagodbi, postoji hitna potreba za unapre\u0111enjem podr\u0161ke prilagodbi na dugotrajna zdravstvena stanja.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Prilagodba nije ograni\u010dena na pridr\u017eavanje medicinskih preporuka niti se odnosi isklju\u010divo na zdravstvena pona\u0161anja. Integrativni model prilagodbe na kontinuirane izazove [ranije \u201ena kroni\u010dna stanja\u201d] (<\/span>IMACC, engl. The Integrative Model of Adjustment to Continuous Challenges [ranije \u201cto Chronic Conditions\u201d]<\/span><\/a>) teorijski je model biopsihosocijalnog procesa prilagodbe, kako ga do\u017eivljava sama osoba. IMACC je razvijen kroz istra\u017eivanje <\/span>dijabetesa tipa 2<\/span><\/a>, a kasnije je <\/span>potvr\u0111ena njegova primjenjivost i kod epilepsije koja se javlja u odrasloj dobi<\/span><\/a>. Suradni\u010dko kori\u0161tenje IMACC-a mo\u017ee omogu\u0107iti izravan uvid u proces prilagodbe osobe, kako je opisano u nastavku.<\/span><\/p>\n

Prilagodba je normalan i cjelo\u017eivotan proces<\/span><\/a>; kada se \u017eivot mijenja, mi se mijenjamo s njim. Me\u0111utim, na negativne \u017eivotne promjene \u010desto se te\u0161ko prilagoditi. IMACC pretpostavlja da je, kako bi svakodnevni \u017eivot funkcionirao \u0161to je bolje mogu\u0107e, ponekad potrebno promijeniti misli i pona\u0161anja koja u novonastalim okolnostima vi\u0161e nisu korisna. Takve promjene nazivaju se <\/span>zadacima prilagodbe<\/span><\/i>. Njihovo uspje\u0161no rje\u0161avanje dovodi do bolje prilagodbe, funkcionalnijeg svakodnevnog \u017eivota i pozitivnih promjena identiteta. Pote\u0161ko\u0107e u prilagodbi mogu nastati zbog <\/span>prepreka<\/span><\/i> koje stoje na putu promjene, koje mogu usporiti proces prilagodbe te s vremenom mogu dovesti do lo\u0161e prilagodbe, pogor\u0161anja mentalnog i tjelesnog zdravlja te negativnih promjena identiteta.<\/span><\/p>\n

Kako je IMACC strukturiran<\/strong><\/p>\n

IMACC se sastoji od triju me\u0111usobno povezanih razina:<\/span><\/p>\n

Razina 1: Osobnost i \u017eivotne promjene<\/strong> odnosi se na prethodnu osobnost, uvjerenja i pona\u0161anja. Naglasak je na aspektima koji mogu utjecati na proces prilagodbe, bilo kao <\/span>prepreke<\/span><\/i> tom procesu ili kao <\/span>snage<\/span><\/i> koje mogu podr\u017eati prilagodbu. Osim toga, <\/span>determiniraju\u0107a iskustva<\/span><\/i> koja se javljaju povezano s negativnim \u017eivotnim doga\u0111ajima koji uzrokuju potrebu za prilagodbom, tako\u0111er mogu utjecati na proces prilagodbe, i negativno (npr. ne\u017eeljeni doga\u0111aji u zdravstvenoj skrbi) i pozitivno (npr. podr\u0161ka).<\/span><\/p>\n

Razina 2: Kontinuirani ciklus prilagodbe<\/strong> sastoji se od pet podru\u010dja koja uklju\u010duju zadatke prilagodbe. Suo\u010dena s dugotrajnim zdravstvenim stanjem ili invaliditetom, osoba zapo\u010dinje fazom <\/span>procjene situacije (engl. Taking Stock)<\/b>. Osobe obra\u0111uju po\u010detne emocionalne reakcije poput \u0161oka ili ljutnje dok promi\u0161ljaju o tome \u0161to je potrebno promijeniti kako bi \u017eivot ponovno mogao funkcionirati. To uklju\u010duje razvijanje motivacije za prilagodbu.<\/span><\/p>\n

Nakon toga osoba prelazi u fazu <\/span>u\u010denja (engl. Learning)<\/b>, tijekom koje stje\u010de <\/span>znanja<\/span><\/i> o svojem stanju i dostupnim opcijama, te razvija <\/span>vje\u0161tine<\/span><\/i> samoupravljanja i suo\u010davanja s izazovima. Taj proces obi\u010dno uklju\u010duje razvoj novih <\/span>stavova<\/span><\/i> prema \u017eivotu i drugim ljudima. Va\u017enu ulogu imaju i njihova <\/span>okolina (engl. Surroundings)<\/b>. Obitelj, radno okru\u017eenje, zdravstveni djelatnici i \u0161ire dru\u0161tveno okru\u017eenje utje\u010du na prilagodbu, kao i na\u010din na koji osoba do\u017eivljava svoju okolinu i vlastite \u017eivotne uloge.<\/span><\/p>\n

Kako proces prilagodbe napreduje, osoba treba pro\u0107i kroz fazu <\/span>otpu\u0161tanja (engl. Letting Go)<\/b>, odnosno proraditi gubitke povezane s prija\u0161njim funkcioniranjem ili budu\u0107im snovima i planovima koji vi\u0161e nisu ostvarivi. Stavove ili pona\u0161anja, koja vi\u0161e nisu djelotvorna u novoj situaciji, mo\u017ee biti potrebno napustiti. S vremenom osoba za svaku pojedinu promjenu mo\u017ee dosegnuti fazu <\/span>prihva\u0107anja i integracije (engl. Accept and Integrate)<\/b> novog na\u010dina \u017eivota, integriraju\u0107i i odr\u017eavaju\u0107i nove stavove i pona\u0161anja u svom svakodnevnom \u017eivotu.<\/span><\/p>\n

Va\u017eno je naglasiti da za svako pitanje koje zahtijeva promjenu osoba prolazi kroz <\/span>kontinuirani ciklus prilagodbe<\/b> (<\/span>engl. Ongoing adjustment cycle<\/b>), \u0161to zna\u010di da nekoliko podru\u010dja mo\u017ee biti aktivno u isto vrijeme.<\/span><\/p>\n

Razina 3: Ciklus odr\u017eavanja (engl. Maintenance cycle)<\/strong> prikazuje \u0161to se doga\u0111a u zahtjevnim trenucima. Rije\u010d je o klasi\u010dnom kognitivno-bihevioralnom ciklusu odr\u017eavanja, uz jednu razliku: spoznaje (kognicije) su karakterizirane sukobom izme\u0111u faze <\/span>procjene situacije (engl. Taking Stock)<\/span><\/i> ili <\/span>u\u010denja (engl. Learning)<\/span><\/i> (ovisno o tome u kojoj je fazi procesa prilagodbe osoba zastala), te faza <\/span>otpu\u0161tanja (engl. Letting Go)<\/span><\/i> i <\/span>okoline (engl. Surroundings)<\/span><\/i>. Za ilustraciju mo\u017ee poslu\u017eiti (stereo)tipi\u010dan primjer \u017eene, koja te\u0161ko <\/span>u\u010di<\/span><\/i> staviti ve\u0107i fokus na brigu o sebi jer ne mo\u017ee <\/span>otpustiti<\/span><\/i> svoju ulogu osobe koja kuha i \u010disti zbog straha da \u0107e biti \u201elo\u0161a majka\u201d ili \u201elo\u0161a supruga\u201d. O\u010duvanje bliskih odnosa (socijalna <\/span>okolina<\/span><\/i>) do\u017eivljava va\u017enijim od brige o sebi (temeljni <\/span>stav<\/span><\/i>).<\/span><\/p>\n

Prakti\u010dne preporuke<\/strong><\/p>\n

Odredite smislen cilj:<\/strong> Podr\u017eite osobu u promi\u0161ljanju o tome koje bi promjene u njezinom svakodnevnom \u017eivotu mogle napraviti pozitivnu razliku (primjerice, promjena zdravstvenih pona\u0161anja). Razgovarajte o tome kako tu promjenu mo\u017ee uklju\u010diti u svoju dnevnu rutinu. \u0160to su detalji konkretniji (vrijeme, mjesto i sli\u010dno), lak\u0161e je zapo\u010deti. Pitajte osobu \u0161to bi za nju zna\u010dilo provesti tu promjenu \u2013 i \u0161to bi moglo zna\u010diti ako je NE provede. Smisleni ciljevi pridonose motivaciji.<\/span><\/p>\n

Radite na preprekama<\/strong>:<\/b> Razmotrite poku\u0161aje provedbe promjene i normalizirajte sve mogu\u0107e pote\u0161ko\u0107e. Raspravite o nedavnom poku\u0161aju promjene i obratite pozornost na temeljne vrijednosti i stavove (primjerice: \u201eMoram pomo\u0107i drugima prije nego sebi\u201d ili \u201eMoram zavr\u0161iti zadatak prije odmaranja\u201d).<\/span><\/p>\n

Razmotrite ulogu drugih ljudi:<\/strong> Pitajte osobu kakav bi, prema njezinu mi\u0161ljenju, u\u010dinak promjena mogla imati na bliske odnose. Primjerice, ako potreba za pobolj\u0161anjem brige o sebi zna\u010di da \u0107e manje \u010diniti za druge, kakve misli da bi mogle biti posljedice? \u0160to bi to zna\u010dilo za njezin identitet (npr. promjenu \u017eivotnih uloga)? \u0160to misli da bi drugi mogli pomisliti, re\u0107i ili u\u010diniti?<\/span><\/p>\n

Podr\u017eite pregovaranje o promjenama<\/strong>:<\/b> O \u010demu bi osoba trebala razgovarati s drugima? Mo\u017eda \u0107e trebati pitati druge \u0161to odre\u0111ena promjena zna\u010di za njih (umjesto da se oslanja na vlastite pretpostavke). Mo\u017eda \u0107e biti potrebno pregovarati o prilagodbama svakodnevnih rutina ili unaprijediti vje\u0161tine komuniciranja vlastitih potreba (primjerice kod promjenjivih razina boli \u2013 \u0161to drugi mogu o\u010dekivati da \u0107e osoba toga dana biti sposobna u\u010diniti).<\/span><\/p>\n

Unaprijedite<\/strong> osnovnu svjesnost o tijelu<\/b><\/a>:<\/b> Podr\u017eite osobu u u\u010denju razumijevanja tjelesnih simptoma i osjeta, njihova zna\u010denja te na\u010dina na koji ih mo\u017ee koristiti kao smjernice za brigu o sebi. Pomozite joj u suo\u010davanju sa stresom koji prati promjenu pona\u0161anja te s utjecajem tih promjena na bliske odnose.<\/span><\/p>\n

Prijevod<\/strong>: <\/b>Ivana Ivan\u010di\u0107, Vivien Gudlin<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By Lis Dreijer Hammond, Aalborg University (DK), Christian Karlsen Hansen & Martin Lehmkuhl Kristensen, Rehabilitation Centre for Refugees, North Jutland Regional Health Services (DK) and Chalotte Glintborg, Aalborg University (DK) When illness or major negative life events occur, life often […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":5115,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[22,13,36,24,35],"tags":[],"class_list":["post-5067","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-behavioural-theory","category-interventions","category-mental-health","category-self-regulation","category-stress-and-coping"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"hr","enabled_languages":["en","id","my","bg","zh","hr","cz","da","de","es","fr","gr","he","it","ja","kr","lv","lt","hu","nl","no","pl","pt","ro","ru","sk","sr","fi","et","sv","tr","uk","hi","sw","ta"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"id":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"my":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"bg":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"zh":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"cz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"da":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"es":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"gr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"he":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"it":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"ja":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"lv":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"lt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"hu":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"nl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"no":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"pt":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ro":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"sr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"fi":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"et":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"sv":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"tr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"uk":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"hi":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"sw":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ta":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t